7 phút đọc
Khuyến cáo quan trọng từ chuyên mục Sức khỏe & Dinh dưỡng: Thông tin trong bài viết được tổng hợp từ báo cáo tại Hội nghị Nhãn khoa TP HCM mở rộng và khảo sát của Bộ Y tế. Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, giúp độc giả cập nhật các xu hướng và khuyến cáo chăm sóc sức khỏe nhãn khoa, tuyệt đối không dùng để tự chẩn đoán, tự ý điều trị hoặc thay thế cho việc thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế chuyên khoa.
Tại Việt Nam, mô hình bệnh tật về mắt đang chứng kiến sự thay đổi sâu sắc. Thay vì các căn bệnh truyền nhiễm hay dinh dưỡng như mắt hột và thiếu hụt vitamin A như những thập kỷ trước, nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực và mù lòa hiện nay đang dịch chuyển sang nhóm bệnh không lây nhiễm và các tật khúc xạ học đường. Đáng chú ý nhất là biến chứng võng mạc do đái tháo đường và tình trạng cận thị tiến triển nặng.
Mô hình bệnh nhãn khoa thay đổi: Sự trỗi dậy của đái tháo đường và cận thị
Theo thông tin được chia sẻ bởi TS.BS.CK2 Nguyễn Viết Giáp tại Hội nghị Nhãn khoa TP HCM mở rộng lần thứ 5 diễn ra vào ngày 22/8, ngành y tế trước đây tập trung phần lớn nguồn lực để thanh toán bệnh mắt hột và giải quyết tình trạng khô mắt do thiếu vitamin A ở trẻ em. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã hoàn toàn khác biệt. Những thách thức mới nổi lên đe dọa nghiêm trọng đến thị lực của người dân bao gồm: bệnh đái tháo đường, thoái hóa điểm vàng, glôcôm (thiên đầu thống) và cận thị.
Sự gia tăng này không chỉ diễn ra ở phạm vi trong nước mà còn là một xu thế toàn cầu được dự báo bằng các số liệu cụ thể. Theo ước tính từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đến năm 2050, dự kiến sẽ có khoảng một nửa dân số thế giới mắc tật cận thị, trong đó có tới 10% rơi vào trường hợp cận thị nặng. Đi đôi với sự bùng nổ của cận thị, sự gia tăng nhanh chóng của bệnh lý đái tháo đường cũng kéo theo nguy cơ lớn về bệnh võng mạc đái tháo đường. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm suy giảm thị lực nghiêm trọng, trực tiếp ảnh hưởng đến nhóm người trong độ tuổi lao động.
Khoảng trống trong sàng lọc và nút thắt về nhân lực ngành nhãn khoa
Mặc dù gánh nặng bệnh tật về mắt đang có xu hướng dịch chuyển phức tạp, năng lực phát hiện sớm và quản lý các bệnh lý này tại cơ sở vẫn còn tồn tại nhiều khoảng trống lớn. Theo kết quả khảo sát của Cục Quản lý Khám chữa bệnh thuộc Bộ Y tế thực hiện tại 521 cơ sở y tế trong giai đoạn 2023-2024, hai lỗ hổng lớn nhất hiện nay nằm ở công tác sàng lọc bệnh võng mạc do đái tháo đường và việc quản lý bệnh nhân glôcôm.
Bên cạnh đó, vấn đề nhân sự chuyên khoa mắt cũng đang là một điểm nghẽn nghiêm trọng đối với hệ thống y tế tuyến cơ sở:
- Cả nước hiện có đến 83 cơ sở y tế hoàn toàn chưa có bác sĩ chuyên khoa mắt để phục vụ người dân.
- Đội ngũ cử nhân khúc xạ trên toàn quốc còn rất mỏng, mới chỉ dừng lại ở con số 218 người.
- Các dịch vụ kỹ thuật nhãn khoa chuyên sâu vẫn đang bị phân bổ mất cân đối, chủ yếu tập trung tại các bệnh viện tuyến trên hoặc bệnh viện tuyến cuối.
Sự thiếu hụt nhân lực chuyên môn tại tuyến cơ sở dẫn đến việc người dân ở các địa phương khó tiếp cận được với các dịch vụ chăm sóc mắt toàn diện và chất lượng ngay từ giai đoạn đầu của bệnh.
Chuyển đổi từ “chờ mù lòa mới điều trị” sang chủ động phòng ngừa sớm
Trước những thách thức mới này, đại diện Bộ Y tế, TS.BS Dương Huy Lương – Phó cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh – nhận định rằng ngành nhãn khoa Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận. Cụ thể, trong năm vừa qua, các cơ sở y tế đã thực hiện thành công gần 370.000 ca phẫu thuật đục thủy tinh thể, với tỷ lệ người bệnh đạt thị lực tốt sau khi xuất viện lên tới 83%.
Tuy nhiên, ông Lương cũng nhấn mạnh rằng trước bối cảnh tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh chóng và các bệnh không lây nhiễm ngày một gia tăng, tư duy tiếp cận điều trị của ngành y tế cần phải có bước chuyển dịch mang tính chiến lược. Toàn ngành cần thay đổi từ tư duy thụ động “chờ người bệnh mù lòa mới điều trị” sang chủ động “dự phòng và phát hiện sớm” tổn thương.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia y tế đã đề xuất nhiều giải pháp mang tính đồng bộ:
- Đưa khám mắt vào quy trình quản lý bệnh nhân đái tháo đường: Đề xuất coi khám mắt định kỳ là một cấu phần trong quy trình quản lý bệnh của bệnh nhân đái tháo đường.
- Thí điểm mô hình liên kết Nội tiết – Nhãn khoa: Mô hình này hiện đang được khuyến khích áp dụng thí điểm tại 7 bệnh viện lớn trên cả nước nhằm phối hợp chẩn đoán sớm biến chứng đáy mắt.
- Đề xuất bảo hiểm y tế chi trả: Đang có kiến nghị đưa danh mục khám mắt định kỳ ít nhất một lần mỗi năm cho bệnh nhân đái tháo đường ngoại trú vào phạm vi chi trả của bảo hiểm y tế.
- Ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI): Công nghệ AI được kỳ vọng sẽ hỗ trợ đắc lực trong việc đọc hình ảnh đáy mắt, từ đó giúp sàng lọc nhanh và phát hiện sớm các dấu hiệu nguy cơ ngay tại tuyến y tế cơ sở mà không cần đến sự hiện diện trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa tại chỗ.
Những câu hỏi lớn cần được giải quyết trong tương lai
Mặc dù các định hướng chiến lược và giải pháp công nghệ đã được vạch ra rõ ràng, thực tế triển khai vẫn còn nhiều vấn đề chưa rõ ràng và cần thời gian để kiểm chứng, giải quyết triệt để:
- Hiệu quả thực tế của mô hình liên kết Nội tiết – Nhãn khoa: Liệu mô hình thí điểm tại 7 bệnh viện hiện tại có sớm được chuẩn hóa và nhân rộng ra toàn quốc, đặc biệt là tới các cơ sở y tế tuyến dưới đang thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng?
- Lộ trình phê duyệt chi trả của Bảo hiểm y tế: Đề xuất chi trả bảo hiểm cho việc khám mắt định kỳ của bệnh nhân đái tháo đường ngoại trú khi nào sẽ chính thức được thông qua và áp dụng rộng rãi để giảm bớt gánh nặng tài chính cho người bệnh?
- Khả năng ứng dụng công nghệ AI tại cơ sở: Làm thế nào để đồng bộ hóa hạ tầng công nghệ thông tin, đảm bảo dữ liệu liên thông và bảo mật thông tin bệnh nhân khi triển khai hệ thống AI đọc ảnh đáy mắt tại các trạm y tế cơ sở?
Việc giải quyết những nút thắt này sẽ quyết định sự thành công trong việc giảm thiểu gánh nặng mù lòa do các bệnh lý thời đại mới gây ra tại Việt Nam.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
