7 phút đọc
Khuyến cáo của chuyên mục Sức khỏe & Dinh dưỡng: Bài viết dưới đây được biên tập dựa trên thông tin lâm sàng từ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 về một ca đại phẫu đặc biệt. Các thông tin này chỉ mang tính chất tham khảo và phổ biến kiến thức y học thường thức, không thể thay thế cho việc chẩn đoán, tiên lượng hoặc điều trị chuyên khoa đối với bất kỳ trường hợp bệnh lý tim mạch nào khác.
Lần đầu tiên tại Việt Nam, các bác sĩ đã thực hiện thành công ca tái ghép tim lần hai cho một bệnh nhân chỉ trong vòng 72 giờ sau ca ghép đầu tiên bị suy chức năng hoàn toàn. Đây được xem là một trong những quyết định táo bạo và cân não nhất của đội ngũ y bác sĩ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 nhằm giành lại sự sống cho người bệnh đang cận kề cái chết.
Diễn tiến ca ghép đầu tiên và biến chứng suy tạng ghép tiên phát (PGD)
Bệnh nhân nam 50 tuổi có tiền sử bị suy tim giai đoạn cuối do cơ tim giãn. Sau một thời gian dài chờ đợi tạng hiến phù hợp, ngày 25/7, ông được tiến hành phẫu thuật ghép tim từ nguồn tạng của một người hiến chết não tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.
Trong những giờ đầu tiên sau khi hoàn tất phẫu thuật, ca mổ được đánh giá là tương đối thuận lợi. Trái tim mới đã đập lại với sức co bóp tốt, các chỉ số huyết động của người bệnh ở mức ổn định. Tuy nhiên, chưa đầy 24 giờ sau đó, tình thế bất ngờ đảo chiều nghiêm trọng. Chức năng của quả tim ghép suy giảm nhanh chóng, gần như mất hoàn toàn khả năng co bóp tự nhiên.
Trước tình huống khẩn cấp này, các bác sĩ đã ngay lập tức đưa hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể (ECMO) vào để hỗ trợ duy trì sự sống cho bệnh nhân. Đồng thời, ê-kíp điều trị đã nhanh chóng tiến hành chụp động mạch vành và sinh thiết cơ tim nhằm xác định nguyên nhân. Kết quả cho thấy người bệnh không bị tắc mạch vành hay gặp tình trạng thải ghép cấp tính. Bệnh nhân được chẩn đoán mắc chứng suy chức năng tạng ghép tiên phát (Primary Graft Dysfunction – PGD).
Sau 72 giờ tích cực điều trị, chức năng của trái tim ghép vẫn không có dấu hiệu phục hồi. Tình trạng của người bệnh chuyển biến ngày một xấu đi khi bắt đầu xuất hiện tình trạng suy đa tạng, nguy cơ tử vong cận kề.
Quyết định tái ghép từ nguồn tạng “tiêu chuẩn mở rộng” đầy rủi ro
Giữa thời điểm sinh tử của bệnh nhân, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 lại tiếp nhận thêm một trường hợp hiến đa tạng từ người chết não khác. Tuy nhiên, trái tim của người hiến thứ hai này thuộc nhóm “tiêu chuẩn mở rộng” – nghĩa là không thực sự lý tưởng và không phù hợp để ghép cho các ứng viên thông thường khác đang nằm trong danh sách chờ. Trái tim này mang nhiều yếu tố nguy cơ do người hiến có tiền sử tăng huyết áp, suy thận và phần thất trái đã bị dày.
“Tim người hiến này không thật sự lý tưởng, nhưng tình trạng bệnh nhân đã cực kỳ nặng”
– Đại tá Ngô Vi Hải, Chủ nhiệm Khoa Ngoại lồng ngực, Trưởng kíp ghép tim chia sẻ.
Đứng trước hai lựa chọn: chấp nhận người bệnh tử vong hoặc chấp nhận rủi ro lớn để thử nghiệm một cơ hội sống cuối cùng, các chuyên gia đã tiến hành hội chẩn toàn diện và quyết định sử dụng quả tim thứ hai này để tái ghép cho bệnh nhân.
Thiếu tướng Phạm Thái Giang, Phó Giám đốc Bệnh viện 108, nhấn mạnh: “Ghép lần hai khó khăn gấp bội lần đầu, nhưng lựa chọn của chúng tôi là tìm cơ hội sống thay vì chấp nhận bệnh nhân tử vong.” Đây là quyết định lịch sử đánh dấu lần đầu tiên tại Việt Nam một ca tái ghép tim được thực hiện trong thời gian cực kỳ ngắn.
Cuộc chiến hồi sức nghẹt thở sau bàn mổ lần hai
Ngày 28/7, đúng ba ngày sau ca phẫu thuật đầu tiên, bệnh nhân bước vào phòng mổ lần thứ hai. Thách thức đối với kíp gây mê hồi sức lúc này là vô cùng lớn do bệnh nhân đã rơi vào trạng thái hôn mê liên tục ba ngày, vô niệu (không có nước tiểu), phải lọc máu liên tục, bị rối loạn đông máu nặng nề, kèm theo xẹp phổi và viêm phổi lan tỏa, hoàn toàn phụ thuộc vào ECMO.
Đại tá Nguyễn Minh Lý, Chủ nhiệm Khoa Gây mê hồi sức, cho biết áp lực tưới máu não của bệnh nhân lúc bấy giờ đang ở mức rất thấp, tiềm ẩn nguy cơ cao dẫn đến những tổn thương não không thể phục hồi. Trong suốt ca mổ, ê-kíp đã phải liên tục điều chỉnh các thông số huyết động, duy trì tưới máu não cùng các cơ quan khác, đồng thời kiểm soát tình trạng đông máu, cân bằng dịch và tìm cách giảm sức cản mạch phổi.
Bên cạnh đó, do vùng tim của bệnh nhân đã bị biến đổi cấu trúc sau ca mổ đầu tiên chỉ cách đó 3 ngày, việc bóc tách và thực hiện các mũi khâu nối ghép mạch máu phức tạp hơn rất nhiều so với thông thường.
Khi trái tim thứ hai bắt đầu đập và huyết động dần đi vào ổn định, ê-kíp phẫu thuật mới có thể tạm trút bỏ bớt áp lực. Dẫu vậy, hành trình hồi sức sau phẫu thuật vẫn là một cuộc chiến dai dẳng:
- Giai đoạn đầu sau mổ: Trái tim thứ hai còn yếu, chưa thể tự đảm bảo nhiệm vụ tuần hoàn. Bệnh nhân tiếp tục được hỗ trợ bằng hệ thống ECMO phối hợp cùng bóng đối xung nội động mạch chủ (IABP), lọc máu liên tục và thở máy.
- Ngày thứ 8 sau ghép: Chức năng tim cải thiện, bệnh nhân được cai ECMO thành công.
- Ngày thứ 10: Bệnh nhân được rút ống nội khí quản và tự thở.
- Ngày thứ 11: Thiết bị hỗ trợ bóng đối xung nội động mạch chủ (IABP) được ngừng hoạt động hoàn toàn.
Hiện tại, bệnh nhân đã tỉnh táo hoàn toàn, có thể tiếp xúc và hợp tác tốt với nhân viên y tế. Ông đã bắt đầu tham gia các bài tập phục hồi chức năng như tập đứng, ngồi ghế và đạp xe tại chỗ. Chức năng của các cơ quan nội tạng từng bước hồi phục, báo hiệu cơ thể đang dần thích nghi tốt với trái tim mới.
Những điều y học chưa thể dự đoán trước
Mặc dù ca phẫu thuật đã thành công bước đầu trong việc giữ lại mạng sống cho bệnh nhân, y học vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn về khả năng thích ứng lâu dài của cơ thể đối với trái tim thuộc nhóm “tiêu chuẩn mở rộng” này. Những rủi ro liên quan đến hiện tượng thải ghép muộn, ảnh hưởng từ tiền sử tăng huyết áp, suy thận của người hiến lên cơ tim nhận, cũng như khả năng phục hồi hoàn toàn chức năng vận động của bệnh nhân vẫn là những câu hỏi cần thời gian theo dõi sát sao trong tương lai.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
