6 phút đọc
Bộ Y tế đang đề xuất Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT) chi trả chi phí khám sàng lọc và chẩn đoán sớm đối với hai bệnh lý mạn tính phổ biến là tăng huyết áp và đái tháo đường. Động thái này được kỳ vọng sẽ giúp phát hiện sớm bệnh, giảm gánh nặng tài chính cho người dân cũng như tối ưu hóa ngân sách y tế quốc gia.
Lộ trình thực hiện và những chuẩn bị về mặt pháp lý
Theo dự thảo Nghị định quy định lộ trình tăng mức hưởng và phạm vi hưởng BHYT, văn bản này dự kiến có hiệu lực pháp lý từ ngày 1/4/2027. Tuy nhiên, việc thanh toán chi phí tầm soát, chẩn đoán sớm tăng huyết áp và đái tháo đường sẽ chính thức được áp dụng từ ngày 1/1/2030.
Khoảng thời gian từ năm 2027 đến trước năm 2030 được xem là giai đoạn đệm kỹ thuật cần thiết. Trong giai đoạn này, Bộ Y tế có nhiệm vụ xây dựng hành lang pháp lý chi tiết. Cụ thể, cơ quan quản lý sẽ phải xác định rõ đối tượng thuộc nhóm nguy cơ cao được ưu tiên tầm soát, các điều kiện để được hưởng quyền lợi, thiết lập gói dịch vụ kỹ thuật chuẩn cũng như định mức giá thanh toán cụ thể cho từng loại xét nghiệm liên quan.
Giảm chi phí điều trị từ việc chuyển trọng tâm sang phòng ngừa
Việc chuyển đổi trọng tâm từ chi trả khi bệnh đã trở nặng sang đầu tư ngăn ngừa ngay từ giai đoạn đầu mang lại nhiều lợi ích kép. Theo tính toán từ Bộ Y tế, việc kiểm tra sức khỏe diện rộng ước tính giúp Quỹ BHYT tiết kiệm trung bình khoảng 1.216,8 tỷ đồng mỗi năm đối với bệnh tăng huyết áp. Song song đó, quỹ cũng tiết kiệm được khoảng 162,3 tỷ đồng mỗi năm đối với bệnh đái tháo đường type 2 (thể bệnh mắc phải do cơ thể kháng insulin ở người trưởng thành) trong suốt thập kỷ đầu tiên triển khai.
Đối với người dân, việc phát hiện mầm bệnh sớm giúp họ chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống, tập luyện và tiếp cận các liệu pháp điều trị bằng thuốc kịp thời. Điều này trực tiếp ngăn chặn các biến chứng nguy hiểm như suy thận hay bệnh lý tim mạch, giảm thiểu số ca phải nhập viện điều trị nội trú tốn kém.
Bên cạnh đó, chính sách mới cũng giúp người bệnh trút bỏ gánh nặng tài chính đáng kể. Nhờ kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết ngay từ đầu, người dân có thể tránh được việc phải điều trị nội trú dài ngày, cắt giảm các chi phí liên quan đến giường bệnh, đi lại, ăn ở và cả khoản đồng chi trả – phần viện phí mà bệnh nhân phải tự thanh toán song song với Quỹ BHYT.
Thực trạng đáng báo động về số ca mắc chưa được phát hiện
Các số liệu thực tế cho thấy tăng huyết áp và đái tháo đường đang tạo ra áp lực tài chính rất lớn lên hệ thống y tế. Chỉ riêng trong năm 2023, hệ thống ghi nhận gần 22 triệu lượt khám tăng huyết áp, tiêu tốn hơn 6.000 tỷ đồng (chiếm 4,9% tổng chi của Quỹ BHYT). Cùng năm, bệnh đái tháo đường cũng ghi nhận hơn 15,5 triệu lượt khám với chi phí trên 6.766 tỷ đồng (chiếm 5,6% nguồn quỹ). Trước đó, vào năm 2021, chi phí thuốc men cho khoảng 2 triệu bệnh nhân thuộc hai nhóm này đã vượt mức 3.000 tỷ đồng mỗi năm.
Mặc dù ngân sách chi trả ở mức rất cao, một bộ phận lớn người bệnh trong cộng đồng vẫn chưa phát hiện ra tình trạng của mình. Cụ thể:
- Đối với bệnh đái tháo đường: Số ca mắc tại Việt Nam đã tăng gấp ba lần kể từ năm 2000, đạt mốc khoảng 7 triệu người ở thời điểm hiện tại. Đáng chú ý, có tới 62% trong số này hoàn toàn không biết mình đang mang bệnh.
- Đối với bệnh tăng huyết áp: Khảo sát trên 67.000 người trưởng thành trong giai đoạn 2017-2023 cho thấy hơn 30% người Việt mắc căn bệnh này. Gần một nửa trong số đó mới chỉ vừa phát hiện ra bệnh, và 11,3% chưa từng tiếp cận bất kỳ biện pháp điều trị bằng thuốc nào. Ngay cả trong nhóm có tuân thủ uống thuốc, có hơn một nửa vẫn chưa thể đưa chỉ số huyết áp về ngưỡng an toàn.
Đáng lo ngại hơn, tăng huyết áp thường tiến triển một cách âm thầm, không có triệu chứng rõ rệt nhưng lại âm thầm hủy hoại mạch máu, gây tổn thương đến tim, não, mắt và là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các biến cố nguy hiểm như đột quy hay nhồi máu cơ tim.
Ngoài hai căn bệnh phổ biến trên, dự thảo Nghị định mới của Bộ Y tế cũng đề xuất mở rộng phạm vi chi trả của BHYT cho việc tầm soát viêm gan B, C cùng nhiều loại ung thư thường gặp như ung thư cổ tử cung, vú, phổi, dạ dày, gan, đại trực tràng và tuyến tiền liệt.
Những điểm cần lưu ý và các vấn đề còn bỏ ngỏ
Khuyến cáo y khoa: Các thông tin về mặt bệnh học nêu trên chỉ mang tính chất tham khảo nhằm giúp người dân hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc khám sức khỏe định kỳ. Người dân tuyệt đối không tự ý chẩn đoán bệnh hoặc tự ý điều trị dựa trên các thông tin tham khảo khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.
Dù đề xuất mang lại nhiều kỳ vọng tích cực, hiện tại vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục làm rõ trong quá trình xây dựng dự thảo. Cụ thể, các tiêu chí chi tiết để phân loại nhóm đối tượng “nguy cơ cao” được ưu tiên chi trả vẫn chưa được công bố cụ thể. Bên cạnh đó, danh mục kỹ thuật và định mức giá thanh toán cho từng loại xét nghiệm tầm soát vẫn là những ẩn số cần được Bộ Y tế và các cơ quan liên quan thảo luận, thống nhất trước khi chính thức áp dụng vào năm 2030.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
