8 phút đọc
Theo các nghiên cứu mới nhất từ Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tình trạng thiếu vận động thể lực đang trở thành một thách thức sức khỏe lớn tại Việt Nam, đặc biệt là ở nhóm người trẻ tuổi. Việc lạm dụng các thiết bị điện tử và kéo dài thời gian ngồi trước màn hình không chỉ làm suy giảm thể chất mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần. Nhân Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 2026, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động thay đổi thói quen tĩnh tại để bảo vệ sức khỏe toàn diện.
Thực trạng lười vận động tại Việt Nam và trên toàn cầu
Theo báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phần lớn dân số toàn cầu hiện vẫn chưa đạt được mức hoạt động thể chất cần thiết theo khuyến nghị. Ước tính có khoảng 31% người trưởng thành và tới 80% thanh thiếu niên trên thế giới chưa đạt mức vận động được khuyến nghị để bảo vệ sức khỏe.
Tại Việt Nam, các con số thống kê từ Bộ Y tế cũng mang lại nhiều lo ngại. Nghiên cứu chỉ ra rằng có đến 30% người Việt trưởng thành đang thiếu vận động thể lực. Sự thiếu hụt này dẫn đến hệ quả là tố chất về thể lực, sức bền cũng như sức mạnh của thanh niên Việt Nam hiện chỉ được xếp ở mức kém so với các tiêu chuẩn chung.
Tình trạng này đặc biệt đáng chú ý ở nhóm tuổi học đường từ 11 đến 17. Số liệu thống kê cho thấy có đến 91% trẻ em gái và 82% trẻ em trai trong độ tuổi này chưa vận động đủ mức tối thiểu là 60 phút mỗi ngày. Việc thiếu hụt vận động ở lứa tuổi phát triển không chỉ ảnh hưởng đến tầm vóc mà còn hạn chế sự phát triển thể chất toàn diện của trẻ em.
Mối nguy từ màn hình điện tử và ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần
Một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng lười vận động hiện nay là sự bùng nổ của các thiết bị điện tử. Các hoạt động hằng ngày như học tập trực tuyến, làm việc từ xa, giải trí trên mạng xã hội hay xem phim liên tục nhiều giờ liền… đều có thể thực hiện trong tư thế ngồi tĩnh tại. Việc vận động, vốn là một phần thiết yếu của cuộc sống, đang dần bị thu hẹp thành một hoạt động ‘ngoài giờ’ hoặc thậm chí bị bỏ qua hoàn toàn khỏi thời gian biểu hằng ngày.
Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, việc kéo dài thời gian dán mắt vào màn hình là yếu tố nguy cơ cần đặc biệt lưu ý khi xây dựng lối sống lành mạnh, bên cạnh các yếu tố khác như chế độ dinh dưỡng và giấc ngủ.
Hậu quả của lối sống tĩnh tại này không chỉ dừng lại ở các vấn đề thể chất. WHO nhận định rằng các vấn đề sức khỏe tinh thần, cụ thể là tình trạng lo âu và trầm cảm, đang ngày càng gia tăng và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, khả năng học tập cũng như làm việc của nhiều người. Tại Việt Nam, số liệu từ UNICEF cho thấy tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên gặp phải các vấn đề sức khỏe tinh thần phổ biến hiện đang dao động trong khoảng từ 8% đến 29%.
Để giải quyết vấn đề này, WHO khuyến cáo người dân nên duy trì các hoạt động thể chất thường xuyên. Theo các bằng chứng khoa học từ WHO, vận động thường xuyên có liên quan trực tiếp đến việc giảm bớt các triệu chứng lo âu, trầm cảm, đồng thời giúp cải thiện tâm trạng, nâng cao chất lượng giấc ngủ và tăng cường chức năng nhận thức.
Sáng kiến cộng đồng thúc đẩy thói quen vận động
Nhằm cải thiện tình trạng này, tại Việt Nam, WHO cùng Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) đã khởi xướng Sáng kiến Hợp tác Thể thao vì Sức khỏe Cộng đồng. Dự án này được Tổ chức PATH phối hợp triển khai cùng các đối tác quốc gia và tỉnh Nghệ An, hướng tới xây dựng một môi trường thuận lợi để người dân có thể dễ dàng tiếp cận và duy trì hoạt động thể chất thường xuyên, đồng thời thúc đẩy sự liên kết chặt chẽ giữa ba ngành: y tế, giáo dục và thể thao.
Sau một thời gian triển khai, chương trình đã đạt được những kết quả rất khả quan:
- Tiếp cận được hơn 1,2 triệu lượt người thông qua các hoạt động truyền thông và sự kiện cộng đồng.
- Hỗ trợ hơn 229.000 học sinh và người dân tham gia, duy trì thói quen vận động thường xuyên.
- Tỷ lệ học sinh đạt mức khuyến nghị về hoạt động thể chất hằng ngày đã tăng thêm 20,6%.
Theo TS.BS. Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc Chương trình Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu tại tổ chức PATH, đối với trẻ em và thanh thiếu niên, lợi ích của việc tập luyện thể thao không chỉ dừng lại ở khía cạnh thể chất:
‘Vận động tạo cơ hội để các em vui chơi, kết nối, xây dựng sự tự tin và hình thành những thói quen tích cực từ sớm.’
Bà Hiền nhấn mạnh thêm rằng việc tạo ra các không gian vận động an toàn, vui vẻ và dễ tiếp cận chính là một trong những yếu tố then chốt để xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần.
Lời khuyên từ chuyên gia và các điểm cần lưu ý
Để bắt đầu cải thiện sức khỏe, người dân không nhất thiết phải tham gia vào các bài tập có cường độ quá cao ngay từ đầu. Những hoạt động đơn giản, dễ thực hiện hằng ngày như đi bộ, chạy bộ, đạp xe, chơi cầu lông hoặc tham gia các trò chơi vận động tập thể đều mang lại những lợi ích thiết thực. Điều quan trọng nhất là lựa chọn hình thức vận động phù hợp với độ tuổi, sở thích và thể trạng cá nhân để có thể duy trì thói quen này một cách lâu dài.
Nhân Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 2026 với chủ đề ‘Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change’ (Lắng nghe trải nghiệm, tạo nên đổi thay), cộng đồng được kêu gọi chú trọng hơn nữa đến tiếng nói và trải nghiệm thực tế của mỗi cá nhân, từ đó thúc đẩy những thay đổi tích cực trong việc chăm sóc sức khỏe tinh thần.
Khuyến cáo từ chuyên mục Sức khỏe & Dinh dưỡng: Các thông tin về số liệu nghiên cứu, khuyến cáo của WHO, Bộ Y tế và UNICEF trong bài viết này mang tính chất tham khảo cho cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về lối sống lành mạnh. Bài viết không có chức năng thay thế cho việc chẩn đoán y khoa, tư vấn chuyên môn hoặc đưa ra các phác đồ điều trị cụ thể cho các bệnh lý thể chất hoặc tâm thần. Nếu bạn hoặc người thân gặp các vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe hoặc tâm lý, hãy tìm kiếm sự trợ giúp từ các bác sĩ và chuyên gia y tế có chuyên môn.
Hiện nay, mặc dù các lợi ích chung của vận động đối với sức khỏe tinh thần đã được khẳng định bởi các tổ chức y tế lớn, các nhà nghiên cứu vẫn chưa công bố cụ thể về liều lượng vận động tối ưu riêng biệt cho từng nhóm đối tượng có các bệnh lý nền khác nhau, cũng như các giải pháp đồng bộ lâu dài để giúp người dân duy trì bền vững thói quen này trong bối cảnh công nghệ số và các thiết bị màn hình ngày càng phổ biến tại Việt Nam.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
