6 phút đọc
Trong văn hóa ẩm thực và giao tiếp của người Nhật Bản, “omiyage” (quà tặng là các món đặc sản địa phương, thường là bánh kẹo) không chỉ đơn thuần là một món ăn chơi, mà còn là cầu nối tình cảm và là một quy tắc ứng xử ngầm nơi công sở. Tuy nhiên, đối với những người lao động nước ngoài, những gói bánh quy ngọt ngào này đôi khi lại mang theo những áp lực vô hình đầy kinh ngạc.
Phong tục tặng bánh quy “omiyage” và lát cắt văn hóa nơi công sở
Khi mới đặt chân đến đất nước Mặt Trời Mọc vào năm 2025 để dạy tiếng Anh tại một trường trung học phổ thông, cô giáo người Anh Georgia Hennessy từng kỳ vọng sẽ được tận hưởng nhịp sống chậm rãi và khám phá nét đẹp văn hóa ẩm thực nơi đây. Thế nhưng, ngay trong ngày làm việc đầu tiên, cô đã được tiếp cận với một khía cạnh rất khác của văn hóa công sở Nhật Bản thông qua những gói bánh quy omiyage.
Hennessy kể lại rằng cô đã nhận được hàng loạt gói bánh quy nhỏ từ các đồng nghiệp trong văn phòng. Qua tìm hiểu, cô biết được đây chính là “omiyage” – phong tục mua quà bánh đặc sản để tặng cho tập thể sau mỗi kỳ nghỉ phép hoặc chuyến đi xa. Món quà này thường là những chiếc bánh ngọt, bánh quy được đóng gói đẹp mắt, mang hương vị đặc trưng của từng địa phương nhằm chia sẻ trải nghiệm với mọi người xung quanh.
Tuy nhiên, bối cảnh đằng sau những món quà này không phải lúc nào cũng gắn liền với những chuyến du lịch vui vẻ. Một đồng nghiệp đã giải thích với Hennessy rằng gói bánh quy đặt trên bàn của cô thực chất đến từ một người vừa mới nghỉ phép tuần trước để đi dự đám tang. Chi tiết này cho thấy “omiyage” đã trở thành một nghĩa vụ ứng xử gần như bắt buộc, một lời cảm ơn hoặc xin lỗi ngầm gửi đến đồng nghiệp vì đã gánh vác công việc thay mình trong những ngày vắng mặt, bất kể lý do nghỉ phép là gì.
Áp lực vô hình đằng sau những món quà ngọt ngào
Mặc dù những gói bánh quy omiyage là một nét đẹp trong văn hóa ẩm thực nhằm kết nối tập thể, chúng lại vô tình tạo ra gánh nặng tâm lý lớn cho những nhân sự mới, đặc biệt là người nước ngoài. Nhìn quanh văn phòng rộng lớn với khoảng 40 đồng nghiệp, Hennessy không khỏi cảm thấy áp lực khi nghĩ đến việc bản thân cũng sẽ phải chuẩn bị hàng chục phần quà bánh tương tự mang về công ty sau mỗi chuyến đi cá nhân.
“Điều đó làm tôi không thể tận hưởng trọn vẹn niềm vui cá nhân nữa”, nữ giáo viên người Anh chia sẻ về cảm giác lo lắng trước áp lực phải đáp lễ bằng quà bánh.
Sự ràng buộc từ những phong tục omiyage này càng trở nên nặng nề hơn khi đặt trong bối cảnh văn hóa công sở có cường độ làm việc cực kỳ khắc nghiệt tại Nhật Bản. Bên cạnh những gói bánh quy xã giao, người lao động tại đây còn phải đối mặt với “luật ngầm” về thời gian làm việc. Tại ngôi trường nơi Hennessy giảng dạy, các giáo viên thường xuyên phải làm việc tới 12 tiếng mỗi ngày và kiêm nhiệm quản lý các câu lạc bộ sau giờ học. Để cố gắng hòa nhập, bản thân cô cũng phải nán lại văn phòng từ 8 giờ sáng đến 6 giờ tối chỉ để tránh việc ra về đúng giờ vào lúc 5 giờ chiều.
Sự khác biệt trong triết lý sống và những hệ lụy của áp lực công việc
Đối với một người đến từ nước Anh – nơi tiêu chuẩn lao động giới hạn thời gian làm việc tối đa 48 giờ mỗi tuần, duy trì cấu trúc quản lý phẳng và khuyến khích sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống – môi trường công sở Nhật Bản thực sự là một cú sốc lớn. Tại Nhật, mặc dù pháp luật quy định trần làm thêm giờ là 45 giờ mỗi tháng, thực tế tình trạng làm việc ngoài giờ không lương vẫn diễn ra rất phổ biến, nhất là trong các ngành tài chính hay tư vấn. Thêm vào đó, việc sử dụng ngày phép cũng bị dè sẻn do nhân viên e ngại bị cấp trên đánh giá thấp.
Áp lực nặng nề này đã dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe tinh thần và thể chất cho người lao động. Theo các số liệu ghi nhận vào năm 2025, Nhật Bản có tới 1.086 ca rối loạn tâm thần xuất phát từ áp lực công việc. Đáng lo ngại hơn là hiện tượng “karoshi” (đột tử do làm việc quá sức) vẫn là nỗi ám ảnh dai dẳng. Những trường hợp thương tâm như nữ nhà báo Miwa Sado của đài NHK qua đời ở tuổi 31 sau khi làm thêm tới 159 giờ trong một tháng vào năm 2013, hay một phóng viên khác tử vong vì lý do tương tự vào năm 2019, là minh chứng rõ ràng cho mặt tối của văn hóa làm việc cường độ cao này.
Chính sự xung đột sâu sắc giữa triết lý sống và văn hóa công sở đã khiến Georgia Hennessy quyết định nộp đơn từ chức sau tròn một năm gắn bó để quay trở về London, khép lại hành trình đầy trải nghiệm nhưng cũng không ít áp lực tại Nhật Bản.
Kết luận
Những gói bánh quy “omiyage” nơi công sở Nhật Bản ban đầu là biểu tượng của sự chia sẻ ẩm thực và gắn kết tập thể, nhưng khi lồng ghép vào guồng quay công việc áp lực cao, chúng lại vô tình trở thành một phần của những quy tắc ngầm đè nặng lên vai người lao động.
Hiện tại, do giới hạn từ nguồn thông tin, chúng ta vẫn chưa thể biết rõ về nguyên liệu cụ thể hay các kỹ thuật chế biến của những loại bánh quy omiyage được sử dụng trong văn phòng của Hennessy. Đồng thời, câu hỏi liệu thế hệ trẻ tại Nhật Bản có đang tìm cách thay đổi hoặc đơn giản hóa phong tục tặng quà bánh này để giảm bớt gánh nặng tâm lý nơi công sở hay không vẫn là điều cần thêm thời gian để làm rõ.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
