7 phút đọc
Khi nhắc đến trải nghiệm ẩm thực hay mua sắm, chúng ta thường chỉ chú ý đến hương vị món ăn, sự tiện lợi của dịch vụ hay thái độ của người phục vụ. Thế nhưng, phía sau sự chuyên nghiệp của các chuỗi nhà hàng thức ăn nhanh và các siêu thị thực phẩm lớn tại Mỹ là một thực tế khắc nghiệt về điều kiện làm việc của nhân viên. Hiện nay, hàng triệu lao động trong ngành dịch vụ tại quốc gia này đang phải trải qua một cuộc chiến âm thầm nhưng quyết liệt: Cuộc chiến giành “quyền được ngồi” làm việc.
Văn hóa “luôn tay luôn chân” từ triết lý của các chuỗi thức ăn nhanh
Tại Mỹ, việc nhân viên phục vụ, thu ngân và bán hàng phải đứng suốt ca làm việc đã trở thành một quy chuẩn bất thành văn được duy trì qua nhiều thập kỷ. Nguồn gốc của nét văn hóa vận hành này có sự đóng góp không nhỏ từ ngành công nghiệp thức ăn nhanh, tiêu biểu là triết lý quản trị của Ray Kroc – người có công đưa McDonald’s từ một cửa hàng nhỏ thành thương hiệu toàn cầu.
Từ thập niên 1960, Ray Kroc đã để lại một câu nói nổi tiếng thể hiện rõ quan điểm của giới chủ:
“Nếu có thời gian dựa, bạn có thời gian dọn dẹp” (If you’ve got time to lean, you’ve got time to clean).
Đến tận ngày nay, triết lý này vẫn được nhiều quản lý tại các nhà hàng, cửa hàng bán lẻ và kho bãi áp dụng triệt để. Họ yêu cầu nhân viên phải luôn tìm việc để làm, liên tục di chuyển hoặc đứng nghiêm túc ngay cả khi không có khách hàng hay công việc cần xử lý. Việc ngồi nghỉ bị đánh đồng với sự lười biếng và giảm năng suất lao động.
Sự khắt khe này tạo ra áp lực đè nặng lên những người trực tiếp phục vụ thực khách và khách mua sắm. Zay, một nhân viên chăm sóc khách hàng 27 tuổi tại Atlanta, chia sẻ cô từng vô cùng bức xúc khi ban quản lý tịch thu toàn bộ ghế trong phòng nghỉ vào giữa năm 2023, thậm chí dán giấy cấm sử dụng lên chiếc ghế gấp duy nhất còn lại để ép nhân viên đứng suốt ca nhằm mục đích “tăng năng suất”. Zay bày tỏ sự bất bình trước định kiến xã hội: không ai chỉ trích một luật sư vì họ ngồi làm việc, nhưng trong ngành dịch vụ và bán lẻ, việc nhân viên ngồi lại bị coi là điều gây khó chịu cho nhiều người.
Sự khác biệt trong bối cảnh văn hóa dịch vụ giữa Mỹ và châu Âu
Trái ngược hoàn toàn với văn hóa ép nhân viên đứng tại Mỹ, các quốc gia châu Âu lại có cái nhìn nhân văn hơn rất nhiều đối với sức khỏe của người lao động. Tại phần lớn các nước châu Âu, việc nhân viên thu ngân ngồi làm việc tại quầy thanh toán là một hình ảnh hết sức bình thường và quen thuộc.
Ngay tại thị trường Mỹ, sự khác biệt này cũng được thể hiện rõ nét qua trường hợp của Aldi – một chuỗi siêu thị nổi tiếng của Đức. Aldi vẫn giữ nguyên nét văn hóa gốc châu Âu bằng cách chủ động bố trí ghế ngồi cho nhân viên tại các quầy thanh toán ở Mỹ. Sự tương phản này khiến không ít người nước ngoài, chẳng hạn như những người bạn đến từ Anh của Zay, cảm thấy vô cùng kinh ngạc và khó hiểu trước việc nhân viên dịch vụ tại Mỹ luôn phải đứng.
Hệ quả của việc đứng liên tục hàng giờ liền đối với thể chất của người lao động là cực kỳ nghiêm trọng:
- Courtney (35 tuổi), cựu thu ngân tại một chuỗi mỹ phẩm ở bang Ohio, cho biết nhân viên sẽ lập tức bị lập biên bản nếu ngồi trong ca làm. Sau mỗi ngày làm việc với hơn 12.000 bước chân, khi về đến nhà tháo giày ra, cô nhận ra bàn chân mình đã sưng tấy. Do cường độ vận động quá mức này, cô đã giảm tới hơn 18 kg.
- Eva Keller, một lễ tân khách sạn tại California, phải đứng liên tục 40 giờ mỗi tuần. Dù đã tìm mọi cách hỗ trợ cơ thể bằng cách sử dụng giày đế mềm và thảm lót chuyên dụng, cô vẫn phải chịu đựng những cơn đau nhức thể xác kéo dài. Đáng chú ý, Keller khẳng định chưa từng thấy khách hàng nào phàn nàn chỉ vì thấy nhân viên lễ tân đang ngồi phục vụ họ.
Hành trình hơn một thế kỷ đấu tranh pháp lý đòi ghế ngồi
Cuộc chiến đòi “quyền được ngồi” của người lao động Mỹ không phải là câu chuyện mới xuất hiện gần đây mà thực tế đã kéo dài hơn một thế kỷ. Theo Giáo sư Robert Bruno từ Đại học Illinois Urbana Champaign (Mỹ), ngay từ những năm 1880, giới chủ doanh nghiệp đã cố tình loại bỏ ghế làm việc như một công cụ để kiểm soát thể chất của công nhân. Để phản kháng, các công đoàn lao động đã đưa yêu cầu cung cấp ghế ngồi vào các chương trình vận động pháp lý chính thức.
Cuộc đấu tranh này đã ghi nhận những thắng lợi pháp lý mang tính bước ngoặt với những khoản bồi thường khổng lồ từ các tập đoàn lớn:
- Vào năm 2018, tập đoàn bán lẻ khổng lồ Walmart đã phải đồng ý chi trả tới 65 triệu USD để dàn xếp một vụ kiện tập thể liên quan đến gần 100.000 nhân viên thu ngân tại California do không trang bị ghế ngồi cho họ khi làm việc.
- Chuỗi siêu thị thực phẩm lớn Safeway cùng với ngân hàng Bank of America cũng từng phải chi ra hàng chục triệu USD để giải quyết các vụ kiện có tính chất tương tự từ phía người lao động.
Lời kết và những góc khuất chưa có lời giải
Mặc dù đã có những phán quyết pháp lý mang lại quyền lợi cho người lao động, cuộc chiến giành chiếc ghế trong ngành dịch vụ ăn uống và bán lẻ tại Mỹ vẫn chưa thực sự đi đến hồi kết. Nhiều nhân viên như Zay cuối cùng đã lựa chọn từ bỏ công việc sau một thời gian phải tìm cách lách luật, trốn vào những góc khuất camera để ngồi nghỉ ngơi vài phút. Sự rời đi của họ phản ánh một thực tế rằng người lao động không còn chấp nhận đánh đổi sức khỏe cho những công việc nặng nhọc với mức thù lao ít ỏi dưới sự quản lý thiếu nhân văn từ giới chủ.
Hiện nay, một câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: Liệu các chuỗi nhà hàng ăn uống và hệ thống siêu thị lớn tại Mỹ có thực sự thay đổi tư duy quản trị lâu đời để mang lại một môi trường làm việc công bằng, bảo vệ sức khỏe cho nhân viên, hay văn hóa ép buộc đứng suốt ca vẫn tiếp tục tồn tại như một rào cản vô hình?
*Lưu ý từ biên tập viên: Chuyên mục Món ngon & Ẩm thực ghi nhận đây là thông tin về bối cảnh văn hóa vận hành của các chuỗi nhà hàng và dịch vụ thực phẩm tại Mỹ. Nguồn tài liệu được phép sử dụng cho bài viết này không cung cấp thông tin về công thức chế biến hay nguyên liệu của các món ăn cụ thể.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
