6 phút đọc
Trong văn hóa giao tiếp của người Nhật, “omiyage” (phong tục mua quà bánh đặc sản tặng tập thể sau những chuyến đi hoặc dịp đặc biệt) là nét đẹp truyền thống thể hiện sự chu đáo và gắn kết. Tuy nhiên, khi đi vào môi trường công sở áp lực cao tại xứ sở hoa anh đào, những gói bánh quy nhỏ bé này đôi khi lại mang theo những quy tắc ngầm khiến người lao động nước ngoài phải ngỡ ngàng. Câu chuyện của Georgia Hennessy, một nữ giáo viên người Anh từng đến dạy học tại Nhật Bản, là một minh chứng rõ nét cho thấy ranh giới mong manh giữa nét đẹp ẩm thực quà tặng và áp lực văn hóa ứng xử nơi công sở.
Những gói bánh quy omiyage trong ngày đầu nhận việc
Năm 2025, sau khi tốt nghiệp Đại học Birmingham, Georgia Hennessy rời London để chuyển đến một thành phố nhỏ tại Nhật Bản, đảm nhận công việc dạy tiếng Anh tại một trường trung học phổ thông. Với mong muốn được trải nghiệm và tận hưởng nhịp sống chậm rãi tại quốc gia Đông Á này, Hennessy đã chuẩn bị tinh thần cho những rào cản về mặt ngôn ngữ hay sự khác biệt trong ẩm thực thường ngày. Tuy nhiên, cô hoàn toàn bị sốc trước những quy tắc ứng xử quá khác biệt tại nơi làm việc mới.
Ngay trong ngày đầu tiên bước chân vào văn phòng, Hennessy đã bất ngờ nhận được hàng loạt gói bánh quy từ các đồng nghiệp xung quanh. Qua tìm hiểu, cô mới biết đây chính là phong tục “omiyage” – một nét văn hóa vô cùng phổ biến tại Nhật Bản khi nhân viên mua quà tặng tập thể sau kỳ nghỉ phép.
Mặc dù bánh quy omiyage thường mang hương vị ngọt ngào, bối cảnh tặng quà lại khiến cô gái trẻ không khỏi suy nghĩ. Một đồng nghiệp đã giải thích với Hennessy rằng gói bánh quy đặt trên bàn làm việc của cô thực chất xuất phát từ một người vừa nghỉ phép để đi dự đám tang vào tuần trước. Việc tặng bánh kẹo sau những dịp nghỉ như vậy như một lời cảm ơn ngầm vì mọi người đã gánh vác phần công việc của mình trong những ngày vắng mặt.
Khi quà bánh ẩm thực trở thành áp lực vô hình nơi công sở
Nét văn hóa tặng omiyage bằng các loại bánh quy, bánh ngọt vốn được xem là cách thức bôi trơn các mối quan hệ xã hội. Thế nhưng, đối với một người nước ngoài quen thuộc với phong cách làm việc của Anh quốc như Hennessy, phong tục này nhanh chóng biến thành một gánh nặng tâm lý. Nhìn quanh văn phòng rộng lớn với khoảng 40 đồng nghiệp, nữ giáo viên trẻ cảm thấy lo lắng khi hình dung ra viễn cảnh bản thân phải tự mình chuẩn bị, xách hàng chục món quà bánh về công ty để phát cho từng người sau mỗi chuyến đi chơi cá nhân.
“Điều đó làm tôi không thể tận hưởng trọn vẹn niềm vui cá nhân nữa”, Hennessy chia sẻ về sự ngột ngạt khi văn hóa ẩm thực quà cáp bị gắn chặt với nghĩa vụ công sở.
Áp lực từ những phong tục như omiyage thực chất chỉ là bề nổi của một hệ thống văn hóa công sở vốn đã rất khắt khe tại Nhật Bản. Bên cạnh việc phải cân nhắc quà bánh cho tập thể, lao động tại đây còn phải đối mặt với văn hóa làm việc cường độ cao:
- Dè sẻn ngày nghỉ phép: Dù hợp đồng của Hennessy quy định có 20 ngày phép năm, quản lý yêu cầu cô giữ lại 10 ngày phòng trường hợp ốm đau vì công ty sẽ áp dụng chế độ nghỉ không lương đối với nhân viên dùng hết phép hoặc thiếu giấy chứng nhận y tế.
- Văn hóa làm thêm giờ: Các giáo viên tại trường làm việc đến 12 tiếng mỗi ngày và kiêm nhiệm quản lý câu lạc bộ sau giờ học. Để hòa nhập, Hennessy cũng phải nán lại văn phòng đến tối muộn dù rảnh rỗi nhằm tránh việc ra về lúc 5 giờ chiều.
- Áp lực từ “luật ngầm”: Việc ra về sớm hay nghỉ phép đầy đủ thường bị e ngại sẽ bị cấp trên đánh giá xấu, dẫn đến việc giới văn phòng hiếm khi dùng hết quỹ phép từ 10-20 ngày của mình.
Sự xung đột giữa văn hóa truyền thống và lối sống hiện đại
Trải qua nhiều tuần làm việc liên tục từ 8 giờ sáng đến 6 giờ tối để đổi lấy lời khen “đã hòa nhập” từ đồng nghiệp, Hennessy nhận ra bản thân ngày càng rơi vào trạng thái lo lắng. Cô quyết định nộp đơn từ chức chỉ sau một năm làm việc. Đối với cô, hệ thống công sở Nhật Bản tuy vận hành hiệu quả theo cách riêng nhưng lại xung đột sâu sắc với triết lý cân bằng giữa công việc và cuộc sống của người Anh – nơi tiêu chuẩn lao động giới hạn thời gian làm việc tối đa 48 giờ mỗi tuần và luôn khuyến khích trao đổi thẳng thắn giữa các cấp.
Tại Nhật Bản, môi trường làm việc áp lực cao cùng những quy tắc ứng xử khắt khe đã kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Vào năm 2025, quốc gia này ghi nhận tới 1.086 ca rối loạn tâm thần do công việc. Thậm chí, hiện tượng “karoshi” (đột tử do làm việc quá sức) vẫn là nỗi ám ảnh lớn, với những trường hợp đau lòng như nhà báo Miwa Sado của đài NHK qua đời ở tuổi 31 vào năm 2013 sau khi làm thêm 159 giờ một tháng, hay một phóng viên khác của đài này tử vong vì lý do tương tự vào năm 2019.
Kết luận
Câu chuyện về những gói bánh quy omiyage và hành trình rời nước Nhật của cô giáo Georgia Hennessy cho thấy nét văn hóa quà tặng ẩm thực đôi khi không chỉ mang ý nghĩa thưởng thức hay sẻ chia đơn thuần, mà còn phản ánh sâu sắc cấu trúc xã hội và áp lực công việc của một quốc gia. Cho đến nay, liệu những phong tục quà cáp omiyage này có dần được giản lược để giảm bớt áp lực tâm lý cho nhân viên văn phòng trong bối cảnh chính phủ Nhật Bản nỗ lực giải quyết bài toán thiếu hụt lao động hay không, vẫn là một câu hỏi còn bỏ ngỏ.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
