7 phút đọc
Trong văn hóa giao tế của người Nhật, ẩm thực không chỉ dừng lại ở những bữa ăn thường nhật mà còn len lỏi vào môi trường công sở thông qua các món quà bánh trao tay. Tuy nhiên, đằng sau những gói bánh quy ngọt ngào mang danh nghĩa “omiyage” đôi khi lại là những áp lực vô hình về mặt ứng xử. Câu chuyện của Georgia Hennessy, một nữ giáo viên người Anh vừa rời Nhật Bản sau một năm làm việc, sẽ mang đến một góc nhìn thực tế về phong tục tặng quà bánh omiyage cùng những quy tắc ngầm nơi công sở xứ sở hoa anh đào.
Nét văn hóa tặng bánh quy “omiyage” và gánh nặng tâm lý nơi văn phòng
Đối với nhiều người nước ngoài khi mới đặt chân đến Nhật Bản làm việc, những trải nghiệm ẩm thực đầu tiên đôi khi lại bắt nguồn ngay tại bàn làm việc. Với Georgia Hennessy, một cử nhân tốt nghiệp Đại học Birmingham rời London đến dạy tiếng Anh tại một trường trung học phổ thông ở thành phố nhỏ của Nhật Bản vào năm 2025, ấn tượng đầu tiên của cô chính là những gói bánh quy.
Ngay trong ngày làm việc đầu tiên của mình, Hennessy đã bất ngờ khi nhận được hàng loạt gói bánh quy từ các đồng nghiệp xung quanh. Qua tìm hiểu, cô biết được đây là một phần của nét văn hóa “omiyage” – phong tục mua quà tặng tập thể sau mỗi kỳ nghỉ phép của người Nhật. Những món quà này thường là các loại bánh ngọt, bánh quy được đóng gói chỉn chu để chia sẻ cho mọi người trong văn phòng như một cách duy trì mối quan hệ hòa hảo.
Mặc dù ban đầu omiyage trông có vẻ là một cử chỉ hiếu khách và ấm áp, nhưng bản chất của phong tục này nhanh chóng tạo ra áp lực tâm lý cho nữ giáo viên trẻ. Hennessy kể lại rằng một đồng nghiệp đã giải thích cho cô biết gói bánh quy đặt trên bàn làm việc thực chất xuất phát từ một người vừa mới xin nghỉ phép để đi dự đám tang vào tuần trước. Việc tặng quà bánh diễn ra như một thủ tục bắt buộc để bày tỏ lòng biết ơn hoặc tạ lỗi vì đã vắng mặt và làm phiền đến tập thể.
Nhìn quanh văn phòng với quy mô khoảng 40 nhân sự, cô gái người Anh không khỏi cảm thấy lo lắng và áp lực. Cô tự hình dung ra cảnh bản thân sẽ phải tự tay chuẩn bị và xách hàng chục món quà bánh về công ty sau mỗi chuyến đi chơi cá nhân chỉ để làm vừa lòng tập thể. Theo chia sẻ của Hennessy, chính “luật ngầm” về quà cáp này đã vô tình đè nặng lên tâm lý, khiến cô cảm thấy mình không còn khả năng tận hưởng trọn vẹn những niềm vui hay kỳ nghỉ cá nhân nữa.
Sự va đập văn hóa từ bàn ăn đến bàn làm việc
Trước khi đến Nhật Bản, Georgia Hennessy cho biết cô từng lường trước về các rào cản liên quan đến ngôn ngữ hay sự khác biệt trong ẩm thực thường ngày. Tuy nhiên, cô hoàn toàn bị sốc trước văn hóa công sở và những quy tắc ứng xử đi kèm tại quốc gia này. Sự khác biệt giữa triết lý sống của người Anh và người Nhật đã tạo ra một khoảng cách lớn khó có thể khỏa lấp trong quá trình làm việc thực tế.
Bên cạnh phong tục omiyage với những gói bánh quy đầy tính thủ tục, Hennessy còn phải đối mặt với áp lực thời gian làm việc vô cùng khắc nghiệt. Tại ngôi trường nơi cô giảng dạy, các giáo viên thường xuyên phải làm việc tới 12 tiếng mỗi ngày và kiêm nhiệm thêm vai trò quản lý các câu lạc bộ sau giờ học. Để cố gắng hòa nhập vào tập thể, Hennessy đã phải ép bản thân nán lại văn phòng ngay cả khi không có việc gì làm, nhằm tránh việc ra về đúng vào lúc 5 giờ chiều – thời điểm vốn là giờ tan sở tiêu chuẩn ở phương Tây.
“Tôi đã làm việc liên tục từ 8 giờ sáng đến 6 giờ tối trong nhiều tuần liền. Khi nhận được lời khen ‘đã hòa nhập’ từ một đồng nghiệp, tôi không thấy vui mà ngược lại, câu nói đó chỉ đẩy tôi vào trạng thái lo lắng tột độ”, Hennessy trải lòng.
Tại Anh, các tiêu chuẩn lao động quy định thời gian làm việc tối đa giới hạn ở mức 48 giờ mỗi tuần, đồng thời duy trì một cấu trúc quản lý phẳng, luôn khuyến khích nhân viên trao đổi thẳng thắn với cấp trên. Trái lại, môi trường công sở Nhật Bản lại duy trì một trật tự nghiêm ngặt giữa lãnh đạo và nhân viên cùng những áp lực vô hình từ việc làm thêm giờ không lương. Dù pháp luật Nhật Bản khống chế trần làm thêm ở mức 45 giờ mỗi tháng, nhưng thực tế việc vượt mức này vẫn diễn ra phổ biến ở nhiều ngành nghề.
Hệ lụy từ áp lực công sở và quyết định rời đi
Văn hóa làm việc quá sức và những quy tắc ứng xử ngặt nghèo không chỉ gây áp lực cho người nước ngoài mà còn để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho chính lao động bản địa. Nhật Bản từ lâu đã đối mặt với hiện tượng “karoshi” – tình trạng đột tử do làm việc quá sức. Những trường hợp thương tâm như nhà báo Miwa Sado của đài NHK qua đời năm 2013 ở tuổi 31 sau khi làm thêm 159 giờ một tháng, hay một phóng viên khác của đài này tử vong vào năm 2019 vì lý do tương tự, là minh chứng rõ nét cho mặt tối này.
Chính sự ngột ngạt từ văn hóa ứng xử, việc dè sẻn ngày phép (phải để dành 10 ngày phép phòng trường hợp ốm đau vì công ty sẽ áp dụng chế độ nghỉ không lương nếu dùng hết phép mà thiếu giấy chứng nhận y tế) cùng áp lực làm việc muộn đã khiến Hennessy đưa ra quyết định từ chức sau tròn một năm gắn bó. Cô thừa nhận hệ thống tại Nhật Bản có thể vận hành rất hiệu quả theo cách riêng của họ, nhưng nó hoàn toàn xung đột với triết lý cân bằng giữa công việc và cuộc sống của bản thân cô. Hiện tại đã trở về London, dù thỉnh thoảng vẫn nhớ về công việc giảng dạy cũ, nữ giáo viên khẳng định cô hoàn toàn không hối hận với quyết định của mình.
Lời kết
Câu chuyện về những gói bánh quy omiyage trao tay ngày đầu đi làm của Georgia Hennessy mở ra một góc nhìn sâu sắc về việc ẩm thực và văn hóa quà tặng bị ràng buộc bởi các quy chuẩn xã hội nghiêm ngặt tại Nhật Bản. Hiện nay, câu hỏi về việc liệu các quy tắc ngầm này cùng áp lực làm thêm giờ có tiếp tục được điều chỉnh hay không, khi chính phủ Nhật Bản dự kiến nới lỏng giám sát quy định làm thêm để giải quyết bài toán thiếu hụt lao động (dù động thái này dấy lên lo ngại tình trạng “karoshi” và các rối loạn tâm thần – vốn ghi nhận đến 1.086 ca vào năm 2025 – có thể quay trở lại), vẫn còn là một điều chưa thể biết trước.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
