6 phút đọc
Nhiều người cao tuổi luôn duy trì thói quen ăn uống mà họ tin là thanh đạm và có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, theo cảnh báo từ chuyên gia y tế, một số món ăn vô cùng quen thuộc trên mâm cơm hằng ngày lại có thể là những tác nhân âm thầm hủy hoại chức năng gan và thận. Việc nhận diện đúng bản chất dinh dưỡng của các món ăn này là vô cùng cần thiết để bảo vệ sức khỏe cho người lớn tuổi.
Lầm tưởng từ những món ăn thanh đạm: Cháo trắng và nước hầm xương
Cháo trắng thường là lựa chọn ưu tiên cho người già nhờ đặc tính mềm, dễ nuốt. Thế nhưng, bác sĩ chuyên khoa thận Hong Yongxiang (Đài Loan, Trung Quốc) cảnh báo cháo trắng thực chất là một “quả bom đường huyết tốc độ cao”. Quá trình ninh nhừ làm phá vỡ cấu trúc tinh bột tinh chế, khiến chỉ số đường huyết (GI) của món ăn tăng vọt, dẫn đến lượng đường trong máu tăng nhanh sau khi ăn.
Một nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Dinh dưỡng Lâm sàng Mỹ chỉ ra rằng, việc duy trì chế độ ăn có chỉ số GI cao trong thời gian dài sẽ làm tăng nguy cơ viêm mạn tính toàn thân. Tình trạng này không chỉ gây ra gan nhiễm mỡ không do rượu (khi lượng đường dư thừa chuyển hóa thành chất béo trung tính tại gan) mà còn làm bùng phát các biến chứng bệnh thận do đái tháo đường, khiến cầu thận bị quá tải và dần suy giảm chức năng.
Bên cạnh cháo trắng, nước hầm xương cũng là món ăn bị hiểu lầm tai hại với quan niệm “hầm xương giúp ra hết canxi để chắc khỏe xương”. Trên thực tế, canxi trong xương rất khó hòa tan vào nước. Ngược lại, những chất hòa tan nhiều nhất trong quá trình ninh nấu lại là chất béo bão hòa, purin và các kim loại nặng tích tụ trong xương động vật, đặc biệt là chì.
Theo nghiên cứu đăng tải trên tạp chí Nutrition, lượng chì tích tụ trong xương động vật sẽ giải phóng trực tiếp vào nước dùng. Đối với cơ thể có chức năng chuyển hóa đã suy giảm của người cao tuổi, chất độc này là mối đe dọa lớn cho thận. Đồng thời, hàm lượng purin cao làm tăng axit uric trong máu, dễ dẫn đến sỏi thận hoặc bệnh thận do gout, buộc gan phải hoạt động quá công suất để xử lý các chất béo bão hòa và kim loại nặng nạp vào.
Thực phẩm chế biến sẵn và gia vị: Ruốc và các loại nước sốt đậm đà
Để thuận tiện cho việc ăn uống của người già, nhiều gia đình thường chuẩn bị sẵn ruốc (chà bông) vì nghĩ món ăn này bổ dưỡng tương đương thịt tươi. Tuy nhiên, để tạo nên độ thơm, giòn và xốp, các cơ sở sản xuất thường bổ sung lượng lớn dầu mỡ, đường cát và các hợp chất phosphate vô cơ.
Nghiên cứu trên Tạp chí Bệnh học Thận Lâm sàng cho biết, cơ thể con người có khả năng hấp thụ tới 90-100% lượng phospho vô cơ từ các chất phụ gia thực phẩm này. Sự dư thừa phốt pho không chỉ gây tổn thương lớn cho thận, đẩy nhanh quá trình xơ hóa cầu thận mà còn làm thất thoát canxi và gây xơ cứng mạch máu. Chưa kể, hàm lượng muối mặn và chất bảo quản nitrite có trong ruốc cũng buộc gan phải liên tục hoạt động để giải độc.
“Hàm lượng natri chỉ trong một miếng chao nhỏ đã có thể vượt quá 1/3 lượng khuyến nghị hàng ngày.” – Bác sĩ Hong Yongxiang cảnh báo.
Do vị giác bị suy giảm tự nhiên theo tuổi tác, người lớn tuổi thường có xu hướng chấm thêm các loại nước sốt như tương đen, tương ớt ngọt, nước tương do cảm thấy món ăn chưa đủ mặn. Các loại gia vị này không chỉ chứa lượng natri cực cao mà còn ẩn chứa nhiều chất bảo quản và phẩm màu nhân tạo.
Một nghiên cứu quy mô lớn được công bố trên Tạp chí Y học New England (NEJM) đã chứng minh lượng natri nạp vào cao có mối tương quan chặt chẽ với tình trạng tăng huyết áp, đột quỵ và suy thận. Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương nghiêm trọng các vi mạch thận, gây suy giảm chức năng thận không thể phục hồi, đồng thời khiến gan phải hoạt động quá giờ để lọc bỏ các hóa chất phụ gia.
Mối nguy lớn nhất từ các loại rau củ muối chua
Đứng đầu danh sách các món ăn có hại cho gan và thận được bác sĩ Hong Yongxiang cảnh báo chính là rau củ muối chua (bao gồm củ cải muối, dưa kiệu, dưa cải chua). Đây là nhóm thực phẩm hội tụ đầy đủ những yếu tố gây bất lợi lớn nhất cho sức khỏe thể chất của người già:
- Hàm lượng muối cực kỳ cao: Được sử dụng để bảo quản thực phẩm, gây áp lực trực tiếp lên hệ tim mạch và thận.
- Nguy cơ nấm mốc: Quá trình bảo quản không đảm bảo dễ phát sinh nấm mốc sinh độc tố aflatoxin gây hại cho gan.
- Hợp chất gây hại: Sự hình thành hợp chất nitrosamine trong quá trình lên men muối có nguy cơ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe toàn diện.
Trước những nguy cơ trên, bác sĩ Hong Yongxiang khuyến cáo người tiêu dùng cần chủ động thay đổi chế độ dinh dưỡng cho người cao tuổi trong gia đình, hạn chế tối đa các loại “thực phẩm đèn đỏ” này để bảo vệ các cơ quan nội tạng quan trọng.
Khuyến cáo y tế và những điều cần lưu ý
Thông tin trong bài viết được tổng hợp từ các nghiên cứu khoa học và cảnh báo của chuyên gia y tế nước ngoài, chỉ mang tính chất tham khảo và phổ biến kiến thức dinh dưỡng. Bạn đọc tuyệt đối không tự ý áp dụng để chẩn đoán hoặc tự điều trị bệnh lý.
Hiện nay, các nghiên cứu được trích dẫn vẫn chưa làm rõ các yếu tố cụ thể như: liều lượng an toàn tối đa cho từng thể trạng riêng biệt của người già, hoặc các phương án thực đơn thay thế chi tiết để vừa đảm bảo khẩu vị vừa không gây thiếu hụt dinh dưỡng. Do đó, khi xây dựng chế độ ăn uống cho người lớn tuổi, đặc biệt là những người có bệnh nền về huyết áp, tim mạch, gan hoặc thận, gia đình nên tham khảo ý kiến trực tiếp từ các bác sĩ dinh dưỡng hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp nhất.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
