7 phút đọc
Khi đặt chân đến một vùng đất mới, ẩm thực và văn hóa quà bánh luôn là cầu nối tuyệt vời giúp chúng ta khám phá đời sống bản địa. Tuy nhiên, đằng sau những món quà ngọt ngào đôi khi lại là cả một hệ thống quy tắc ứng xử vô cùng phức tạp của người bản xứ. Câu chuyện của Georgia Hennessy, một nữ giáo viên người Anh đến Nhật Bản giảng dạy vào năm 2025, là minh chứng rõ nét cho hành trình từ sự háo hức ban đầu đến việc phải đối mặt với những “luật ngầm” nơi công sở, bắt nguồn từ chính những gói bánh quy mang tên “omiyage”.
Phong tục omiyage và áp lực từ những gói bánh quy nơi công sở
Sau khi tốt nghiệp Đại học Birmingham, Georgia Hennessy quyết định rời thủ đô London nhộn nhịp để chuyển đến một thành phố nhỏ ở Nhật Bản, đảm nhận công việc dạy tiếng Anh tại một trường trung học phổ thông. Nữ giáo viên trẻ từng kỳ vọng sẽ được tận hưởng nhịp sống yên bình và chậm rãi của đất nước mặt trời mọc, dù cô cũng tự lường trước những rào cản ban đầu về mặt ngôn ngữ hay ẩm thực hàng ngày.
Tuy nhiên, thực tế đã mang lại cho cô một cú sốc lớn ngay trong ngày làm việc đầu tiên. Bước vào văn phòng, Hennessy nhận được hàng loạt gói bánh quy từ các đồng nghiệp mới. Tìm hiểu sâu hơn, cô mới biết đây chính là “omiyage” — một nét văn hóa tặng quà tập thể rất đặc thù của người Nhật sau mỗi chuyến đi chơi hoặc kỳ nghỉ phép. Những món bánh ngọt nhỏ bé này không đơn thuần là ẩm thực để thưởng thức, mà đóng vai trò như một chất bôi trơn xã hội, thể hiện sự quan tâm và duy trì mối quan hệ hài hòa giữa các thành viên trong tập thể.
“Tôi từng lường trước rào cản ngôn ngữ, ẩm thực, nhưng hoàn toàn sốc trước văn hóa công sở quá khác biệt tại đây”, Georgia Hennessy chia sẻ về trải nghiệm của mình.
Mọi chuyện trở nên căng thẳng hơn khi một đồng nghiệp giải thích với Hennessy rằng gói bánh quy trên bàn làm việc của cô đến từ một người vừa mới xin nghỉ phép để lo liệu đám tang vào tuần trước. Nhìn xung quanh văn phòng rộng lớn gồm khoảng 40 nhân sự, cô gái trẻ người Anh cảm thấy một áp lực đè nặng khi nhận ra rằng, trong tương lai, cô cũng sẽ phải xách hàng chục món quà bánh tương tự về công ty sau mỗi chuyến đi cá nhân. Việc một hành động chia sẻ quà bánh vốn mang tính chất vui vẻ bị biến thành một nghĩa vụ ngầm bắt buộc đã khiến Hennessy cảm thấy mình không còn khả năng tận hưởng trọn vẹn niềm vui từ các kỳ nghỉ cá nhân nữa.
*Lưu ý từ biên tập viên: Đối với các món bánh quy omiyage được nhắc đến trong bài viết, nguồn tin gốc không cung cấp thông tin chi tiết về nguyên liệu chế biến, công thức hay kỹ thuật làm bánh cụ thể, mà chỉ nhấn mạnh ý nghĩa văn hóa và vai trò xã giao của chúng trong môi trường công sở Nhật Bản.
Dè sẻn từng ngày phép và rào cản từ văn hóa làm việc quá sức
Không chỉ dừng lại ở áp lực từ văn hóa quà cáp omiyage, Hennessy nhanh chóng bị cuốn vào guồng quay làm việc vô cùng khắc nghiệt tại trường học, nơi các giáo viên thường xuyên phải làm việc tới 12 tiếng mỗi ngày và kiêm nhiệm quản lý các câu lạc bộ ngoại khóa sau giờ học chính khóa. Để cố gắng hòa nhập và tránh bị đánh giá khi ra về đúng 5 giờ chiều, cô buộc phải nán lại văn phòng ngay cả những lúc rảnh rỗi.
Bên cạnh đó, chế độ nghỉ phép nghiêm ngặt cũng là một rào cản lớn đối với giáo viên ngoại quốc:
- Hợp đồng lao động của Hennessy quy định cô có 20 ngày phép năm, ít hơn mức tiêu chuẩn 25 ngày ở Anh.
- Quản lý yêu cầu cô phải chủ động giữ lại ít nhất 10 ngày để phòng trường hợp ốm đau, bởi công ty sẽ áp dụng chế độ nghỉ không lương nếu nhân viên dùng hết ngày phép hoặc thiếu giấy chứng nhận y tế từ cơ quan y tế.
- Thực tế, chỉ sau ba tháng làm việc, Hennessy bị ốm liên tục hai tuần và ngay lập tức bị trừ mất một nửa quỹ ngày nghỉ phép có lương của mình.
Sau nhiều tuần nỗ lực làm việc không ngừng nghỉ từ 8 giờ sáng đến 6 giờ tối, Hennessy nhận được lời khen ngợi từ đồng nghiệp rằng cô “đã hòa nhập” với môi trường. Thế nhưng, thay vì cảm thấy vui mừng, lời khen này lại khiến cô rơi vào trạng thái lo âu cực độ trước sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa công việc và cuộc sống cá nhân.
Sự khác biệt lớn trong tư duy lao động và những hệ lụy đau lòng
Tròn một năm sau ngày nhận việc, Georgia Hennessy quyết định nộp đơn từ chức. Cô thừa nhận hệ thống làm việc của Nhật Bản vận hành rất hiệu quả theo cách riêng của họ, nhưng nó lại xung đột trực diện với triết lý cân bằng cuộc sống của người Anh. Tại Anh, tiêu chuẩn lao động giới hạn thời gian làm việc tối đa là 48 giờ mỗi tuần, khuyến khích cấu trúc phẳng và sự đối thoại cởi mở giữa các cấp. Trái lại, Nhật Bản lại duy trì một môi trường công sở áp lực cao với nhiều “luật ngầm” khắt khe về tôn ti trật tự.
Dù luật pháp Nhật Bản đã đưa ra quy định khống chế trần làm thêm ở mức 45 giờ mỗi tháng, thực tế nhiều nhân sự thuộc các ngành nghề áp lực như tài chính, tư vấn vẫn thường xuyên vượt quá hạn mức này và tình trạng làm thêm giờ không lương diễn ra cực kỳ phổ biến. Người lao động Nhật Bản tuy được hưởng quỹ nghỉ phép từ 10 đến 20 ngày tùy theo thâm niên, nhưng hầu như họ không dám dùng hết vì e ngại sự đánh giá khắt khe từ cấp trên.
Sự căng thẳng tột độ này đã dẫn đến những con số thống kê và câu chuyện đầy đau xót:
- Vào năm 2025, Nhật Bản ghi nhận tới 1.086 ca mắc các chứng rối loạn tâm thần có nguyên nhân trực tiếp từ áp lực công việc.
- Hiện tượng “karoshi” (đột tử do làm việc quá sức) vẫn là một vấn nạn nhức nhối. Điển hình là trường hợp của nữ nhà báo Miwa Sado (đài truyền hình NHK) qua đời năm 2013 ở tuổi 31 sau khi làm thêm tới 159 giờ trong một tháng. Đến năm 2019, một phóng viên khác cùng đài cũng tử vong vì lý do tương tự.
Kết luận
Quyết định từ chức và quay trở lại London của Georgia Hennessy tuy giúp cô giải thoát khỏi guồng quay áp lực, nhưng cũng để lại nhiều trăn trở. Hiện tại, để giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn nhân lực trầm trọng, chính phủ Nhật Bản đang dự kiến nới lỏng các quy định giám sát thời gian làm thêm giờ. Động thái này đang dấy lên những lo ngại lớn về việc liệu vấn nạn “karoshi” có quay trở lại và tiếp tục đe dọa người lao động hay không. Bên cạnh đó, làm thế nào để dung hòa được nét đẹp văn hóa quà tặng ẩm thực như những gói bánh quy “omiyage” với một môi trường làm việc lành mạnh, không áp lực, vẫn là một câu hỏi lớn chưa có lời giải đáp thỏa đáng đối với cả lao động trong nước lẫn quốc tế tại xứ sở hoa anh đào.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
