6 phút đọc
Lần đầu tiên tại Việt Nam, các bác sĩ đã áp dụng thành công thuốc tiêu sợi huyết thế hệ mới Tenecteplase cho một bệnh nhân đột quỵ ở thời điểm 16 giờ sau khi khởi phát. Kỹ thuật này giúp khôi phục dòng máu và bảo tồn phần mô não còn khả năng hồi phục trong cửa sổ thời gian rất muộn.
Cảnh báo y tế: Nội dung trong bài viết được tổng hợp từ nguồn thông tin y khoa công khai nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo. Bài viết không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên khoa. Người dân tuyệt đối không tự chẩn đoán hoặc trì hoãn việc đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ.
Quyết định can thiệp ở cửa sổ 16 giờ cho ca bệnh đặc biệt
Trường hợp bệnh nhân được điều trị đã vượt qua khung thời gian vàng tiêu sợi huyết thông thường. Đồng thời, vị trí mạch máu bị tắc không phù hợp để thực hiện thủ thuật lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học. Đối với các trường hợp huyết khối nằm ở nhánh mạch nhỏ và xa, việc can thiệp bằng dụng cụ có thể làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu mà hiệu quả điều trị chưa được chứng minh rõ ràng. Do đó, bệnh nhân gần như không còn lựa chọn tái thông theo phương pháp tiêu chuẩn.
Trước tình thế này, các bác sĩ tại Bệnh viện Nhân dân 115 đã tiến hành chụp MRI đánh giá tưới máu não. Kết quả cho thấy vùng não bị thiếu máu vẫn còn khả năng phục hồi, trong khi tổn thương không thể đảo ngược (lõi tổn thương) chiếm tỷ lệ tương đối nhỏ. Sau khi đánh giá kỹ lưỡng giữa lợi ích và rủi ro, êkíp quyết định sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch Tenecteplase ở mốc khoảng 16 giờ sau khi khởi phát triệu chứng.
Sau điều trị, bệnh nhân có sự cải thiện rõ rệt về tri giác, khả năng vận động và ngôn ngữ. Kết quả chụp kiểm tra lại ghi nhận vùng não thiếu máu trước đó đã không còn xuất hiện. PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng cho biết, việc can thiệp kịp thời đã giúp bảo tồn một phần mô não đang đứng trước nguy cơ tổn thương vĩnh viễn.
Cơ sở khoa học và thực trạng tiếp cận điều trị đột quỵ muộn
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng, trước đây thuốc tiêu sợi huyết thường chỉ được chỉ định trong vòng 4,5 giờ đầu kể từ khi phát bệnh. Một số trường hợp chọn lọc dựa trên hình ảnh học có thể mở rộng đến 9 giờ, nhưng sau khoảng thời gian này cơ hội tái thông mạch máu thường rất hạn chế.
Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa gần đây mở ra hướng đi mới:
- Nghiên cứu HOPE (2025): Do các nhà khoa học Trung Quốc thực hiện, ghi nhận lợi ích của việc điều trị tiêu sợi huyết trong cửa sổ kéo dài đến 24 giờ.
- Nghiên cứu TRACE-3: Chứng minh thuốc tiêu sợi huyết đem lại hiệu quả ở một số bệnh nhân tắc động mạch lớn được điều trị trong giai đoạn muộn.
Điểm mấu chốt của phương pháp này là bác sĩ không chỉ phụ thuộc vào mốc thời gian khởi phát mà tiến hành đánh giá chi tiết tỷ lệ giữa vùng não đã chết và vùng mô não tổn thương có thể cứu chữa (vùng tranh tối tranh sáng). Ngay cả khi đã qua nhiều giờ, vùng não quanh lõi tổn thương ở một số bệnh nhân vẫn chưa chết hoàn toàn và có thể khôi phục nếu dòng máu được tái thông.
Thực tế khảo sát trên 7.000 bệnh nhân đột quỵ tại Bệnh viện Nhân dân 115 cho thấy bức tranh đáng lo ngại về thời gian nhập viện:
- Chỉ 12% bệnh nhân đến viện và được tái thông mạch máu trong 3,5 giờ đầu.
- Có tới 88% bệnh nhân đến muộn sau khoảng thời gian trên, với thời điểm nhập viện trung bình là giờ thứ 16 kể từ khi khởi phát.
Do đến viện muộn, phần lớn bệnh nhân đã bỏ lỡ cơ hội điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết theo chỉ định thông thường.
Cảnh báo quan trọng: Không được trì hoãn cấp cứu đột quỵ
Mặc dù việc mở rộng cửa sổ điều trị mang lại thêm cơ hội cho các trường hợp đến muộn, các chuyên gia nhấn mạnh đột quỵ vẫn là tình trạng cấp cứu y tế khẩn cấp hàng đầu. Thời gian từ khi phát bệnh đến khi được can thiệp vẫn quyết định trực tiếp tới lượng mô não được cứu sống.
Khi phát hiện người thân có các dấu hiệu đột quỵ đột ngột bao gồm: méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, cần đưa ngay đến cơ sở y tế có năng lực điều trị đột quỵ, tuyệt đối không nằm theo dõi hay chờ triệu chứng tự biến mất.
Bệnh viện Nhân dân 115 dự kiến sẽ mở rộng nghiên cứu áp dụng phương pháp này cho các bệnh nhân bị tắc mạch máu brain kích thước trung bình, có kết quả hình ảnh tưới máu phù hợp và nhập viện ở cửa sổ thời gian muộn. Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý không phải mọi trường hợp đến sau 4,5 giờ đều có thể dùng thuốc, việc chỉ định đòi hỏi khâu đánh giá hình ảnh học và nguy cơ xuất huyết vô cùng nghiêm ngặt.
Thông tin thêm: Trong dịp này, PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng đã được bầu làm Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, kế nhiệm GS.TS.BS Nguyễn Văn Thông.
Những vấn đề chưa được kết luận
Mặc dù ca lâm sàng đầu tiên ghi nhận kết quả khả quan, hiệu quả và độ an toàn của việc dùng Tenecteplase trong cửa sổ từ 4,5 đến 24 giờ vẫn cần thêm các dữ liệu nghiên cứu mở rộng trên quy mô lớn hơn tại Việt Nam. Tỷ lệ bệnh nhân tắc mạch máu kích thước trung bình đáp ứng tốt với phương pháp này cũng như các yếu tố nguy cơ xuất huyết muộn cụ thể vẫn là vấn đề cần tiếp tục theo dõi và đánh giá trong các báo cáo khoa học tương lai.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
