6 phút đọc
Trong đời sống văn hóa gia đình Á Đông, hình ảnh ông bà chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ và gánh vác việc nuôi dạy cháu nội, cháu ngoại vốn là một nét truyền thống quen thuộc. Sự đỡ đần này thường được xem là biểu hiện của tình thân gắn kết. Tuy nhiên, một vụ kiện hy hữu vừa xảy ra tại Thượng Hải (Trung Quốc) đã mở ra góc nhìn pháp lý và văn hóa sâu sắc về ranh giới giữa nghĩa vụ tự nguyện và trách nhiệm tài chính của cha mẹ đối với con cái.
Vụ tranh chấp chi phí sinh hoạt suốt 15 năm của hai thế hệ
Cuối năm 2025, bà Xu, một phụ nữ 70 tuổi sống tại quận Tùng Giang, Thượng Hải, đã quyết định nộp đơn kiện con trai mình là anh Liang ra tòa. Nội dung đơn kiện yêu cầu con trai phải bồi hoàn khoản tiền lên tới 360.000 nhân dân tệ (tương đương khoảng 1,3 tỷ đồng). Theo bà Xu, đây là chi phí mà bà đã một mình gánh vác để lo liệu toàn bộ việc sinh hoạt, học tập và y tế cho cháu nội kể từ khi cô bé chào đời vào năm 2010.
Bà Xu cho biết, do tuổi cao và hoàn cảnh kinh tế gặp nhiều khó khăn, bà không thể tiếp tục tự chi trả các khoản chi phí này khi con trai thiếu trách nhiệm và gần như không đóng góp gì trong suốt nhiều năm qua. Tuy nhiên, tại phiên tòa, người con trai tên Liang đã đưa ra những thông tin phản bác nhằm làm rõ thực tế cuộc sống của gia đình.
Theo lời khai của Liang, trước khi ly hôn vào năm 2014, hai vợ chồng anh là người trực tiếp nuôi dưỡng con gái, còn bà Xu chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Sau khi ly hôn, anh giành được quyền nuôi con. Lúc đó, người vợ cũ đã trả một lần khoản tiền cấp dưỡng trị giá 150.000 nhân dân tệ, và Liang khẳng định đã chuyển toàn bộ số tiền này cho mẹ mình. Thời điểm đó, dù thu nhập cá nhân chỉ dao động từ 3.000 đến 4.000 nhân dân tệ mỗi tháng, Liang cho biết bản thân vẫn cố gắng chu cấp cho con.
Mâu thuẫn gia đình thực sự bùng phát vào năm 2019 khi Liang quyết định tái hôn. Do bà Xu phản đối cuộc hôn nhân mới này, vợ chồng Liang đã dọn ra ở riêng. Con gái của anh tiếp tục ở lại sống cùng bà nội để thuận tiện cho việc đi học gần nhà, đồng thời có thêm thời gian để làm quen dần với mẹ kế. Kể từ thời điểm này, bà Xu là người một mình lo liệu mọi sinh hoạt hằng ngày cho cháu gái.
Sự phân định của pháp luật và tranh luận về ‘công lao chăm cháu’
Bên cạnh các tranh chấp về chi phí sinh hoạt hằng ngày, khía cạnh tài sản của gia đình cũng được đưa ra ánh sáng tại tòa. Liang phản bác thông tin mẹ mình gặp khó khăn về tài chính bằng việc tiết lộ gia đình từng được cấp ba căn hộ tái định cư. Trong đó, bà Xu và cháu gái đang sinh sống tại căn hộ có diện tích lớn nhất. Đồng thời, bà còn thu tiền cho thuê từ căn hộ thứ hai và giữ phần lớn số tiền có được từ việc bán căn hộ thứ ba.
Sau khi xem xét toàn bộ các khía cạnh đời sống và tài chính của gia đình, Tòa án đã đưa ra nhận định mang tính phân định rõ ràng. Tòa chỉ ra rằng, trong khoảng thời gian các thành viên sống chung dưới một mái nhà, việc bà Xu chăm sóc cháu nội được coi là sự hỗ trợ, giúp đỡ tự nguyện giữa các thành viên trong gia đình, do đó không thể quy đổi toàn bộ khoảng thời gian này thành tiền.
Tuy nhiên, kể từ thời điểm dọn đi nơi khác sinh sống, Liang ít đồng hành cùng con gái. Tòa án khẳng định nghĩa vụ nuôi dưỡng con cái thuộc về cha mẹ, ông bà không có trách nhiệm pháp lý phải thay thế hoàn toàn. Vì vậy, việc Liang phải hoàn trả một phần chi phí sinh hoạt cho bà Xu là hoàn toàn hợp lý.
“Cha mẹ có nghĩa vụ chính trong việc nuôi dạy con cái, còn ông bà chỉ đóng vai trò hỗ trợ khi thực sự cần thiết.” – Luật sư Liu Gui’e thuộc Công ty luật Shentong Thượng Hải nhận định.
Trong quá trình hòa giải tại tòa, Liang cho biết con gái anh có một khoản tiền tiết kiệm trị giá 200.000 nhân dân tệ do anh đứng tên. Vào tháng 1 vừa qua, hai bên đã đi đến thống nhất chuyển toàn bộ số tiền tiết kiệm này vào tài khoản cá nhân của cô bé. Khoản tiền này được xem như một khoản bồi hoàn một lần duy nhất đối với những chi phí mà bà Xu đã bỏ ra.
Góc nhìn văn hóa về trách nhiệm và tình thân
Vụ việc sau khi được truyền thông chia sẻ đã dấy lên làn sóng tranh luận mạnh mẽ tại Trung Quốc xoay quanh câu hỏi: “Liệu việc ông bà trông nom, chăm sóc cháu có nên được trả công hay không?”
Một bộ phận dư luận giữ quan điểm truyền thống, cho rằng việc chăm sóc thế hệ trẻ là sự đỡ đần tự nhiên, dựa trên tình yêu thương và sự gắn kết ruột thịt trong gia đình. Ngược lại, nhiều ý kiến hiện đại bày tỏ sự ủng hộ đối với việc cần phải công nhận một cách thực tế về mặt thời gian, sức khỏe cũng như tiền bạc mà thế hệ đi trước đã bỏ ra, thay vì coi đó là một nghĩa vụ hiển nhiên không cần đền đáp.
Hiện nay, mặc dù vụ việc đã được giải quyết êm xuôi thông qua thỏa thuận tài chính tại tòa, song những ảnh hưởng tâm lý đối với các thành viên trong gia đình, đặc biệt là mối quan hệ giữa người con trai Liang, người mẹ Xu và cô con gái nhỏ trong tương lai vẫn là điều chưa thể nói trước. Câu chuyện này tiếp tục là một bài học sâu sắc về sự cân bằng giữa trách nhiệm nuôi dạy của cha mẹ và sự tôn trọng dành cho công lao của thế hệ đi trước trong mỗi nếp nhà hiện đại.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
