7 phút đọc
Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tỷ lệ nhiễm virus viêm gan B (HBV) cao, chiếm trên 10% dân số. Bệnh lý này dễ tiến triển thành mạn tính, dẫn đến xơ gan hoặc ung thư gan, gây nhiều khó khăn trong điều trị. Trước thực trạng đó, các chuyên gia y tế tại Việt Nam đã đề xuất xây dựng một đề cương nghiên cứu đa trung tâm nhằm đánh giá khả năng sử dụng tế bào gốc từ dây rốn để hỗ trợ điều trị xơ gan do viêm gan B.
*Lưu ý: Đây là thông tin tóm tắt từ hội thảo khoa học xây dựng đề cương nghiên cứu, mang tính chất tham khảo khoa học và không thay thế cho các chẩn đoán hay chỉ định điều trị y khoa thực tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các liệu pháp chưa được cấp phép rộng rãi.
Kỳ vọng từ tế bào gốc dây rốn trong điều hòa miễn dịch gan
Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, tổn thương tế bào gan ở người bệnh viêm gan B không chỉ đơn thuần do virus trực tiếp phá hủy, mà phần lớn xuất phát từ phản ứng quá mức của hệ miễn dịch cơ thể trong nỗ lực loại bỏ virus ra khỏi tế bào gan. Do đó, việc tìm kiếm một giải pháp giúp điều hòa phản ứng miễn dịch này là vô cùng cần thiết.
Tế bào gốc trung mô từ mô dây rốn (hUC-MSC) đang trở thành đối tượng được giới khoa học quan tâm đặc biệt nhờ những ưu điểm nổi bật:
- Nguồn tế bào dồi dào: Có thể dễ dàng thu thập từ mô dây rốn của trẻ sơ sinh sau khi sinh.
- Khả năng nuôi cấy: Dễ dàng nhân rộng trong phòng thí nghiệm để tạo ra các sản phẩm tế bào phục vụ điều trị.
- Khả năng điều hòa miễn dịch: Giúp giảm bớt phản ứng viêm quá mức, từ đó hỗ trợ phục hồi chức năng gan bị tổn thương.
Trên thế giới, một số nghiên cứu bước đầu ghi nhận việc truyền tế bào gốc trung mô tương đối an toàn, người bệnh dung nạp tốt, đồng thời cải thiện một số chỉ số chức năng gan và tình trạng viêm ở bệnh nhân xơ gan, suy gan do HBV. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng bằng chứng hiện tại vẫn chưa đủ để đưa liệu pháp này thành phương pháp điều trị tiêu chuẩn. Việc triển khai thêm các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng với quy mô lớn là yêu cầu bắt buộc.
Xác định “cửa sổ điều trị” và liều lượng phù hợp
Một trong những thách thức lớn nhất của hướng đi này là xác định đúng thời điểm và đối tượng bệnh nhân có khả năng đáp ứng tốt nhất với liệu pháp tế bào gốc. GS.TS Phạm Mạnh Hùng chỉ ra rằng, các nghiên cứu hiện nay trên thế giới vẫn chưa thống nhất về tiêu chuẩn sản phẩm tế bào, đối tượng, thời điểm điều trị, liều lượng, số lần truyền cũng như tiêu chí đánh giá hiệu quả cuối cùng.
Để giải quyết vấn đề này, TS.BS Mai Văn Điển, Giám đốc Bệnh viện An Sinh, đề xuất tập trung vào khái niệm “cửa sổ điều trị” – tức là thời điểm mà người bệnh xơ gan mất bù có cơ hội phục hồi cao nhất. Ông kiến nghị nghiên cứu nên thực hiện trên nhóm bệnh nhân xơ gan mất bù do HBV có thang điểm đánh giá mức độ suy giảm chức năng gan (Child-Pugh) từ 7 đến 12 điểm. Nhóm này sẽ được chia nhỏ thành hai phân nhóm: từ 7-9 điểm và từ 10-12 điểm, nhằm so sánh chi tiết xem giai đoạn nào mang lại hiệu quả tối ưu hơn.
Đồng quan điểm về việc lựa chọn giai đoạn can thiệp, GS.TS Nguyễn Thanh Liêm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tế bào gốc và Công nghệ gene Vinmec, khuyến nghị nên áp dụng liệu pháp khi gan chưa bị tổn thương quá nặng và vẫn còn khả năng tự phục hồi. Đồng thời, thay vì sử dụng liều cao ngay từ đầu – vốn có chi phí đắt đỏ và tiềm ẩn nguy cơ biến chứng – nghiên cứu nên hướng tới việc sử dụng liều lượng phù hợp và có thể lặp lại nhiều lần.
Yêu cầu nghiêm ngặt về chuẩn hóa chất lượng tế bào gốc
Bên cạnh việc xác định đối tượng, chất lượng nguồn tế bào gốc là yếu tố quyết định sự thành bại của nghiên cứu. PGS.TS Phạm Văn Phúc, Viện trưởng Viện Tế bào gốc, Đại học Quốc gia TP.HCM, cảnh báo rằng quy trình nuôi cấy và nguồn dây rốn khác nhau giữa các cơ sở có thể dẫn đến sự khác biệt lớn về chất lượng tế bào.
“Tế bào phục vụ nghiên cứu cần được cung cấp từ các ngân hàng mô đã được cấp phép hoạt động, đồng thời quy trình sản xuất phải hướng tới các tiêu chuẩn nghiêm ngặt như thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP)” – PGS.TS Phạm Văn Phúc nhấn mạnh.
Sau khi thảo luận tại hội thảo ngày 8/9, các chuyên gia y tế đã bước đầu thống nhất ba trụ cột cốt lõi cho đề cương nghiên cứu sắp tới bao gồm: chuẩn hóa chất lượng tế bào gốc, lựa chọn đúng đối tượng bệnh nhân (tập trung vào giai đoạn chưa quá nặng để đánh giá khả năng cải thiện chức năng gan) và phân chia nhóm bệnh lý phù hợp.
Kết luận và những điều y học còn bỏ ngỏ
Đề xuất dùng tế bào gốc dây rốn hỗ trợ điều trị xơ gan do viêm gan B mở ra một hướng đi triển vọng cho nền y học nước nhà. Tuy nhiên, người bệnh cần lưu ý rằng đây mới chỉ dừng lại ở bước xây dựng đề cương lý thuyết nhằm báo cáo Cục Khoa học Công nghệ xem xét, hoàn thiện để xây dựng thành đề tài của Bộ Y tế, chưa phải là phương pháp được cấp phép điều trị chính thức hay thử nghiệm lâm sàng rộng rãi trên người bệnh tại Việt Nam.
Hiện nay, y học vẫn chưa có câu trả lời thống nhất về tiêu chuẩn sản phẩm tế bào, liều lượng tối ưu, số lần truyền cần thiết cũng như các tác dụng phụ lâu dài của liệu pháp này đối với hệ miễn dịch của bệnh nhân xơ gan do HBV. Do đó, người bệnh viêm gan B và xơ gan tuyệt đối không tự ý tìm kiếm các dịch vụ truyền tế bào gốc chưa được kiểm chứng trên thị trường. Việc điều trị cần tuân thủ nghiêm ngặt theo phác đồ nội khoa chuẩn của các bệnh viện chuyên khoa gan mật dưới sự giám sát trực tiếp của bác sĩ.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
