6 phút đọc
Lưu ý từ Ban biên tập: Thông tin trong bài viết được tổng hợp từ các báo cáo thương mại và dữ liệu chuỗi cung ứng y tế nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo. Bài viết không mang tính chất quảng cáo, khuyến nghị điều trị hay thay thế cho tư vấn chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa da liễu.
Mô da từ hàng chục nghìn người Mỹ sau khi qua đời đang trở thành nguồn nguyên liệu đầu vào cho các công ty công nghệ sinh học Hàn Quốc sản xuất dòng chế phẩm tiêm thẩm mỹ. Hoạt động thương mại này mang về doanh thu hàng chục triệu USD cho các doanh nghiệp, nhưng đồng thời châm ngòi cho những tranh cãi về mặt pháp lý, đạo đức y sinh và hiệu quả thực tế.
Từ nguồn hiến nhân đạo đến ngành công nghiệp tiêm căng bóng da triệu USD
Mỗi năm, hơn một nửa người trưởng thành tại Mỹ đăng ký hiến tạng và mô. Trong hệ thống cấy ghép Mỹ, da thuộc nhóm mô, không phải tạng. Các tổ chức thu nhận tạng (OPO) phi lợi nhuận thu gom da từ người qua đời và bàn giao cho các ngân hàng mô. Từ đây, mô da tiếp tục được cung cấp cho các công ty sản xuất thông qua các hợp đồng thương mại.
Tại Hàn Quốc – nơi chưa đến 4% người trưởng thành đăng ký hiến tạng và tỷ lệ hiến mô còn thấp hơn – Cục An toàn Thực phẩm và Dược phẩm nước này cho biết khoảng 90% mô người sử dụng là nguồn nhập khẩu. Lượng mô da trị giá hàng chục triệu USD từ Mỹ đã trở thành nguồn nguyên liệu cho các doanh nghiệp Hàn Quốc chế tạo sản phẩm tiêm thẩm mỹ, thường được gọi là “skin booster” (tiêm căng bóng da).
Theo dữ liệu từ công ty chứng khoán Yuanta Securities, các sản phẩm tiêm từ da người dự kiến đạt doanh thu 75 triệu USD tại Hàn Quốc trong năm nay. Dẫn đầu thị trường là sản phẩm Re2O của L&C Bio, chiếm 60–70% doanh thu phân khúc. Nhờ Re2O đạt doanh thu hơn 17 triệu USD trong nửa đầu năm, L&C Bio đã chuyển từ mức lỗ khoảng 326.000 USD cùng kỳ năm ngoái sang đạt lãi hoạt động khoảng 11 triệu USD. Tính đến tháng 9, công ty đã bán 700.000 sản phẩm Re2O và đã ký hợp đồng trị giá tối thiểu 60 triệu USD trong 5 năm để đưa sản phẩm sang Mỹ từ năm tới.
Ngoài L&C Bio, thị trường Hàn Quốc còn có các đối thủ như Hans Biomed với sản phẩm CellREDM (thu gom da từ ngân hàng mô South Texas Blood & Tissue) hay DOF với dòng tiêm Juveacell (sử dụng da từ RTI Surgical).
Cảnh báo từ FDA và sự thiếu hụt bằng chứng lâm sàng công khai
Trên các nền tảng mạng xã hội, các trang quảng cáo xuất hiện nhiều hình ảnh “trước và sau” mô tả người dùng chuyển từ làn da nhiều nếp nhăn sang căng mịn. Một số bác sĩ da liễu cũng sử dụng những cụm từ mang tính tiếp thị để mô tả về dòng sản phẩm này.
Tuy nhiên, nguồn tin từ Business Insider lưu ý rằng các hình ảnh quảng bá trên mạng xã hội chỉ mang tính chất tiếp thị và chưa gắn với nghiên cứu lâm sàng công khai nào chứng minh hiệu quả. Mặc dù các chế phẩm từ mô người đã được bác sĩ thẩm mỹ Mỹ dùng nhiều thập kỷ trong phẫu thuật tái tạo, ghép da hay nâng mũi, nhiều bác sĩ vẫn ưu tiên sử dụng mô tự thân của chính bệnh nhân.
Về khía cạnh pháp lý, L&C Bio xếp Re2O vào nhóm sản phẩm như da ghép để không cần qua thủ tục phê duyệt của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA). Tuy nhiên, FDA phản bác rằng một số sản phẩm tự nhận thuộc diện miễn trừ nhưng thực tế không đạt chuẩn.
“Sản phẩm từ da người hiến đã khử tế bào, sấy khô và nghiền thành bột để tiêm như skin booster thẩm mỹ có thể đặt ra những nghi vấn lớn”, FDA cảnh báo, đồng thời lưu ý các chế phẩm này có thể phải trải qua quy trình phê duyệt phức tạp hơn.
Tranh cãi đạo đức về dòng tiền thương mại
Luật pháp Mỹ nghiêm cấm người hiến và gia đình họ nhận tiền cho việc hiến tạng hoặc mô. Dù vậy, khi rời khỏi tay người hiến, mô lại biến thành hàng hóa sinh lời cho các mắt xích trong chuỗi cung ứng.
Giáo sư Ana Iltis từ Đại học Wake Forest, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Đạo đức Y sinh và Nhân văn Mỹ, cho biết người hiến mô không thể hình dung được lượng tiền khổng lồ luân chuyển qua các bên, đồng thời nhấn mạnh việc hiến mô đang gắn liền với lợi ích tài chính rất lớn.
Cùng chung quan điểm, ông Jerold Mande, người từng tham gia soạn thảo Đạo luật Ghép tạng Quốc gia Mỹ, nhận định: “Trong một hệ thống dựa trên lòng nhân ái, dòng tiền luân chuyển qua tay các bên có thể làm tổn hại niềm tin của công chúng.” Một khảo sát công bố năm 2010 với hơn 1.000 gia đình người hiến tại Mỹ cho thấy chưa đến 30% chấp nhận để các công ty thương mại xử lý và phân phối mô.
Những điều chưa xác định về hiệu quả và an toàn
Hiện nay, việc ứng dụng mô da người hiến đã qua xử lý thành bột tiêm làm đẹp vẫn còn nhiều vấn đề chưa được làm rõ:
- Trạng thái phê duyệt pháp lý: Chưa có kết luận chắc chắn về việc liệu các sản phẩm tiêm từ da người có thể bán tại Mỹ mà không cần sự phê duyệt chính thức từ FDA hay không.
- Dữ liệu lâm sàng: Thiếu các công trình nghiên cứu lâm sàng công khai chứng minh mức độ hiệu quả dài hạn cũng như độ an toàn tuyệt đối của việc tiêm mô đồng ghép dạng bột vào da mặt.
Người tiêu dùng được khuyến cáo không tự chẩn đoán hay tự ý sử dụng các chế phẩm tiêm thẩm mỹ khi chưa có chỉ định và tư vấn trực tiếp từ các bác sĩ chuyên khoa da liễu được cấp phép.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
