7 phút đọc
Trong văn hóa ẩm thực của nhiều quốc gia, các loại đồ uống có cồn như rượu, bia thường xuất hiện như một chất xúc tác giúp kết nối mọi người trên bàn tiệc. Tuy nhiên, một thực tế phổ biến là nhiều người châu Á chỉ sau vài ngụm rượu đã lập tức bị đỏ bừng mặt kèm theo các triệu chứng khó chịu. Hiện tượng này, thường được gọi là “Asian flush” hay “Asian glow”, không đơn thuần là biểu hiện của người có “máu tốt” như quan niệm dân gian, mà đằng sau đó là cả một cơ chế sinh học phức tạp liên quan đến di truyền và khả năng chuyển hóa của cơ thể.
Cơ chế sinh học lý giải hiện tượng đỏ mặt sau khi uống rượu
Hiện tượng đỏ bừng mặt, nóng bừng da đầu, cổ, tim đập nhanh hay thậm chí là đau đầu, buồn nôn sau khi nạp cồn vào cơ thể bắt nguồn từ một biến thể gene đặc trưng. Biến thể này làm giảm khả năng chuyển hóa cồn của cơ thể một cách tự nhiên. Theo số liệu thống kê được đăng tải trên tờ Washington Post, có khoảng 38% người Đông Á gặp phải phản ứng này khi sử dụng đồ uống có cồn. Trên phạm vi toàn cầu, ước tính có đến 560 triệu người đang mang biến thể gene liên quan.
Nguyên nhân nằm ở cách thức cơ thể phân giải chất cồn. Thông thường, sau khi uống rượu, cơ thể sẽ chuyển hóa cồn thành chất độc acetaldehyde. Tiếp theo, một loại enzyme có tên là ALDH2 sẽ chịu trách nhiệm tiếp tục phân giải acetaldehyde thành các chất ít độc hại hơn để cơ thể dễ dàng đào thải ra ngoài. Tuy nhiên, đối với những người mang biến thể gene ALDH2, enzyme này hoạt động cực kỳ kém hiệu quả. Hậu quả là acetaldehyde không được phân giải nhanh chóng và bị tích tụ lại trong cơ thể.
Bà Becca Krock, nhà khoa học tại công ty xét nghiệm di truyền 23andMe (Mỹ), khẳng định rằng sự tích tụ của acetaldehyde chính là nguyên nhân trực tiếp gây ra hiện tượng đỏ mặt, tim đập nhanh, đau đầu hoặc buồn nôn ở những người mang biến thể gene này. Điển hình như trường hợp của anh Lucas Kwan Peterson, một người Mỹ gốc Trung Quốc. Anh chia sẻ lần đầu nhận ra biểu hiện này là tại một bữa tiệc ở Chicago (Mỹ). Chỉ sau vài ngụm rượu đầu tiên, hai má và vùng quanh mắt anh đã ửng đỏ, tiếp đó là cảm giác nóng ran ở da đầu và cổ, tim đập dồn dập, đôi khi còn đi kèm cảm giác đau đầu và buồn nôn dữ dội.
Sự thật về tửu lượng và những sai lầm khi tìm cách chống đỏ mặt
Mặc dù biến thể gene ALDH2 gây ra nhiều triệu chứng khó chịu, nhưng y học chưa thể kết luận rằng những người sở hữu biến thể gene này chắc chắn có tửu lượng kém hơn người khác. Theo một nghiên cứu được công bố vào năm 2024 trên tạp chí của Thư viện Y khoa Mỹ (PubMed), tửu lượng của một người không chỉ phụ thuộc vào ALDH2 mà còn bị chi phối bởi nhiều yếu tố khác bao gồm:
- Gene ADH1B: Gene chịu trách nhiệm chuyển hóa ethanol thành acetaldehyde trong giai đoạn đầu.
- Yếu tố thể chất và sinh học: Cân nặng, giới tính và tình trạng hoạt động của gan.
- Thói quen ăn uống và sinh hoạt: Tốc độ uống rượu, việc có ăn lót dạ trước khi uống hay không, cũng như mức độ quen thuộc của cơ thể đối với rượu bia.
Để đối phó với tình trạng đỏ mặt kém thẩm mỹ trên bàn tiệc, nhiều người đã tìm đến các phương pháp truyền miệng hoặc tự ý dùng thuốc. Anh Peterson chia sẻ bản thân từng thử rất nhiều cách như ăn thật no trước khi nhập tiệc, tắm nước nóng, hoặc sử dụng các loại thuốc kháng axit dạ dày và thuốc chống dị ứng. Tuy nhiên, anh thừa nhận tất cả các biện pháp này đều hoàn toàn không đem lại hiệu quả thực tế.
Trên thực tế, không ít người đỏ mặt khi uống rượu đã sử dụng thuốc kháng histamine hoặc thuốc giảm axit dạ dày với hy vọng tạm thời che giấu đi làn da ửng đỏ. Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng những loại thuốc này hoàn toàn không giúp cơ thể tăng cường khả năng phân giải chất độc acetaldehyde. Việc làm này vô cùng nguy hiểm vì nó làm mất đi tín hiệu cảnh báo tự nhiên của cơ thể.
“Cảm giác khó chịu khi uống rượu chính là tín hiệu cảnh báo tự nhiên cho biết cơ thể bạn nên dừng lại. Nếu cố tình dùng thuốc để che giấu các triệu chứng này, người dùng dễ rơi vào lầm tưởng rằng cơ thể mình có thể chịu đựng được rượu, từ đó tiếp tục dung nạp thêm chất cồn trong khi lượng độc chất acetaldehyde vẫn âm thầm tích tụ bên trong.”
– Ông Che Hong Chen, nhà nghiên cứu tại Đại học Stanford (Mỹ) cho biết.
Nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng và sự thay đổi trong thói quen ăn uống
Việc đỏ mặt khi uống rượu không chỉ gây ra những bất tiện về mặt thẩm mỹ hay cảm giác khó chịu tức thời. Acetaldehyde đã được xác định là một chất có khả năng gây ung thư. Đối với những người mang biến thể gene ALDH2, việc chuyển hóa acetaldehyde kém hiệu quả đồng nghĩa với việc cơ thể họ bị phơi nhiễm với chất độc này ở mức độ cao hơn và kéo dài hơn sau mỗi lần uống rượu. Nhiều nghiên cứu khoa học đã ghi nhận nguy cơ mắc ung thư thực quản cũng như một số bệnh ung thư vùng đầu và cổ ở nhóm người mang biến thể gene này cao hơn rõ rệt so với người bình thường.
Nhận thức được những nguy cơ này, nhiều người đã chủ động thay đổi thói quen ăn uống và giao tiếp. Khi trưởng thành, anh Peterson đã quyết định thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận với các buổi tiệc tùng bằng việc lựa chọn các loại thức uống ít cồn hoặc nước ngọt thay thế cho rượu mạnh. Anh chia sẻ việc uống ít đi hoặc không uống rượu mang lại rất nhiều lợi ích thiết thực, không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn đảm bảo an toàn cho bản thân khi chưa từng phải lái xe trong trạng thái say xỉn. Đồng thời, việc từ chối một ly rượu trên bàn tiệc giờ đây cũng không còn khiến anh cảm thấy e ngại hay rụt rè như trước.
*Lưu ý: Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo, không thể thay thế cho các chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp từ bác sĩ.*
Những điều khoa học chưa làm rõ
Dù cơ chế hoạt động của biến thể gene ALDH2 và tác hại của chất acetaldehyde đã được xác định rõ ràng, giới khoa học vẫn chưa tìm ra giải pháp tối ưu để giúp những người mang biến thể gene này có thể chuyển hóa cồn một cách bình thường mà không gây ra tác dụng phụ hay các phản ứng khó chịu. Ngoài ra, việc xác định ngưỡng dung nạp cồn an toàn tuyệt đối cho từng cá nhân dựa trên sự kết hợp phức tạp giữa các yếu tố di truyền và thể trạng khác nhau vẫn là một câu hỏi mở cần thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu trong tương lai.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
