6 phút đọc
Nằm trên phố Hàng Bè, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội, căn biệt thự trăm tuổi với diện tích ban đầu hơn 800 m2 là một trong những di sản kiến trúc tiêu biểu của thương gia Hà thành đầu thế kỷ 20. Không chỉ lưu giữ nét đẹp mỹ thuật Á – Âu hài hòa, công trình còn là nơi lưu giữ bối cảnh văn hóa sinh hoạt gia đình truyền thống và được chọn làm trường quay cho nhiều tác phẩm điện ảnh, trong đó có bộ phim mang đậm dấu ấn ẩm thực Hà Nội là Mùi phở.
Cấu trúc biệt thự chữ ‘Khẩu’ và không gian sinh hoạt gia đình
Công trình được khởi công xây dựng vào năm 1926 bởi cụ Trương Trọng Vọng, một thương gia giàu có sở hữu hàng trăm chiếc xe xích lô cho thuê tại Hà Nội thời bấy giờ. Để hoàn thành ngôi nhà, gia đình đã mời một kiến trúc sư người Pháp thiết kế và huy động lực lượng gần 100 nhân công thi công. Cổng vào của biệt thự mang nét quen thuộc với kiểu mái tò vò truyền thống của người Việt.
Về tổng thể, căn biệt thự được quy hoạch theo cấu trúc hình chữ ‘Khẩu’, bao gồm các dãy nhà khép kín bao quanh một khoảng sân trung tâm. Thiết kế này vừa mang lại sự an toàn, vừa đóng vai trò như một giếng trời tự nhiên giúp tất cả các phòng nhận đủ ánh sáng.
Được đánh giá là rất hiện đại so với thời điểm cách đây một thế kỷ, công trình bố trí đầy đủ các khu vực chức năng riêng biệt như phòng ngủ khép kín cho từng thành viên, phòng khách, phòng cho người giúp việc và không gian phòng ăn dành cho các bữa cơm gia đình. Tất cả các phòng đều được kết nối liền mạch. Theo bà Lê Thanh Thủy (71 tuổi, cháu ngoại cụ Vọng và là người đang trực tiếp trông nom ngôi nhà), sự kết nối này xuất phát từ mong muốn của người xưa nhằm gắn kết các thành viên, giúp mọi người luôn yêu thương và hỗ trợ lẫn nhau trong đời sống hàng ngày.
Chi tiết mỹ thuật Á Đông và bối cảnh quay phim “Mùi phở”
Bên cạnh bố cục không gian, yếu tố mỹ thuật của ngôi nhà cũng ghi dấu ấn đậm nét. Theo Cơ sở dữ liệu kiến trúc Hà Nội (HANOIDB) thuộc Đại học Kyoto (Nhật Bản), các chi tiết như hàng cột đúc bằng gang ở hành lang quanh sân cùng lan can cầu thang bằng sắt rèn là những điểm đặc trưng nổi bật. Đặc biệt, bốn cột đá nguyên khối chạm khắc bộ họa tiết tứ quý “Đào – Cúc – Trúc – Mai” tượng trưng cho sự luân chuyển bốn mùa, thể hiện ước nguyện về sự hòa thuận, mưa thuận gió hòa và bình an cho gia đạo.
“Tất cả các phòng được thiết kế kết nối với nhau, tạo thành một thể thống nhất. Theo lời các cụ kể lại, việc thiết kế này nhằm tạo ra sự kết nối với gia đình, để mọi người yêu thương và tương trợ lẫn nhau.” — Bà Lê Thanh Thủy chia sẻ.
Không gian sinh hoạt chính hiện nay tập trung ở tầng hai, nối liền bởi cầu thang gỗ lim. Các con tiện gỗ tròn và vách trang trí Á Đông vừa giúp lưu thông không khí, đón sáng vừa mang ý nghĩa phong thủy cầu mong sự trường tồn.
Nhiều đồ nội thất trong nhà như sập gụ, bàn ghế, tủ phấn hay chiếc giường bằng đồng được cụ Vọng đặt mua từ năm 1926 nhập khẩu từ châu Âu hoặc Hong Kong. Những món đồ này có giá trị rất lớn ở thời điểm đó và hiện vẫn được gia đình giữ gìn nguyên bản, chỉ làm sạch bụi trên bề mặt chứ không đánh bóng lại.
Chính nhờ không gian cổ kính và đậm chất văn hóa Hà Nội xưa, biệt thự đã trở thành bối cảnh quen thuộc cho nhiều bộ phim truyền hình và điện ảnh nổi tiếng, bao gồm:
- Mùi phở (tác phẩm điện ảnh gợi nhớ đến món ăn truyền thống đặc trưng của Hà Thành)
- Hà Nội mùa đông năm 46
- Ngôi nhà cũ
- Hoa sữa về trong gió
- Hà Nội trong mắt em
Sự gìn giữ qua thời gian và những điều chưa được ghi nhận
Trải qua nhiều biến động lịch sử, diện tích và quy mô sử dụng của ngôi nhà đã có sự thay đổi. Năm 1960, gia đình bà Thủy đã hiến một phần diện tích cho Nhà nước để làm lớp học; dãy nhà bên trái từng là Trường Tiểu học Bắc Sơn cho đến khi trường chuyển đi vào năm 2018. Hiện tại, gia đình trực tiếp quản lý không gian hơn 200 m2 và ngôi nhà cũng mở cửa đón tiếp nhiều đoàn du khách quốc tế đến tham quan.
Bà Lê Thanh Thủy chia sẻ bà không có ý định sang nhượng hay cải tạo lại công trình, mà chỉ mong muốn các thế hệ con cháu tiếp tục gìn giữ những giá trị nguyên bản mà ông bà để lại.
Điều còn chưa biết: Mặc dù biệt thự cổ Hàng Bè sở hữu không gian phòng ăn hoàn chỉnh và từng là bối cảnh cho bộ phim mang tên món ăn biểu tượng “Mùi phở”, các tư liệu nguồn hiện có chưa cung cấp thông tin chi tiết về thực đơn, công thức chế biến hay các thói quen ẩm thực cụ thể của gia đình thương gia Hà Nội xưa trong ngôi nhà này.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
