7 phút đọc
Lưu ý quan trọng: Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo từ các nghiên cứu khoa học và khuyến cáo của tổ chức y tế, hoàn toàn không có mục đích chẩn đoán, điều trị hoặc thay thế cho các chỉ định y khoa chuyên nghiệp.
Cà phê là một trong những thức uống được yêu thích và tiêu thụ phổ biến nhất trên toàn thế giới nhờ hương thơm đặc trưng, vị dễ uống và khả năng cải thiện sự tỉnh táo. Tuy nhiên, nhiều người ghi nhận hiện tượng huyết áp tăng lên hoặc tim đập nhanh sau khi sử dụng thức uống này, trong khi một số khác lại gần như không có phản ứng thay đổi nào. Các chuyên gia y tế cho biết phản ứng khác biệt này liên quan trực tiếp đến hoạt chất caffeine có trong cà phê.
Cơ chế caffeine kích thích hệ thần kinh và tim mạch
Sau khi đi vào cơ thể, caffeine được hấp thụ rất nhanh chóng. Hoạt chất này có thể gây ra hiện tượng co mạch, bắt buộc tim phải làm việc với cường độ cao hơn, từ đó dẫn đến tình trạng tăng chỉ số huyết áp tạm thời. Thông thường, mức huyết áp có thể bắt đầu xu hướng tăng ngay trong giờ đầu tiên sau khi sử dụng caffeine và trạng thái này có thể kéo dài ít nhất là 3 giờ.
Theo lý giải từ Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA), caffeine hoạt động như một chất đối kháng đối với các thụ thể adenosine trong cơ thể. Sự đối kháng này làm tăng cường hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, dẫn đến việc huyết áp, nhịp tim cùng mức độ tỉnh táo của người sử dụng đều tăng lên một cách tạm thời.
Bên cạnh đó, caffeine cũng có khả năng kích thích tuyến thượng thận giải phóng nhiều adrenaline hơn. Hormone adrenaline này đóng vai trò thúc đẩy tim đập nhanh, tăng cường sức co bóp của cơ tim, đồng thời khiến cho các mạch máu bị co lại. Tất cả các cơ chế cộng hưởng này đều góp phần trực tiếp làm chỉ số huyết áp gia tăng sau khi uống cà phê.
Huyết áp có thể tăng lên bao nhiêu sau khi sử dụng?
Mức độ dao động của huyết áp sau khi tiêu thụ caffeine không đồng nhất mà có sự khác biệt rõ rệt giữa mỗi cá nhân. Ở một số người, chỉ số này chỉ thay đổi rất nhẹ, nhưng với những người nhạy cảm với caffeine, mức tăng huyết áp có thể biểu hiện rõ ràng hơn trong vài giờ sau uống.
Để làm rõ mức độ tác động, các nhà nghiên cứu tại Đại học Tự trị Madrid (UAM) phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Y tế Bệnh viện Đại học La Paz (IdiPAZ) tại Tây Ban Nha đã tiến hành phân tích kết quả từ 5 thử nghiệm lâm sàng trên những người bị tăng huyết áp. Kết quả phân tích cho thấy:
- Việc dung nạp một lượng caffeine tương đương khoảng 200 – 300 mg có thể làm huyết áp tâm thu tăng trung bình 8,1 mmHg.
- Chỉ số huyết áp tâm trương cũng ghi nhận mức tăng trung bình khoảng 5,7 mmHg.
- Tác động tăng chỉ số này xuất hiện chủ yếu trong những giờ đầu tiên sau khi cơ thể hấp thụ caffeine.
Mặc dù chỉ số có sự biến động, các chuyên gia khuyến cáo cần phân biệt rõ ràng giữa hiện tượng tăng huyết áp cấp tính (tạm thời) sau khi uống cà phê với bệnh lý tăng huyết áp mạn tính. Việc chỉ số huyết áp nhảy vọt trong vài giờ sau khi thưởng thức một tách cà phê không đồng nghĩa với việc người dùng sẽ tiến triển thành bệnh tăng huyết áp nếu duy trì thói quen uống cà phê thường xuyên.
Theo tổ chức y tế Mayo Clinic, những người có thói quen sử dụng caffeine đều đặn có thể hình thành khả năng tự dung nạp trong cơ thể. Nhờ cơ chế dung nạp này, những tác động kích thích của caffeine lên huyết áp sẽ giảm dần theo thời gian. Đồng thời, việc tiêu thụ caffeine thường xuyên cũng chưa được khoa học chứng minh là có liên quan đến việc làm tăng nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp lâu dài.
Sự khác biệt về mức độ phản ứng giữa các cá nhân
Mức độ nhạy cảm và phản ứng của cơ thể đối với hoạt chất caffeine chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố nội tại và lối sống. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA), các yếu tố quyết định sự khác biệt này bao gồm:
- Sự khác biệt trong hệ gene chịu trách nhiệm chuyển hóa caffeine của mỗi người.
- Thói quen sử dụng cà phê hoặc các thức uống chứa caffeine hàng ngày.
- Độ tuổi và các bệnh lý nền đi kèm của người sử dụng.
Chính vì những yếu tố này, những người ít khi uống cà phê thường dễ dàng nhận thấy các biểu hiện kích thích rõ rệt như tim đập nhanh hơn, cảm giác bồn chồn, nôn nao hoặc huyết áp tăng cao hơn hẳn so với những người đã có thói quen uống caffeine thường xuyên.
Khuyến nghị sử dụng cà phê hợp lý để hạn chế tăng huyết áp
Để tận hưởng hương vị cà phê mà vẫn hạn chế tối đa nguy cơ tăng huyết áp đột ngột, người tiêu dùng cần lưu ý điều chỉnh thói quen sử dụng hàng ngày:
- Hạn chế các chất phụ gia ngọt: Nên cắt giảm các loại cà phê có thêm quá nhiều đường, kem béo hoặc siro ngọt. Mặc dù các thành phần phụ gia này không trực tiếp làm tăng huyết áp ngay lập tức sau khi uống như caffeine, nhưng việc tiêu thụ lượng lớn thường xuyên sẽ làm tăng tổng năng lượng khẩu phần ăn, gây bất lợi cho việc kiểm soát cân nặng và ảnh hưởng xấu đến quá trình chuyển hóa của cơ thể.
- Không ước tính caffeine dựa trên số tách: Trung bình một tách cà phê có chứa khoảng 100 mg caffeine, tuy nhiên hàm lượng này hoàn toàn không cố định. Lượng caffeine thực tế thay đổi đáng kể phụ thuộc vào giống hạt cà phê, phương pháp rang, kỹ thuật pha chế, kích thước khẩu phần cũng như các sản phẩm thương mại cụ thể. Vì vậy, người dùng không nên chỉ dựa vào số lượng tách cà phê uống mỗi ngày để ước tính lượng caffeine đã nạp vào cơ thể.
Kết luận và những điều khoa học chưa làm rõ
Tóm lại, hiện tượng tăng huyết áp sau khi uống cà phê là phản ứng sinh lý tạm thời do tác động kích thích của caffeine lên hệ thần kinh giao cảm và tuyến thượng thận. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của hiện tượng này có tính cá nhân hóa rất cao và khoa học hiện vẫn chưa thể xác định được ngưỡng dung nạp caffeine tối ưu cho từng cấu trúc gene cụ thể của mỗi người.
Nếu bạn có tiền sử huyết áp không ổn định hoặc các bệnh lý tim mạch liên quan, việc tự theo dõi chỉ số huyết áp trước và sau khi sử dụng cà phê là điều cần thiết để thấu hiểu phản ứng của cơ thể mình. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài, người dân nên chủ động tìm kiếm sự tư vấn chuyên môn từ bác sĩ tim mạch để có lời khuyên dinh dưỡng phù hợp, tuyệt đối không tự ý chẩn đoán bệnh tình dựa trên các phản ứng nhất thời sau khi uống cà phê.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
