7 phút đọc
Khuyến cáo: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo y khoa, không có tác dụng thay thế cho việc tự chẩn đoán hoặc tự ý điều trị. Người bệnh cần gặp bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám lâm sàng và nhận phác đồ phù hợp.
Ngủ ngáy từ lâu thường bị xem nhẹ như một thói quen vô hại lúc cơ thể mệt mỏi. Tuy nhiên, theo PGS. TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đây có thể là biểu hiện rõ nét của bệnh ngừng thở khi ngủ — một “kẻ giấu mặt” đang âm thầm tàn phá hệ tuần hoàn của người bệnh mỗi đêm mà chính họ không hề hay biết. Đây là một rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tim mạch và cuộc sống hàng ngày.
Nhận diện và phân loại bệnh ngừng thở khi ngủ
Bệnh ngừng thở khi ngủ được định nghĩa là tình trạng rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng, đặc trưng bởi việc nhịp thở bị gián đoạn lặp đi lặp lại nhiều lần trong đêm. Mỗi lần gián đoạn này kéo dài trên 10 giây, xuất phát từ nguyên nhân tắc nghẽn đường thở vật lý hoặc do não bộ không truyền đi tín hiệu điều khiển hoạt động thở.
Dựa trên các nghiên cứu y khoa, căn bệnh này được phân chia làm hai thể chính với các biểu hiện khác nhau:
- Thể ngưng thở tắc nghẽn (OSA): Đây là thể thường gặp nhất. Khi người bệnh ngủ, phần cơ họng bị chùng xuống khiến đường thở bị thu hẹp lại. Dấu hiệu nhận biết điển hình là tiếng ngáy rất to và không đều, có những lúc người bệnh như bị ngạt thở, hụt hơi rồi đột ngột thở rít lên. Biểu hiện này thường khiến người ngủ cạnh mất ngủ và dễ dàng phát hiện nhất. Khi thức dậy vào buổi sáng, người bệnh thường bị khô miệng, đau đầu, còn ban ngày luôn cảm thấy buồn ngủ, mệt mỏi và rất khó tập trung vào công việc.
- Thể ngưng thở trung ương (CSA): Trái ngược với OSA, thể CSA xảy ra khi não bộ tạm thời không gửi tín hiệu để điều khiển việc thở. Thể bệnh này thường gặp nhiều ở những đối tượng bị suy tim nặng.
Bốn “đòn tấn công” dồn dập lên hệ tuần hoàn mỗi đêm
PGS. TS Nguyễn Lân Hiếu cho biết, mỗi cơn ngưng thở khi ngủ không chỉ đơn thuần là việc gián đoạn nhịp thở tạm thời, mà nó còn đồng thời giáng xuống hệ tim mạch 4 đòn tấn công dồn dập cùng một lúc, gây ra những tổn thương âm thầm mỗi đêm:
Đòn thứ nhất – Gây thiếu oxy máu ngắt quãng: Sự gián đoạn nhịp thở khiến nồng độ oxy trong máu sụt giảm đột ngột. Khi nồng độ oxy giảm sâu, tim bắt buộc phải làm việc cật lực hơn bằng cách tăng tần số và lực co bóp cơ tim để cố gắng bù đắp cho lượng oxy đang bị thiếu hụt.
Đòn thứ hai – Kích hoạt hệ thần kinh giao cảm: Tình trạng thiếu hụt oxy khẩn cấp này kích hoạt hệ thần kinh giao cảm phản ứng mạnh mẽ, gây bùng nổ hormone Adrenaline. Sự gia tăng đột ngột của loại hormone này khiến nhịp tim tăng vọt và huyết áp tăng lên đột ngột, buộc quả tim phải vận hành dưới áp lực cực kỳ lớn ngay trong thời gian đáng ra phải được nghỉ ngơi.
Đòn thứ ba – Đảo lộn áp lực lồng ngực: Cơn ngưng thở gây đảo lộn hoàn toàn áp lực bên trong lồng ngực của người bệnh. Sự thay đổi này khiến dòng máu dồn dập đổ về tim phải nhưng lại cản trở lượng máu di chuyển sang tim trái. Hệ quả là tim phải phải gánh chịu một áp lực khổng lồ, lâu dần dẫn tới tăng áp phổi và suy tim.
Đòn thứ tư – Kích hoạt phản ứng viêm mạn tính: Trạng thái thiếu oxy kéo dài kết hợp với việc giấc ngủ bị đứt đoạn liên tục sẽ kích hoạt phản ứng viêm mạn tính trong cơ thể. Phản ứng này gây ra sự co thắt của các mạch máu và thúc đẩy nhanh quá trình hình thành các mảng xơ vữa động mạch nguy hiểm.
Những biến chứng tim mạch nghiêm trọng từ hội chứng ngừng thở
Sự tàn phá liên tục từ bốn đòn tấn công trên nếu kéo dài lâu ngày sẽ dẫn đến hàng loạt các biến chứng tim mạch cực kỳ nguy hiểm đối với sức khỏe của người bệnh:
- Tăng huyết áp: Khoảng 50% người mắc hội chứng ngưng thở tắc nghẽn (OSA) bị huyết áp cao, và tình trạng tăng huyết áp này thường đặc biệt ở chỗ không có xu hướng hạ vào ban đêm như người bình thường.
- Rối loạn nhịp tim: Người bệnh rất dễ xuất hiện các cơn rung nhĩ, nhịp tim chậm bất thường hoặc các nhịp ngoại tâm thu liên tục.
- Nhồi máu cơ tim và Đột quỵ: Do các tổn thương mạch máu tiến triển âm thầm, nguy cơ bùng phát các biến cố nguy hiểm này thường đạt đỉnh cao nhất vào lúc nửa đêm hoặc sáng sớm.
- Suy tim: Hai bệnh lý này tạo thành một vòng xoắn bệnh lý phức tạp. Tình trạng ngưng thở khiến suy tim tiến triển nặng hơn, và ngược lại, tình trạng suy tim nặng cũng khiến chứng ngưng thở trở nên trầm trọng hơn.
Khuyến cáo phòng ngừa và khi nào cần gặp bác sĩ chuyên khoa
Để bảo vệ sức khỏe hệ tuần hoàn và ngăn ngừa các biến chứng nguy hại, người bệnh cần chủ động trao đổi ngay với bác sĩ nếu bản thân xuất hiện từ hai dấu hiệu trở lên trong số các triệu chứng sau:
- Ngáy to và không đều khi ngủ.
- Người nhà quan sát thấy có các cơn ngưng thở hoặc hụt hơi lúc ngủ.
- Sáng thức dậy bị đau đầu, khô miệng.
- Thường xuyên có cảm giác buồn ngủ vào ban ngày.
Bên cạnh việc thăm khám để nhận chỉ định điều trị y khoa, người bệnh cũng cần chủ động thực hiện các biện pháp điều chỉnh lối sống lành mạnh bao gồm:
- Thực hiện giảm cân khoa học nếu đang trong tình trạng thừa cân.
- Duy trì tư thế nằm nghiêng khi ngủ để giảm thiểu bít tắc đường thở.
- Tuyệt đối tránh sử dụng các chất kích thích như rượu bia và các loại thuốc an thần trước khi đi ngủ từ 3 đến 4 giờ.
- Điều trị triệt để tình trạng nghẹt mũi và kiên quyết từ bỏ thuốc lá.
Trong những trường hợp bệnh tiến triển ở mức độ nặng, các bác sĩ chuyên khoa sẽ có các phương pháp điều trị đặc hiệu, phù hợp và mang lại hiệu quả tốt nhất. Việc chủ động nhận biết sớm các triệu chứng lâm sàng là chìa khóa quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe tim mạch của chính bạn và người thân.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
