8 phút đọc
Khuyến cáo y khoa: Thông tin được cung cấp trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không nhằm mục đích thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Người đọc tuyệt đối không tự ý chẩn đoán hoặc tự ý áp dụng các biện pháp điều trị mà không có sự tham vấn từ bác sĩ chuyên khoa.
Bệnh lý tim mạch hiện là nguyên nhân tử vong hàng đầu trên thế giới và đang ghi nhận xu hướng trẻ hóa đáng lo ngại tại Việt Nam. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, có tới khoảng 80% biến cố tim mạch có thể được chủ động phòng ngừa bằng cách kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. BS.CK2 Vũ Đình Ân, Chủ nhiệm khoa Hồi sức tích cực – Chống độc tại Bệnh viện Quân y 175, cho biết nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch hoàn toàn có thể kiểm soát được thông qua những thay đổi rất đơn giản trong lối sống sinh hoạt hàng ngày, cụ thể là việc áp dụng quy tắc “3 nửa phút” và “3 nửa giờ”.
Tìm hiểu quy tắc “3 nửa phút” và “3 nửa giờ” trong sinh hoạt hàng ngày
Quy tắc “3 nửa phút” được khuyến nghị thực hiện ngay khi thức giấc nhằm giúp cơ thể thích nghi với sự thay đổi tư thế, bảo vệ hệ tuần hoàn tránh bị quá tải đột ngột. Quy tắc này bao gồm 3 bước thực hiện tuần tự:
- 30 giây đầu tiên: Nằm thêm trên giường sau khi vừa tỉnh giấc.
- 30 giây tiếp theo: Ngồi trên giường trước khi chuẩn bị đứng dậy.
- 30 giây cuối cùng: Đứng cạnh giường rồi mới bắt đầu bước đi.
Theo BS.CK2 Vũ Đình Ân, việc thay đổi tư thế đột ngột từ nằm sang đứng quá nhanh có khả năng gây ra tình trạng choáng váng, mất thăng bằng. Tình trạng này đặc biệt dễ xảy ra và nguy hiểm đối với người cao tuổi hoặc những người có vấn đề về huyết áp. Việc thực hiện từng bước chậm rãi theo quy tắc này giúp cơ thể có thời gian thích nghi cần thiết, từ đó hạn chế hiện tượng chóng mặt và sự thay đổi huyết động đột ngột ngay sau khi thức dậy.
Bên cạnh đó, quy tắc “3 nửa giờ” thiết lập một chế độ vận động và nghỉ ngơi khoa học trong ngày để củng cố sức khỏe tim mạch:
- 30 phút vận động buổi sáng: Giúp khởi động cơ thể và cải thiện tuần hoàn máu.
- 30 phút nghỉ trưa: Giúp cơ thể được thư giãn, giảm căng thẳng tích tụ trong ngày.
- 30 phút tập luyện sau ăn tối: Lưu ý thực hiện cách bữa ăn tối khoảng 30 phút để tránh ảnh hưởng xấu đến hệ tiêu hóa.
Bác sĩ Ân phân tích rằng thói quen vận động đều đặn hỗ trợ hiệu quả cho việc kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết và mỡ máu. Người trưởng thành có thể tự lựa chọn các hình thức tập luyện vừa sức, phù hợp với thể trạng cá nhân như đi bộ nhanh, chạy nhẹ, đạp xe, bơi lội hoặc chơi thể thao phù hợp. Ngoài vận động, việc nghỉ trưa và ngủ đủ giấc cũng có vai trò cực kỳ quan trọng, bởi tình trạng thiếu ngủ và căng thẳng (stress) kéo dài có thể gây ra những tác động tiêu cực đến hệ tim mạch. Do đó, bác sĩ khuyến cáo người dân nên duy trì một lịch trình sinh hoạt ổn định thay vì chỉ tập luyện ngẫu hứng khi có thời gian rảnh rỗi.
Bệnh tim mạch không còn là căn bệnh chỉ có ở người cao tuổi
Dữ liệu sàng lọc sức khỏe trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2023 đã đưa ra những con số đáng báo động về xu hướng trẻ hóa của bệnh tim mạch tại Việt Nam. Cụ thể, ghi nhận có đến 4,1% người trong độ tuổi từ 18 – 29 tuổi và 12,3% người thuộc nhóm 30 – 39 tuổi bị tăng huyết áp. Thêm vào đó, có khoảng 7,2% tổng số ca đột quỵ xảy ra ở những người trẻ dưới 45 tuổi.
Các yếu tố nguy cơ chính gây ra biến cố tim mạch bao gồm: thói quen hút thuốc lá (bao gồm cả thuốc lá điện tử), chỉ số LDL-cholesterol tăng cao, tình trạng tăng huyết áp, đái tháo đường, thừa cân béo phì, lười vận động, stress và thiếu ngủ kéo dài. Đáng lưu ý là phần lớn các yếu tố này hoàn toàn có thể thay đổi được bằng cách điều chỉnh lối sống hoặc can thiệp bằng y khoa.
Để bảo vệ sức khỏe tim mạch chủ động, bác sĩ Ân đưa ra những lời khuyên thiết thực:
- Thực hiện đo huyết áp, kiểm tra lượng đường huyết và mỡ máu định kỳ để tầm soát bệnh.
- Tuyệt đối không hút thuốc lá thông thường và các loại thuốc lá điện tử.
- Xây dựng chế độ ăn uống khoa học: bổ sung nhiều rau quả, giảm lượng muối, đường và hạn chế tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến.
- Duy trì hoạt động thể chất và đảm bảo ngủ đủ giấc mỗi ngày.
Đối với người bệnh tăng huyết áp, việc đo và kiểm soát chỉ số huyết áp thường xuyên là bắt buộc, không nên đợi đến khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng rõ rệt mới kiểm tra. Trong trường hợp chỉ số huyết áp tăng cao vượt mức 180/120 mmHg, đồng thời xuất hiện kèm theo các triệu chứng như đau ngực, khó thở, yếu liệt cơ thể, nói khó, méo miệng, lơ mơ hoặc co giật, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.
Cách nhận biết sớm dấu hiệu nhồi máu cơ tim và đột quỵ để xử trí kịp thời
Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo là cơ hội vàng giúp cứu sống người bệnh trước các biến cố nguy hiểm:
Nhận biết nhồi máu cơ tim: Người bệnh có cảm giác đau hoặc khó chịu kéo dài ở vùng ngực, đi kèm cảm giác như bị đè nặng hoặc bó chặt ngực. Cơn đau có thể lan rộng lên vùng vai, tay, cổ, hàm hoặc sau lưng, xuất hiện cùng các triệu chứng vã mồ hôi, khó thở, buồn nôn. Cần lưu ý rằng người lớn tuổi, phụ nữ và người mắc bệnh đái tháo đường đôi khi không biểu hiện triệu chứng đau ngực điển hình này.
Nhận biết đột quỵ bằng quy tắc BE FAST:
- B (Balance): Người bệnh bị mất thăng bằng đột ngột, chóng mặt.
- E (Eyes): Có hiện tượng nhìn mờ hoặc mất thị lực đột ngột ở một bên mắt.
- F (Face): Một bên mặt bị méo, nụ cười bị lệch.
- A (Arms): Xuất hiện tình trạng yếu hoặc liệt tay chân một bên cơ thể.
- S (Speech): Người bệnh nói khó khăn, nói ngọng hoặc không nói được rõ ràng.
- T (Time): Khi nhận thấy các dấu hiệu trên, cần gọi ngay xe cấp cứu 115, đồng thời ghi nhớ chính xác thời điểm người bệnh bắt đầu phát bệnh. Đặc biệt, người nhà tuyệt đối không tự ý cho người bệnh ăn uống hoặc tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.
Kết luận và những điều cần lưu ý thêm
Bác sĩ Vũ Đình Ân nhấn mạnh rằng những thay đổi nhỏ được duy trì đều đặn hàng ngày như dành thêm 10 phút đi bộ, giảm bớt một ly nước ngọt hay ngủ sớm hơn 30 phút đều có thể mang lại những tác động tích cực to lớn cho sức khỏe tim mạch lâu dài của chúng ta.
Mặc dù các quy tắc “3 nửa phút” và “3 nửa giờ” mang lại nhiều lợi ích thiết thực, người đọc cần lưu ý rằng cơ địa, khả năng thích nghi huyết động và thể trạng của mỗi người là hoàn toàn khác nhau. Hiện nay, nguồn thông tin chưa cung cấp các dữ liệu nghiên cứu lâm sàng cụ thể về việc đo lường mức độ hiệu quả riêng biệt của các quy tắc này trên từng nhóm bệnh nhân tim mạch đặc thù. Do đó, bên cạnh việc áp dụng các thói quen sinh hoạt tốt, bạn vẫn nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ các bác sĩ tim mạch để có được những hướng dẫn phòng ngừa phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe của chính bản thân.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
