6 phút đọc
Nhiều người trong chúng ta vẫn duy trì thói quen đậy nắp bồn cầu trước khi gạt cần xả nước như một phép lịch sự tối thiểu và biện pháp tự bảo vệ khỏi các mầm bệnh lây lan trong không khí. Tuy nhiên, những phát hiện từ các nghiên cứu khoa học gần đây đang dấy lên những cuộc tranh luận sôi nổi về việc liệu hành động này có thực sự mang lại hiệu quả bảo vệ sức khỏe như chúng ta vẫn lầm tưởng, hay đó chỉ là một thói quen mang tính thẩm mỹ.
Những nghiên cứu khoa học trái ngược về hiệu quả của việc đậy nắp bồn cầu
Trong nhiều năm, quan điểm đậy nắp bồn cầu khi xả nước được củng cố mạnh mẽ bởi các bằng chứng trực quan. Đáng chú ý là nghiên cứu vào năm 2022 của Đại học Colorado Boulder (Mỹ). Bằng việc sử dụng công nghệ tia laser màu xanh để ghi hình, nhóm nghiên cứu đã chỉ ra rằng khi xả nước trong trạng thái mở nắp, hàng nghìn hạt nước siêu nhỏ mang theo mầm bệnh có thể bị bắn vọt lên độ cao tới 1,5 mét. Thời điểm đó, Giáo sư John Crimaldi đã đưa ra nhận định rằng việc đóng nắp bồn cầu là yêu cầu bắt buộc nhằm ngăn chặn các loại vi khuẩn nguy hại bám vào những vật dụng cá nhân trong phòng tắm như khăn lau hay bàn chải đánh răng.
Thế nhưng, một nghiên cứu mới nhất được công bố vào năm 2024 bởi Đại học Arizona (Mỹ) lại đưa ra kết quả hoàn toàn trái ngược, bác bỏ quan niệm an toàn kể trên. Nhà vi sinh vật học Charles Gerba cùng các cộng sự của mình phát hiện ra rằng việc đậy nắp bồn cầu khi xả nước không hề làm giảm thiểu sự phát tán của virus và vi khuẩn ra môi trường xung quanh một cách hiệu quả.
Theo phân tích của nhóm nghiên cứu năm 2024, khi dòng nước xả xuống với áp lực lớn, một luồng khí chứa đầy vi khuẩn và virus sẽ bị nén lại bên trong lòng bồn cầu. Luồng khí này sau đó vẫn tìm đường thoát ra ngoài thông qua các khe hở li ti giữa nắp đậy và bệ ngồi. Kết quả đo lường thực tế cho thấy, lượng mầm bệnh phát tán ra không gian xung quanh khi đậy nắp tương đương với khi để mở nắp bồn cầu.
Góc nhìn từ nhà sản xuất thiết bị vệ sinh và văn hóa ứng xử
Trước những tranh luận dưới góc độ y khoa, các nhà sản xuất thiết bị vệ sinh cũng đưa ra những lý giải thực tế về mặt kỹ thuật. Một thương hiệu thiết bị vệ sinh nổi tiếng từ Nhật Bản xác nhận rằng, việc đậy nắp bồn cầu trước khi xả nước thực tế chỉ giúp giảm thiểu tình trạng văng bắn nước cục bộ ra ngoài bệ ngồi, chứ hoàn toàn không thể đóng vai trò như một “tấm khiên chống vi khuẩn” hoàn hảo.
Trên thực tế, mục đích thiết kế ban đầu của chiếc nắp bồn cầu chủ yếu nhằm ngăn chặn các vật dụng cá nhân vô tình rơi xuống nước, tăng tính thẩm mỹ cho không gian và hỗ trợ giữ nhiệt cho bệ ngồi sưởi ấm nhằm mục đích tiết kiệm điện năng tiêu thụ. Đại diện hãng cũng lưu ý thêm rằng, các dòng bồn cầu thế hệ mới hiện nay đã được nâng cấp đáng kể về công nghệ kiểm soát dòng chảy. Nhờ thiết kế xả tiên tiến này, ngay cả khi người dùng mở nắp khi xả, nước cũng không bị bắn mạnh ra môi trường bên ngoài.
Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, hành vi đóng hay mở nắp bồn cầu còn chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi văn hóa ứng xử của từng khu vực và bối cảnh không gian:
- Tại nhà vệ sinh công cộng: Nhiều người sử dụng có xu hướng ưu tiên mở nắp bồn cầu. Hành động này được xem như một thông báo ngầm cho người đến sau rằng thiết bị an toàn, sạch sẽ và sẵn sàng sử dụng, đồng thời giúp tránh việc ủ mùi hôi khó chịu bên trong lòng bồn cầu.
- Tại gia đình và khách sạn: Đặc biệt là tại các quốc gia đề cao sự tinh tế và kín đáo như Nhật Bản, việc đóng nắp bồn cầu sau khi sử dụng là một tiêu chuẩn lịch sự tối thiểu. Hành động này giúp che giấu lòng bồn cầu, tạo cảm giác sạch sẽ và sang trọng cho không gian chung.
Khuyến nghị từ giới chuyên gia để phòng ngừa lây nhiễm chéo
Từ những dữ liệu khoa học thực tế, giới chuyên gia y tế kết luận rằng hành động đậy nắp bồn cầu mang lại giá trị về mặt thẩm mỹ và lịch sự nhiều hơn là lợi ích phòng ngừa dịch bệnh y khoa. Để giải quyết triệt để rủi ro lây nhiễm chéo các loại vi khuẩn, virus trong không gian nhà vệ sinh, người dùng không nên chỉ trông chờ vào việc đóng nắp bồn cầu.
Thay vào đó, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần thực hiện đồng bộ các biện pháp vệ sinh chủ động sau:
- Thường xuyên cọ rửa và khử trùng bồn cầu bằng các loại hóa chất tẩy rửa chuyên dụng.
- Lau dọn định kỳ các bề mặt tiếp xúc xung quanh như tay gạt nước, nút xả, bệ ngồi và tay nắm cửa.
- Luôn rửa tay thật sạch bằng xà phòng và nước sạch ngay sau khi đi vệ sinh.
- Duy trì không gian nhà vệ sinh luôn thông thoáng, khô ráo để hạn chế sự phát triển của mầm bệnh.
Mặc dù các nghiên cứu đã chỉ ra cơ chế phát tán của vi khuẩn qua khe hở của nắp bồn cầu, nhưng ảnh hưởng thực tế của các luồng khí dung mang mầm bệnh này đối với sức khỏe con người trong các điều kiện thông gió và thiết kế nhà vệ sinh khác nhau vẫn là điều chưa được làm rõ hoàn toàn. Do đó, việc duy trì các thói quen vệ sinh cá nhân sạch sẽ vẫn là lá chắn bảo vệ tốt nhất cho mỗi gia đình.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
