7 phút đọc
Ung thư đường tiêu hóa đang trở thành một trong những thách thức y tế lớn nhất tại Việt Nam khi cướp đi sinh mạng của hơn 41.000 người mỗi năm, chiếm trên 37% tổng số ca tử vong do bệnh ung thư trên toàn quốc. Thực trạng đáng lo ngại này diễn ra trong bối cảnh tỷ lệ tầm soát chủ động và phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu của người dân vẫn còn ở mức rất thấp. Nhằm mang đến cái nhìn toàn diện về gánh nặng bệnh tật này cũng như các giải pháp công nghệ mới, bài viết dưới đây tổng hợp các thông tin khoa học được công bố tại Hội nghị Nội soi Tiêu hóa Can thiệp toàn quốc lần thứ II diễn ra vào ngày 19/9 vừa qua.
Gánh nặng bệnh lý ung thư tiêu hóa tại Việt Nam qua những con số
Theo báo cáo của PGS.TS Nguyễn Công Long, Chủ tịch Hội Nội soi Tiêu hóa Can thiệp Việt Nam (VIGES) kiêm Viện trưởng Viện Tiêu hóa Bạch Mai, số liệu từ Tổ chức Ung thư Toàn cầu (Globocan) năm 2024 cho thấy tình hình đáng báo động về mô hình bệnh tật tại nước ta. Cụ thể:
- Tổng số ca mắc mới và tử vong do ung thư nói chung: Việt Nam ghi nhận 177.404 ca mắc mới và 111.015 trường hợp tử vong vì ung thư.
- Tỷ lệ của riêng nhóm bệnh lý tiêu hóa: Chiếm tới 56.340 ca nhiễm mới (gần 32% tổng số ca mắc) và gây ra 41.401 ca tử vong.
- Xếp hạng các loại ung thư tiêu hóa nguy hiểm: Ung thư đại trực tràng hiện đứng thứ ba về số lượng ca mắc mới; ung thư gan đứng thứ hai về số ca tử vong; trong khi ung thư dạ dày xếp vị trí thứ năm ở cả hai tiêu chí là số ca mắc mới và số ca tử vong.
Mặc dù cơ hội sống sót của bệnh nhân phụ thuộc trực tiếp vào thời điểm phát hiện mầm bệnh, phần lớn người bệnh trong nước vẫn chỉ đến viện khi khối u đã chuyển sang giai đoạn muộn. Một khảo sát thực tế tại 12 bệnh viện thuộc cả tuyến trung ương và địa phương đã phơi bày khoảng cách lớn này: trong tổng số 2.857 người mắc ung thư dạ dày được khảo sát, các bác sĩ chỉ phát hiện được vỏn vẹn 115 ca ở giai đoạn đầu (đạt tỷ lệ cực kỳ thấp là 4%). Con số này hoàn toàn chênh lệch khi đặt cạnh các quốc gia có chương trình tầm soát hiệu quả như Nhật Bản (đạt 58%) và Hàn Quốc (đạt 63%).
Tiến bộ kỹ thuật: Chuyển dịch từ phòng mổ sang phòng nội soi
Trước thực tế tỷ lệ phát hiện sớm còn quá thấp, PGS.TS Nguyễn Công Long nhấn mạnh rằng cuộc chiến chống lại ung thư tiêu hóa không thể chỉ tập trung ở các khoa ung bướu hay trên bàn mổ mở, mà bắt buộc phải bắt đầu chủ động ngay từ phòng nội soi thông qua việc sàng lọc cộng đồng và nội soi tầm soát định kỳ. Việc phát hiện mầm bệnh ở giai đoạn sớm mở ra cơ hội áp dụng các phương pháp can thiệp ít xâm lấn cực kỳ hiệu quả thay thế cho các cuộc đại phẫu mở khoang bụng truyền thống:
- Kỹ thuật cắt tách dưới niêm mạc (ESD): Phương pháp này cho phép các bác sĩ bóc tách trọn vẹn khối u ngay từ lớp niêm mạc của ống tiêu hóa thông qua dây nội soi mềm. Nhờ đó, bệnh nhân hạn chế được tình trạng chảy máu và bảo tồn tối đa cấu trúc tự nhiên của các cơ quan nội tạng.
- Siêu âm nội soi (EUS): Việc sử dụng đầu dò siêu âm tiếp cận sát thành ống tiêu hóa giúp các bác sĩ đánh giá một cách chính xác nhất mức độ xâm lấn của các tế bào ác tính, làm cơ sở để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.
Để nâng cao năng lực chuyên môn, tại hội thảo chuyên ngành, các bác sĩ Việt Nam đã trực tiếp thực hành thao diễn kỹ thuật ESD dưới sự giám sát chặt chẽ của các chuyên gia quốc tế. Đồng thời, xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc hỗ trợ quét và phát hiện các tổn thương vi thể khi nội soi đại trực tràng cũng được đưa ra thảo luận sâu rộng.
Khuyến nghị chuẩn hóa quy trình tầm soát trên toàn hệ thống
Bên cạnh việc liên tục cập nhật công nghệ mới, vấn đề cốt lõi để nâng cao chất lượng điều trị diện rộng là chuẩn hóa quy trình thực hành. GS Thawee Ratanachu-Ek, chuyên gia y tế đến từ Thái Lan – người đã có hơn 10 năm đồng hành hỗ trợ ngành nội soi Việt Nam, khuyến cáo rằng song song với việc đưa các công nghệ cao vào ứng dụng, ngành y tế Việt Nam cần khẩn trương chuẩn hóa quy trình chuyên môn trên toàn bộ hệ thống y tế. Việc chuẩn hóa này đảm bảo rằng người dân khi đi khám và tầm soát ở bất kỳ cơ sở y tế nào, từ tuyến trung ương đến địa phương, đều được tiếp cận dịch vụ kỹ thuật có chất lượng đồng đều.
Lưu ý quan trọng từ Ban biên tập Sức khỏe & Dinh dưỡng – NsN:
Thông tin và các số liệu chuyên môn trong bài viết được tổng hợp từ báo cáo chuyên khoa tại Hội thảo y khoa và dữ liệu Globocan 2024 nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo cho cộng đồng. Bài viết tuyệt đối không thay thế cho việc chẩn đoán, tư vấn hay điều trị y khoa trực tiếp từ các bác sĩ có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dựa vào các thông tin này để tự chẩn đoán bệnh trạng. Khi có các triệu chứng bất thường hoặc để bảo vệ sức khỏe chủ động, quý độc giả nên đến trực tiếp các cơ sở y tế uy tín để thực hiện nội soi tầm soát định kỳ theo chỉ định chuyên khoa.
Những khía cạnh cần được làm rõ thêm trong tương lai
Mặc dù các chuyên gia đã chỉ ra những lợi ích to lớn của việc tầm soát sớm và các kỹ thuật can thiệp hiện đại như ESD, EUS hay AI, thực tế triển khai tại Việt Nam vẫn còn một số câu hỏi lớn chưa có lời giải đáp rõ ràng trong nội dung báo cáo lần này:
- Làm thế nào để xây dựng và triển khai một chương trình tầm soát ung thư tiêu hóa quốc gia đồng bộ ở quy mô cộng đồng nhằm tiếp cận hiệu quả đến mọi đối tượng người dân?
- Kế hoạch cụ thể để chuyển giao công nghệ cao và chuẩn hóa quy trình nội soi cho các bệnh viện tuyến dưới – nơi người dân tiếp cận đầu tiên – hiện đang gặp những rào cản gì về mặt trang thiết bị và nhân lực thực tế?
- Chi phí thực hiện các kỹ thuật tiên tiến như ESD hay siêu âm nội soi (EUS) có được hỗ trợ bởi bảo hiểm y tế ở mức độ nào để người có thu nhập thấp có cơ hội tiếp cận kỹ thuật cao này?
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
