6 phút đọc
Phát hiện con trẻ tự gây thương tích cho bản thân là một cú sốc lớn đối với bất kỳ bậc phụ huynh nào. Nhận được câu hỏi từ độc giả Yến (40 tuổi, Hà Nội) bày tỏ sự hoang mang tột độ khi vô tình thấy con rạch tay và có nhiều biểu hiện tự làm đau, chuyên mục Sức khỏe & Dinh dưỡng của NsN đã tổng hợp các chỉ dẫn chuyên môn từ Bác sĩ Nguyễn Viết Chung – Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E Hà Nội. Bài viết dưới đây sẽ giúp các bậc cha mẹ bình tĩnh hơn để tìm ra giải pháp đồng hành an toàn cùng con qua giai đoạn khủng hoảng này.
Thấu hiểu nguyên nhân và tránh đánh giá hời hợt qua vết thương bên ngoài
Theo chia sẻ của Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, hành vi tự làm đau (hay tự hủy hoại bản thân) ở trẻ thường là một cách phản ứng trước những áp lực tâm lý quá lớn. Đây có thể là phương thức để trẻ đối phó với những cảm xúc tiêu cực vượt quá khả năng chịu đựng của bản thân, giải tỏa cảm giác trống rỗng bên trong hoặc thậm chí là một hình thức tự trừng phạt bản thân.
Một sai lầm phổ biến của các bậc phụ huynh là vội vàng suy đoán về mức độ nghiêm trọng của vấn đề hay ý định của trẻ chỉ dựa trên các vết thương ngoài da. Bác sĩ Chung nhấn mạnh rằng, cha mẹ tuyệt đối không nên đưa ra những nhận định chủ quan này dựa vào biểu hiện bên ngoài. Thay vì ngay lập tức chất vấn, tra hỏi con với thái độ giận dữ hay lo sợ quá mức, điều quan trọng là cha mẹ cần kiềm chế cảm xúc để tạo ra một không gian an toàn cho con.
Cách giao tiếp, đặt câu hỏi trực tiếp và lắng nghe không phán xét
Khi đối thoại với trẻ, sự bình tĩnh của cha mẹ đóng vai trò quyết định. Bác sĩ Nguyễn Viết Chung gợi ý phụ huynh có thể bắt đầu bằng một câu hỏi gợi mở, nhẹ nhàng: “Trước khi con làm đau mình, con đã cảm thấy thế nào?”. Mục đích của câu hỏi này là giúp trẻ gọi tên cảm xúc. Trong quá trình trẻ chia sẻ, phụ huynh cần lắng nghe một cách trọn vẹn, không vội vàng tranh luận hay đưa ra những bài giảng giải.
Trong những tình huống nhận thấy dấu hiệu đáng lo ngại, cha mẹ không nên né tránh mà cần hỏi trực tiếp vào những suy nghĩ tiêu cực nhất của trẻ. Những câu hỏi thẳng thắn nhưng được diễn đạt với tông giọng bình tĩnh sẽ giúp nhận diện rủi ro chính xác hơn:
- “Lúc làm đau mình, con có nghĩ đến việc không muốn sống nữa không?”
- “Bây giờ con có đang có những suy nghĩ đó không?”
Cách tiếp cận trực tiếp và điềm tĩnh này thực chất giúp người lớn nhận diện rủi ro chính xác để kịp thời đưa ra các biện pháp bảo vệ phù hợp cho con, thay vì né tránh vấn đề.
Nhận diện tình huống khẩn cấp và tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn
Mối quan tâm hàng đầu lúc này là sự an toàn tính mạng của trẻ. Bác sĩ Nguyễn Viết Chung đưa ra khuyến cáo nghiêm ngặt cho các gia đình: Nếu phát hiện trẻ đang có những ý nghĩ tiêu cực, đã xây dựng một kế hoạch cụ thể hoặc đã chuẩn bị sẵn các phương tiện để tự làm hại bản thân, cha mẹ tuyệt đối không được để trẻ ở một mình. Trong tình huống nguy cấp này, cần ngay lập tức đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu gần nhất để được bảo vệ an toàn.
Ngay cả khi trẻ nói “con không sao” để xoa dịu, gia đình vẫn cần chủ động tìm kiếm các đánh giá chuyên môn nếu nhận thấy các dấu hiệu đáng lo ngại khác. Đặc biệt, nếu hành vi tự làm hại tiếp tục tái diễn, hoặc trẻ có các biểu hiện đi kèm như:
- Rơi vào trạng thái tuyệt vọng, thu mình lại.
- Bị mất ngủ kéo dài.
- Gặp khó khăn lớn trong việc kiểm soát cảm xúc cá nhân.
Lúc này, việc đưa con đi khám và nhận đánh giá bởi bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần là vô cùng cần thiết. Bên cạnh đó, bản thân phụ huynh cũng có thể tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn để biết cách đồng hành cùng con một cách an toàn và phù hợp nhất.
Khuyến cáo từ Ban biên tập: Các thông tin được cung cấp trong bài viết này mang tính chất tham khảo, giúp định hướng hành vi ứng xử ban đầu cho phụ huynh. Bài viết không thay thế cho việc chẩn đoán y khoa, đánh giá tâm lý lâm sàng hoặc đưa ra phác đồ điều trị chuyên sâu từ các bác sĩ và chuyên gia chuyên khoa Sức khỏe Tâm thần.
Những khía cạnh cần được đánh giá sâu hơn bởi chuyên gia
Mặc dù các hướng dẫn của Bác sĩ Nguyễn Viết Chung đã phác thảo những bước đi cơ bản cho phụ huynh, nhưng mỗi trường hợp trẻ tự làm đau bản thân đều ẩn chứa những uẩn khúc riêng biệt. Để có giải pháp lâu dài và triệt để, các bác sĩ chuyên khoa sẽ cần đánh giá thêm nhiều yếu tố chưa thể xác định ngay lập tức qua các biểu hiện bề ngoài, bao gồm:
- Tiền sử tâm lý của trẻ và các mối quan hệ xung quanh gia đình, nhà trường.
- Mức độ lo âu, trầm cảm hoặc các hội chứng tâm lý đi kèm khác nếu có.
- Các yếu tố kích hoạt cụ thể khiến trẻ tìm đến hành vi tự hại trong từng hoàn cảnh riêng biệt.
Chính vì vậy, sự đồng hành kiên trì, thể hiện sự lo lắng và mong muốn giúp đỡ của cha mẹ (chứ không phải sự phán xét), kết hợp với sự can thiệp kịp thời từ giới chuyên môn là chiếc chìa khóa quan trọng nhất giúp trẻ vượt qua giai đoạn khó khăn này.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
