6 phút đọc
Trong văn hóa giao tiếp của người Nhật, ẩm thực không chỉ là những món ăn thường nhật mà còn đóng vai trò như một sợi dây liên kết xã hội quan trọng thông qua “omiyage” – phong tục tặng quà lưu niệm, thường là các loại bánh kẹo đặc sản, sau mỗi kỳ nghỉ phép. Tuy nhiên, đối với những người nước ngoài đến sinh sống và làm việc tại đây, những món quà ẩm thực nhỏ bé này đôi khi lại đi kèm với những áp lực vô hình trong môi trường công sở nghiêm ngặt. Câu chuyện của Georgia Hennessy, một nữ giáo viên người Anh từng làm việc tại Nhật Bản, sẽ mang đến một góc nhìn thực tế về nét văn hóa độc đáo nhưng cũng đầy thách thức này.
Phong tục omiyage và những gói bánh quy kết nối đồng nghiệp
Khi đặt chân đến xứ sở hoa anh đào để giảng dạy tiếng Anh tại một trường trung học phổ thông, cô giáo trẻ Georgia Hennessy từng kỳ vọng sẽ được tận hưởng nhịp sống chậm rãi và khám phá những nét văn hóa đặc trưng tại một thành phố nhỏ của Nhật Bản. Tuy nhiên, ngay trong ngày làm việc đầu tiên của mình, Hennessy đã bất ngờ nhận được hàng loạt gói bánh quy từ các đồng nghiệp trong văn phòng.
Qua tìm hiểu, cô biết được những gói bánh này chính là biểu hiện của phong tục “omiyage”. Trong văn hóa Nhật Bản, omiyage là truyền thống mua các món quà bánh, đồ ăn đặc sản mang tính tập thể để chia sẻ với mọi người sau một kỳ nghỉ phép hoặc một chuyến đi xa. Những chiếc bánh quy nhỏ nhắn được gói ghém cẩn thận không chỉ đơn thuần là một món ăn ngọt nhẹ nhàng tại công sở, mà còn mang ý nghĩa bày tỏ sự trân trọng và biết ơn đối với những đồng nghiệp đã hỗ trợ gánh vác phần việc của mình trong những ngày nghỉ.
Áp lực từ những món quà ẩm thực mang tính nghĩa vụ
Dù omiyage đại diện cho một nét đẹp trong ứng xử và chia sẻ ẩm thực của người Nhật, phong tục này đôi khi lại trở thành áp lực tâm lý đối với các nhân sự nước ngoài chưa quen với văn hóa bản địa. Sự bối rối của Hennessy bắt đầu khi cô được một đồng nghiệp giải thích rằng, một trong những gói bánh quy đặt trên bàn làm việc của cô thực chất xuất phát từ một người vừa phải xin nghỉ phép để đi dự đám tang vào tuần trước.
Nhìn quanh văn phòng làm việc quy tụ khoảng 40 người, nữ giáo viên người Anh bắt đầu cảm thấy lo lắng khi hình dung ra cảnh bản thân phải tự mình chọn lựa, chuẩn bị và mang theo hàng chục phần quà bánh tương tự để tặng cho toàn bộ đồng nghiệp sau mỗi chuyến đi chơi cá nhân. Đối với Hennessy, quy tắc ngầm này vô tình tạo ra gánh nặng, khiến cô cảm thấy không thể hoàn toàn tận hưởng những kỳ nghỉ cá nhân một cách trọn vẹn nhất vì luôn phải canh cánh về nghĩa vụ quà cáp khi quay trở lại công sở.
Sự đối lập giữa nét đẹp ẩm thực văn phòng và thực tế công việc áp lực
Ẩm thực công sở thông qua những gói bánh omiyage được xem là cách để xoa dịu không khí làm việc căng thẳng, thế nhưng nó không đủ để khỏa lấp đi những áp lực thực tế từ hệ thống làm việc thời gian dài của Nhật Bản. Tại ngôi trường nơi Hennessy công tác, các giáo viên thường xuyên phải làm việc tới 12 tiếng mỗi ngày, đồng thời đảm nhận thêm vai trò quản lý các câu lạc bộ của học sinh sau giờ học chính khóa.
Để cố gắng hòa nhập vào môi trường mới, Hennessy thường xuyên phải nán lại văn phòng từ 8 giờ sáng đến 6 giờ tối, ngay cả khi không có việc gì cần xử lý, chỉ để tránh việc phải ra về vào lúc 5 giờ chiều. Dù cuối cùng cô đã nhận được lời khen ngợi “đã hòa nhập” từ đồng nghiệp sau nhiều tuần nỗ lực làm việc quá giờ, sự mệt mỏi và lo lắng tích tụ đã khiến cô đưa ra quyết định từ chức sau đúng một năm gắn bó để quay trở về quê nhà London.
Sự khác biệt về tiêu chuẩn lao động giữa các quốc gia thường tạo ra rào cản lớn. Tại Anh, thời gian làm việc tối đa được giới hạn ở mức 48 giờ mỗi tuần với cấu trúc quản lý phẳng và khuyến khích trao đổi thẳng thắn. Trong khi đó, môi trường công sở Nhật Bản lại duy trì áp lực cao với các luật ngầm nghiêm ngặt về thứ bậc giữa cấp trên và cấp dưới.
Mặc dù pháp luật Nhật Bản quy định mức trần làm thêm giờ là 45 giờ mỗi tháng, thực tế tình trạng làm việc ngoài giờ không lương vẫn diễn ra khá phổ biến tại nhiều ngành nghề. Bên cạnh đó, dù quỹ nghỉ phép thường dao động từ 10 đến 20 ngày tùy theo thâm niên, người lao động tại đây rất hiếm khi sử dụng hết số ngày phép của mình do lo sợ bị cấp trên đánh giá tiêu cực.
Những điều còn chưa rõ về tương lai cân bằng văn hóa và cuộc sống
Việc duy trì một môi trường làm việc áp lực cao cùng những quy tắc ứng xử omiyage khắt khe đã dẫn đến không ít hệ lụy cho sức khỏe tinh thần của người lao động tại Nhật Bản. Theo ghi nhận, chỉ riêng trong năm 2025, quốc gia này đã có tới 1.086 ca rối loạn tâm thần liên quan đến áp lực công việc. Hiện tượng đột tử do làm việc quá sức, hay còn gọi là “karoshi”, vẫn luôn là một vấn đề nhức nhối đối với xã hội Nhật Bản từ nhiều năm nay.
Hiện nay, trước tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực thực tế, chính phủ Nhật Bản đang có những dự kiến nới lỏng các quy định giám sát thời gian làm thêm giờ. Quyết định này đang dấy lên những lo ngại về việc liệu hiện tượng “karoshi” có nguy cơ quay trở lại và đè nặng lên vai người lao động hay không. Liệu trong tương lai, những nét văn hóa chia sẻ ẩm thực công sở như omiyage có được biến chuyển để trở nên nhẹ nhàng hơn, thực sự mang tính chất chia sẻ thay vì là một nghĩa vụ bắt buộc, vẫn là câu hỏi chưa có lời giải đáp rõ ràng.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
