5 phút đọc
Cáu gắt ở người cao tuổi thường bị nhầm tưởng là tâm lý tự nhiên của quá trình lão hóa. Tuy nhiên, sự thay đổi tính tình này có thể xuất phát từ các cơn đau mạn tính, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm hoặc những tổn thương về chức năng não bộ. Việc nhận biết sớm nguyên nhân giúp gia đình có hướng chăm sóc phù hợp và kịp thời đưa người thân đi kiểm tra y tế.
Cảnh báo sức khỏe: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Khi người lớn tuổi có sự thay đổi bất thường về tâm trạng và hành vi, gia đình không nên tự chẩn đoán mà cần tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa.
Đau mạn tính và suy giảm giác quan gây căng thẳng kéo dài
Các bệnh lý mạn tính như đau khớp, đau lưng hay khó khăn trong di chuyển ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày của người lớn tuổi. Việc bị hạn chế thể chất làm giảm khả năng tự chăm sóc bản thân và tham gia các hoạt động yêu thích, từ đó dễ phát sinh tâm lý bực bội, khó chịu.
Bên cạnh đó, suy giảm thị lực hoặc thính lực cũng tạo ra rào cản lớn trong giao tiếp. Khi việc tiếp nhận thông tin gặp trở ngại hoặc phải liên tục nhờ người khác hỗ trợ, một số người dễ cảm thấy mất kiên nhẫn và bực tức.
Theo trang thông tin y tế Verywell Health, các bệnh lý mạn tính và vấn đề sức khỏe phát sinh theo tuổi tác có thể tác động đến chức năng não bộ. Do đó, việc theo dõi sức khỏe ở người cao tuổi cần kết hợp cả yếu tố thể chất lẫn tinh thần.
Mất ngủ và nguy cơ trầm cảm tiềm ẩn
Giấc ngủ ở người lớn tuổi thường gặp nhiều rối loạn như khó đi vào giấc ngủ, thức giấc nhiều lần trong đêm hoặc tỉnh dậy sớm. Thiếu ngủ kéo dài làm cơ thể mệt mỏi, giảm khả năng tập trung cũng như khả năng kiểm soát cảm xúc, khiến những bất tiện nhỏ trong cuộc sống hằng ngày dễ bùng phát thành sự nổi nóng.
Theo Viện Lão hóa Quốc gia Mỹ (NIA), các vấn đề về giấc ngủ là một trong những yếu tố liên quan đến nguy cơ trầm cảm ở người cao tuổi. Đáng chú ý, trầm cảm ở nhóm tuổi này không chỉ biểu hiện qua sự buồn bã mà còn thường ẩn sau sự cáu kỉnh, bồn chồn và dễ tức giận.
Nguồn tin từ NIA và Verywell Mind chỉ ra rằng, các dấu hiệu trầm cảm ở người cao tuổi còn bao gồm tình trạng thu mình, mất hứng thú với sở thích cũ, mệt mỏi, thay đổi khẩu vị và cảm giác vô vọng. Nếu các biểu hiện này xuất hiện kéo dài trên hai tuần, người bệnh cần được đánh giá y tế chuyên khoa.
Áp lực tâm lý, bệnh lý thần kinh và tác dụng phụ của thuốc
Những thay đổi lớn trong cuộc sống như nghỉ hưu, mất người thân, giảm tương tác xã hội hoặc phải phụ thuộc vào con cháu có thể tạo ra cảm giác mất tự chủ và cô đơn. Đối với trường hợp này, gia đình nên duy trì trò chuyện, khuyến khích tham gia hoạt động phù hợp và tôn trọng khả năng tự quyết của người lớn tuổi.
Mặt khác, thay đổi hành vi có thể xuất phát từ các bệnh lý ảnh hưởng đến não. Theo Healthline, các hội chứng sa sút trí tuệ hoặc tổn thương não sau đột quỵ có thể làm thay đổi cảm xúc, khả năng phán đoán, dẫn đến tâm lý nghi ngờ, kích động hoặc phản ứng bất thường. Ngoài ra, tác dụng phụ của một số loại thuốc đang sử dụng cũng có thể là nguyên nhân tác động đến tâm trạng.
Nếu người lớn tuổi đột ngột thay đổi tính tình, có biểu hiện lú lẫn, nói khó, yếu liệt cơ thể, gia đình cần đưa đi khám sớm. Trong trường hợp nghi ngờ xuất hiện dấu hiệu đột quỵ, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay lập tức.
Những giới hạn thông tin cần lưu ý
Nguồn tài liệu hiện tại đã chỉ ra các nhóm nguyên nhân chính gây cáu gắt ở người cao tuổi bao gồm bệnh lý thể chất, giấc ngủ, tâm lý và thần kinh. Tuy nhiên, các thông tin chưa đề cập chi tiết đến danh mục các loại thuốc cụ thể gây tác dụng phụ đến tâm trạng, cũng như quy trình điều trị cho từng dạng tổn thương não. Do đó, việc xác định nguyên nhân chính xác cho từng trường hợp cụ thể phải dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng của bác sĩ.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
