5 phút đọc
Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo y tế và sức khỏe nhận thức, không có chức năng thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị chuyên khoa.
Trong sinh hoạt hằng ngày, việc quên tên người quen, thất lạc chìa khóa hay đôi khi khó tìm từ ngữ diễn đạt là những tình huống thường gặp ở người lớn tuổi. Khảo sát từ Đại học Michigan (Mỹ) cho thấy gần một nửa số người lớn tuổi lo ngại về nguy cơ suy giảm nhận thức và thường nhầm lẫn những lần quên nhất thời này với bệnh sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định không phải mọi thay đổi về trí nhớ đều mang tính bệnh lý.
5 biểu hiện suy giảm trí nhớ tự nhiên do tuổi tác
Tiến sĩ Carolyn Fredericks, chuyên gia thần kinh học tại Trường Y Yale (Mỹ), cho biết hiệu suất hoạt động của não bộ con người đạt đỉnh vào khoảng 30 tuổi và sẽ bắt đầu giảm dần theo thời gian. Dưới đây là 5 thay đổi phổ biến được xác định là biểu hiện lão hóa tự nhiên:
- Mất nhiều thời gian hơn để tiếp thu thông tin mới: Tiến sĩ Adjoa Smalls-Mantey, bác sĩ tâm thần tại New York, cho biết khả năng tiếp nhận dữ liệu có xu hướng chậm lại. Ví dụ, trong khi người trẻ dễ dàng ghi nhớ một số điện thoại mới, người lớn tuổi phải lặp lại nội dung nhiều lần và cần thêm thời gian mới có thể thuộc lòng.
- Hiện tượng “từ nằm ngay cửa miệng”: Đây là tình trạng người nói biết rõ nội dung muốn diễn đạt nhưng nhất thời không tìm thấy từ ngữ phù hợp. Tiến sĩ Robert Underwood, chuyên gia tâm lý thần kinh tại UofL Health (Mỹ), giải thích rằng thông tin vẫn lưu trữ trong não bộ chứ không mất đi, nhưng quá trình truy xuất dữ liệu mất nhiều thời gian hơn.
- Quên mục đích ban đầu khi di chuyển: Hiện tượng đi từ phòng khách vào phòng ngủ nhưng đến nơi lại không nhớ mình định lấy gì. Việc bị phân tâm sang hành động khác (như rẽ sang gấp quần áo thay vì lấy sạc điện thoại) là điều bình thường ở những người có sức khỏe nhận thức ổn định.
- Thỉnh thoảng thất lạc đồ đạc cá nhân: Quên vị trí đặt kính mắt, chìa khóa hay điện thoại rồi mất vài phút tìm kiếm là sự thay đổi phổ biến khi già đi. Tình trạng này không đáng lo ngại trừ khi xảy ra liên tục và gây gián đoạn sinh hoạt.
- Suy giảm khả năng xử lý đa nhiệm: Khi tuổi tác tăng, việc thực hiện đồng thời nhiều việc sẽ khó khăn hơn. Người lớn tuổi dễ bị phân tâm, dễ bỏ sót công đoạn hoặc làm cháy thức ăn nếu cố gắng vừa nấu nướng vừa trả lời tin nhắn cùng lúc.
Ranh giới nhận biết suy giảm nhận thức bệnh lý
Các chuyên gia nhấn mạnh ranh giới giữa lão hóa não bộ bình thường và suy giảm nhận thức bệnh lý nằm ở mức độ ảnh hưởng của chúng đến cuộc sống tự lập hằng ngày.
Theo Tiến sĩ Carolyn Fredericks, sự khác biệt rõ rệt thể hiện ở tần suất và tính chất của sự việc. Việc nhất thời không nhớ từ “cái nĩa” hoàn toàn khác với việc thường xuyên gọi nhầm vật dụng này thành “khăn ăn”.
Các dấu hiệu cảnh báo suy giảm nhận thức nghiêm trọng bao gồm:
- Liên tục hỏi đi hỏi lại cùng một câu hỏi dù vừa được giải đáp trước đó.
- Mất phương hướng hoặc bị lạc trên những tuyến đường vốn rất quen thuộc.
- Quên các thông tin quan trọng đã gắn bó suốt nhiều năm, chẳng hạn như tên công ty từng làm việc trong 20 năm.
- Những sự cố quên xuất hiện thường xuyên, ngày càng trầm trọng và làm cho người bệnh không thể tự hoàn thiện các công việc quen thuộc.
Nguyên nhân có thể can thiệp và khuyến cáo y tế
Bên cạnh các nguyên nhân liên quan đến tiến trình lão hóa hay bệnh lý, suy giảm trí nhớ còn có thể bắt nguồn từ các yếu tố có thể điều trị được như tình trạng thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài, trầm cảm hoặc do tác dụng phụ của thuốc đang sử dụng.
Để giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên chủ động thăm khám y tế sớm khi phát hiện biểu hiện bất thường. Đồng thời, việc duy trì vận động thể chất, kiểm soát tốt các bệnh mạn tính và đảm bảo ngủ đủ giấc đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe não bộ.
Những vấn đề chưa được nguồn tin làm rõ
Dù nguồn tin đã chỉ ra 5 dấu hiệu suy giảm trí nhớ do tuổi tác và ranh giới bệnh lý, một số thông tin chi tiết vẫn chưa được đề cập:
- Chưa liệt kê cụ thể các loại thuốc có tác dụng phụ ảnh hưởng đến trí nhớ.
- Chưa nêu rõ tiêu chuẩn thời gian hoặc cường độ vận động thể chất cụ thể để đạt hiệu quả phòng ngừa sa sút trí tuệ.
- Chưa cung cấp thông tin chi tiết về các chế độ dinh dưỡng hay nhóm thực phẩm hỗ trợ cải thiện chức năng nhận thức.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
