8 phút đọc
Nhiều hành vi diễn ra hàng ngày xuất phát từ ý định tốt hoặc được xem là bình thường, nhưng thực tế lại có thể gây phản tác dụng đối với cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Những thói quen này âm thầm bào mòn năng lượng, tâm trạng, khả năng tập trung, các mối quan hệ xã hội và sức khỏe lâu dài của bạn mà bản thân không hề hay biết. Dưới đây là phân tích chi tiết từ các chuyên gia tâm lý và thể chất về 7 thói quen nên từ bỏ sớm, cùng những giải pháp thay thế khoa học để bảo vệ cơ thể và tâm trí.
Khuyến cáo từ Ban biên tập: Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, tóm tắt khuyến cáo của các chuyên gia sức khỏe được nêu trong nguồn tin. Bạn đọc không nên tự ý chẩn đoán hoặc tự điều trị các vấn đề tâm lý, dinh dưỡng mà cần tham khảo ý kiến từ các bác sĩ và chuyên gia y tế chuyên nghiệp.
Nhóm thói quen tâm lý và giao tiếp gây xói mòn tinh thần
1. Lướt điện thoại mỗi khi rảnh rỗi hoặc buồn chán
Nhiều người có thói quen cầm điện thoại lên lướt mạng trong mọi khoảnh khắc tĩnh lặng ngắn ngủi trong ngày. Theo Tiến sĩ Alexandra Foglia, nhà trị liệu hôn nhân – gia đình kiêm Giám đốc chương trình gia đình tại All in Solutions, khi buồn chán hoặc khó chịu, nhiều người tìm đến điện thoại để giết thời gian. Tuy nhiên, việc liên tục lấp đầy những khoảng lặng nhỏ đó khiến tâm trí không còn không gian để chiêm nghiệm, xử lý cảm xúc hay thực sự thư giãn tinh thần. Lâu dần, thói quen này làm gia tăng mức độ căng thẳng và làm giảm khả năng gắn kết sâu sắc với những người xung quanh.
Giải pháp thay thế: Hãy dành ra những khoảng thời gian yên tĩnh không thiết bị – ví dụ như lúc đi dạo, khi thưởng thức ly cà phê sáng hoặc ngay trước khi ngủ – để não bộ có không gian nghỉ ngơi và sống chậm lại.
2. Biến bạn đời thành “nơi trút giận”
Nhiều người thường xuyên mang những áp lực, bực bội ngoài công việc về xả lên người bạn đời mà không nhận ra tác hại ngầm của nó. Nhà trị liệu tâm lý Arkadiy Volkov, Giám đốc phòng khám Feel Your Way Therapy, nhận định các cặp đôi thường nghĩ đây là cách giao tiếp lành mạnh. Điều này đúng nếu dừng ở mức vừa phải, nhưng sẽ trở thành vấn đề khi việc bộc lộ cảm xúc biến thành “suy nghĩ nghiền ngẫm chung” (co-rumination) – tức là cùng một rắc rối bị đào xới, nhắc đi nhắc lại liên tục mà không hề hướng tới giải pháp hay sự chấp nhận.
“Nó mang lại ảo tưởng về sự gắn kết, nhưng bên dưới, hệ thần kinh của cả hai đang tiếp thêm căng thẳng cho nhau. Đây là cái bẫy dễ mắc phải vì nó giải tỏa cảm xúc tức thời trong ngắn hạn.” – Chuyên gia Volkov nhận định.
3. Nhắn tin kiểm tra người yêu hoặc bạn đời liên tục
Gửi hàng loạt tin nhắn hỏi han như “Mọi chuyện thế nào rồi?”, “Anh/em ổn không?”, “Đang làm gì đấy?” thoạt nhìn là cử chỉ ân cần, nhưng thực tế lại tiềm ẩn vấn đề tâm lý. Chuyên gia Arkadiy Volkov phân tích rằng nếu bạn nhắn tin xuất phát từ nỗi âu lo thay vì sự quan tâm thực sự, hành động này không còn mang ý nghĩa kết nối mà biến thành sự tìm kiếm trấn an cho bản thân. Dấu hiệu nhận biết là cảm xúc bất an khi đối phương phản hồi chậm. Nếu sau 20 phút không nhận được hồi đáp mà bạn bắt đầu lo lắng hoặc bực bội, cuộc trò chuyện đó đã không còn lành mạnh.
Giải pháp thay thế: Hãy tập làm quen với việc chấp nhận sự không chắc chắn. Trước khi bấm gửi, hãy dừng lại tự hỏi bản thân xem mình nhắn vì có chuyện quan trọng thực sự, hay chỉ vì bản thân đang thấy bồn chồn, bất an. Hãy chờ từ 5 đến 10 phút; thường thì cảm giác bất an sẽ tự trôi qua, giúp mối quan hệ có khoảng không gian dễ thở hơn.
4. Luôn gật đầu đồng ý trước mọi lời nhờ vả
Nhiều người bất ngờ khi biết rằng việc luôn gật đầu đồng ý trước mọi lời nhờ vả không hẳn là tốt bụng, nhất là khi nó chỉ nhằm trốn tránh cảm giác sợ làm người khác thất vọng. Trước khi nhận lời bất kỳ ai, hãy dừng lại và tự vấn bản thân xem mình đồng ý vì thực lòng muốn giúp hay vì cảm giác tội lỗi. Dành thời gian riêng cho bản thân không phải là ích kỷ, mà là điều kiện cần để bạn tái tạo năng lượng và kết nối tốt hơn với những người quan trọng.
Sai lầm trong ăn uống và nhìn nhận về dinh dưỡng
5. Phân loại thực phẩm thành “tốt” hoặc “xấu”
Dưới tác động của văn hóa ăn kiêng khắt khe, chúng ta thường gắn mác thức ăn là “tốt” (như dâu tây) hoặc “xấu” (như bánh mì trắng). Cách nhìn nhận này phiến diện và có thể dẫn đến chứng rối loạn ăn uống. Tiến sĩ tâm lý Moriah O’Barr, đồng Giám đốc lâm sàng tại Cultivating Courage Psychological Services, cho biết thức ăn đơn thuần là nguồn dinh dưỡng giúp cơ thể duy trì sự sống. Việc phán xét món ăn sẽ vô tình gieo vào tâm trí bạn cảm giác tội lỗi và xấu hổ mỗi khi ăn, từ đó dần dần phá vỡ mối liên kết tự nhiên giữa bạn và cơ thể.
Giải pháp thay thế: Hãy thay đổi cách nghĩ và cách nói về thực phẩm. Khi nhận thấy bản thân chuẩn bị phán xét một món ăn là “tốt” hay “xấu”, hãy lập tức nhận diện và điều chỉnh lại góc nhìn trung lập hơn, loại bỏ mọi sự mặc cảm khi ăn uống.
6. Nhịn ăn sáng để “dành bụng” cho bữa tối thịnh soạn
Nhiều người có thói quen nhịn bữa sáng để “dành bụng” cho một bữa tiệc thịnh soạn vào buổi tối, đặc biệt vào các dịp lễ tết. Tiến sĩ O’Barr cảnh báo rằng việc nhịn ăn phát đi tín hiệu cho cơ thể rằng cảm giác đói không quan trọng, làm đứt gãy cơ chế tiếp nhận tín hiệu tự nhiên của cơ thể. Điều này rất dễ đẩy bạn vào tình trạng ăn bù quá no sau đó, gây mệt mỏi và lại tiếp tục vòng lặp bỏ các bữa tiếp theo. Việc bỏ bữa tạo ra phản ứng dây chuyền làm rối loạn nhịp sinh học dinh dưỡng. Cơ thể con người luôn cần sự ổn định và nguồn năng lượng đều đặn để hoạt động ở mức tối ưu.
Giải pháp thay thế: Nên lắng nghe nhu cầu tự nhiên của cơ thể, duy trì đủ 3 bữa chính kèm các bữa phụ lành mạnh mỗi ngày, bất kể bạn có kế hoạch tiệc tùng nào sau đó.
Chế độ tập luyện chưa tối ưu thể lực
7. Chỉ dựa vào đi bộ làm môn thể dục duy nhất
Đi bộ hàng ngày rất tốt cho sức khỏe và tiện lợi, nhưng nếu chỉ duy trì duy nhất bài tập này thì chưa đủ để tối ưu thể lực. Chuyên gia thể hình Andrea Marcellus, người sáng lập AND/life, nhận định điểm hạn chế của đi bộ là quá nhẹ nhàng và thoải mái. Hình thức này không tạo ra đủ áp lực cần thiết để kích thích cơ thể thích nghi ở những khía cạnh trọng yếu – cụ thể là xây dựng khối cơ bắp và cải thiện độ nhạy insulin.
Ranh giới giữa bằng chứng thực nghiệm và những điều chưa biết
Các khuyến cáo trên được đưa ra dựa trên quan sát lâm sàng và kinh nghiệm thực tiễn từ các chuyên gia tâm lý, chuyên gia dinh dưỡng và thể hình uy tín. Chúng giúp định hình một lối sống cân bằng, lành mạnh hơn để bảo vệ thể chất lẫn tinh thần. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng cụ thể của từng thói quen đối với mỗi cá nhân hiện chưa thể được đo lường chính xác bằng một công thức chung, bởi nó còn phụ thuộc lớn vào thể trạng, môi trường sống và khả năng tự điều hòa của từng hệ thần kinh. Do đó, việc tự nhận thức các hành vi của bản thân và điều chỉnh một cách linh hoạt, từ tốn là chìa khóa quan trọng nhất để cải thiện chất lượng cuộc sống lâu dài.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
