7 phút đọc
Lưu ý từ Ban biên tập: Thông tin trong bài viết này được tổng hợp từ các chia sẻ chuyên môn của bác sĩ Bạch Mai và dữ liệu từ các tổ chức y tế uy tín. Nội dung chỉ mang tính chất tham khảo, tuyệt đối không sử dụng để tự chẩn đoán hoặc tự ý đưa ra phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều người thường tin rằng ung thư phổi là căn bệnh chỉ đe dọa những người có thói quen hút thuốc lá trực tiếp. Tuy nhiên, các báo cáo y tế thực tế lại cho thấy một bức tranh khác. Số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vào năm 2022 cho thấy toàn cầu ghi nhận tới khoảng 2,5 triệu ca mắc mới và 1,8 triệu ca tử vong do ung thư phổi. Dù thuốc lá vẫn là nguyên nhân cốt lõi chiếm khoảng 85% số ca bệnh, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) ước tính có khoảng 5% đến 20% ca bệnh xảy ra ở những người chưa từng chạm vào điếu thuốc.
Theo PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu (Bệnh viện Bạch Mai), bên cạnh thuốc lá, môi trường sống và làm việc hằng ngày chứa không ít tác nhân âm thầm làm tăng nguy cơ mắc bệnh lý nguy hiểm này.
4 nhóm nguy cơ chính gây ung thư phổi ở người không hút thuốc
Dựa trên các nghiên cứu dịch tễ học và lâm sàng, PGS.TS Phạm Cẩm Phương đã chỉ ra các yếu tố nguy cơ cụ thể mà những người không hút thuốc cần đặc biệt lưu ý:
1. Khói thuốc thụ động (Hít khói thuốc từ người khác)
Những người không trực tiếp hút thuốc nhưng sống hoặc làm việc trong môi trường có khói thuốc vẫn phải hít vào hàng loạt chất độc hại và các tác nhân gây ung thư cực mạnh. Các chuyên gia y tế khẳng định rằng, không có bất kỳ ngưỡng phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được coi là ngưỡng an toàn cho sức khỏe. Ngay cả khi một người đã bỏ thuốc nhưng vẫn thường xuyên sinh hoạt trong không gian có khói thuốc, nguy cơ mắc bệnh vẫn chưa thể được loại bỏ triệt để.
2. Ô nhiễm không khí và các chất độc hại tại nơi làm việc
Bụi mịn và tình trạng ô nhiễm không khí ngoài trời đã được chứng minh là có liên quan trực tiếp đến sự gia tăng nguy cơ ung thư phổi. Bên cạnh đó, việc tiếp xúc với radon – một loại khí phóng xạ tự nhiên có thể tích tụ trong nhà, đặc biệt ở những khu vực kín gió, thông khí kém – cũng là một mối họa tiềm ẩn.
Ngoài ra, môi trường làm việc chứa các chất công nghiệp độc hại như amiăng, silica và khí thải từ động cơ diesel cũng là những tác nhân nguy cơ cao đã được xác định. Những người làm việc trong các ngành nghề thường xuyên tiếp xúc với bụi, hóa chất hoặc khí độc bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp bảo hộ lao động.
3. Khói từ hoạt động đun nấu và đốt nhiên liệu trong nhà
Việc đốt cháy các loại nhiên liệu rắn như than, củi, sinh khối hoặc dầu hỏa trong một không gian kín, không có hệ thống thoát khí tốt sẽ khiến các chất ô nhiễm tích tụ đậm đặc, làm tăng mức độ phơi nhiễm cho các thành viên trong gia đình.
Bên cạnh khói từ việc đốt nhiên liệu, khói dầu sinh ra trong quá trình chiên rán món ăn cũng được một số nghiên cứu ghi nhận là có mối liên hệ nhất định với ung thư phổi trong một số bối cảnh cụ thể.
4. Tiền sử bệnh lý hô hấp mạn tính và yếu tố di truyền
Một số bệnh lý phổi mạn tính, tiêu biểu là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cùng tiền sử từng mắc một số bệnh lý về phổi khác có thể làm tăng khả năng phát triển ung thư phổi. Đồng thời, tiền sử gia đình có người mắc bệnh và tính nhạy cảm di truyền cũng được xem là những yếu tố có tầm ảnh hưởng nhất định. Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh đây chỉ là các yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh, hoàn toàn không đồng nghĩa với việc ai từng bị bệnh phổi mạn tính thì chắc chắn sẽ tiến triển thành ung thư.
Nhận diện dấu hiệu bệnh và tầm soát y khoa đúng cách
Ở giai đoạn khởi phát, ung thư phổi thường diễn tiến âm thầm, không có biểu hiện rõ rệt hoặc chỉ có những triệu chứng rất nhẹ dễ bị nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường. Khi bệnh đã tiến triển nặng hơn, các triệu chứng lâm sàng sẽ rõ nét hơn bao gồm:
- Ho kéo dài không rõ nguyên nhân, ho ra máu.
- Thường xuyên đau tức ngực, khó thở hoặc khàn tiếng.
- Mệt mỏi kéo dài, sụt cân nhanh chóng không chủ đích.
- Tình trạng viêm phổi tái phát nhiều lần.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương khuyến cáo, khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng mới, kéo dài hoặc có xu hướng ngày càng nghiêm trọng, người dân cần đến ngay các cơ sở y tế để thăm khám thay vì tự mua thuốc điều trị tại nhà. Đặc biệt, các dấu hiệu như ho ra máu, khó thở tiến triển nhanh hoặc đau ngực dữ dội là những tín hiệu cảnh báo đỏ cần được bác sĩ đánh giá khẩn cấp.
Bệnh nhân điều trị ung thư tại bệnh viện cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ của bác sĩ chuyên khoa. Ảnh: Quỳnh Trần.
Về vấn đề tầm soát, chụp cắt lớp vi tính ngực liều thấp (LDCT) định kỳ là phương pháp có giá trị giúp giảm tỷ lệ tử vong do ung thư phổi, nhưng chỉ áp dụng hiệu quả cho nhóm đối tượng có nguy cơ cao phù hợp. Bác sĩ khuyến nghị thực hiện tầm soát hằng năm bằng LDCT cho những người từ 50 đến 80 tuổi, có tiền sử hút thuốc từ 20 bao-năm trở lên (đang hút hoặc đã bỏ thuốc trong vòng 15 năm qua).
Ngược lại, đối với những người chưa từng hút thuốc lá, chuyên gia khuyến cáo không nên tự ý đi chụp CT định kỳ chỉ vì tâm lý lo lắng hoặc do có những phơi nhiễm thông thường trong cuộc sống. Việc quyết định có thực hiện tầm soát hay không cần phải dựa trên sự đánh giá nguy cơ cá nhân từ các bác sĩ chuyên khoa và theo các hướng dẫn y khoa hiện hành.
Lời khuyên phòng bệnh chủ động
Để bảo vệ lá phổi, việc không hút thuốc lá và chủ động tránh xa khói thuốc thụ động vẫn là giải pháp quan trọng nhất. Đối với những người không hút thuốc, việc phòng ngừa cần tập trung vào các hành động thực tế sau:
- Hạn chế tối đa việc tiếp xúc với môi trường ô nhiễm không khí nặng.
- Cải thiện hệ thống thông gió, giữ nhà cửa thông thoáng, đặc biệt là khu vực bếp nấu; hạn chế tối đa việc sử dụng dầu hỏa hoặc nhiên liệu rắn trong không gian kín.
- Trang bị đầy đủ đồ bảo hộ chuyên dụng đạt chuẩn khi phải làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, hóa chất.
Điều khoa học còn bỏ ngỏ: Hiện nay, dù các nhà khoa học đã tìm thấy mối liên quan giữa khói dầu chiên rán với ung thư phổi trong một số hoàn cảnh, nhưng mức độ nguy cơ cụ thể và liều lượng phơi nhiễm chính xác có khả năng kích hoạt tế bào ung thư vẫn là những câu hỏi cần được tiếp tục nghiên cứu sâu thêm để làm rõ.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
