6 phút đọc
Năm học mới đã bắt đầu được một tuần, nhưng đối với nhiều gia đình, “bữa tiệc tri thức” ngày khai trường vẫn chưa thể trọn vẹn. Sách giáo khoa – vốn được ví như “món ăn tinh thần” thiết yếu nhất định hình hành trình học tập của trẻ – đang rơi vào tình trạng khan hiếm cục bộ ở nhiều nơi. Để con có đủ tài liệu học tập, nhiều phụ huynh đã phải xoay xở đủ đường, từ nhờ vả người thân ở các thành phố lớn, in màu, photocopy cho đến việc chép tay từng trang bài tập.
Những “bữa ăn tri thức” chắp vá từ bản photo và chép tay
Tại một nhà sách ở Hà Nội vào chiều ngày 10/9, không khí mua sắm vẫn diễn ra vô cùng căng thẳng. Trên các kệ hàng, sách giáo khoa của các khối lớp chỉ còn lại lác đác vài cuốn lẻ tẻ, thậm chí có môn chỉ còn tập 2 mà hoàn toàn sạch bóng tập 1. Cửa hàng thậm chí phải treo biển thông báo hết hàng đối với những loại sách không còn trưng bày trên kệ. Chị Thu Thảo (trú tại Cầu Giấy, Hà Nội) dù đã lùng sục khắp nơi và nhờ cả người thân ở các tỉnh thành khác tìm hộ, vẫn chưa thể gom đủ bộ sách cho cháu ở quê, vẫn còn thiếu tới 4 cuốn.
Không chỉ riêng chị Thảo, nhiều phụ huynh khác cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự khi việc chuẩn bị “nguyên liệu” học tập cho con bị gián đoạn. Chị Lê Hương (30 tuổi) cho biết, dù đã đăng ký mua sách tại trường từ trước nhưng sát ngày khai giảng lại nhận thông báo không có hàng. Để đối phó, chị đành chấp nhận bỏ ra 240.000 đồng để photocopy 8 cuốn sách còn thiếu với phần bìa tạm bợ, dễ bong tróc. Mức giá này thậm chí đắt gần gấp đôi so với giá niêm yết của sách giáo khoa chuẩn.
Tại Hà Tĩnh, chị Hồng Nhung (28 tuổi) cũng phải chi tới 200.000 đồng để in màu hai cuốn vở bài tập Toán và Tiếng Việt từ file PDF cho con, mức chi phí đắt gấp khoảng 6 lần giá bìa thực tế. Trong khi đó, tại Thanh Hóa, chị Bùi Thị Thủy (34 tuổi) lại chọn phương án thủ công hơn là ngồi chép từng bài tập từ sách ra vở để hướng dẫn con học bài mỗi tối.
Sự thiếu hụt “dinh dưỡng học tập” ảnh hưởng thế nào đến trẻ?
Dưới góc nhìn chuyên môn, các chuyên gia giáo dục ví sách giáo khoa như một nguồn “dinh dưỡng” nền tảng định hình thói quen học tập của học sinh. Ông Lê Hoàng Phong (nghiên cứu sinh ngành giáo dục tại University College London, Anh) phân tích rằng sách giáo khoa giúp học sinh tự tổ chức việc học cá nhân. Có sách, các em có thể chủ động xem trước bài mới, ôn tập lại phần chưa hiểu – vốn là gốc rễ của tinh thần tự học.
“Sách giáo khoa không tự tạo ra việc học tốt, nhưng thiếu một nguồn học liệu ổn định có thể khiến việc học của trẻ phụ thuộc nhiều hơn vào giáo viên và những gì diễn ra trong từng tiết học”, ông Phong chia sẻ.
Việc thiếu hụt tài liệu chuẩn ngay đầu năm học có thể tạo ra cảm giác bất lợi và chênh lệch cơ hội tiếp thu giữa các học sinh trong cùng một lớp. Đáng lo ngại hơn là “vòng lặp bất lợi”: học sinh dễ bỏ lỡ kiến thức, gặp khó khăn khi tiếp cận bài học mới, từ đó giảm đi sự tự tin và hạn chế sự tương tác trong lớp học.
Bên cạnh đó, TS Lã Linh Nga (Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Khoa học Tâm lý – Giáo dục, Hà Nội) nhận định rằng việc phụ huynh phải tốn quá nhiều thời gian, công sức và tiền bạc cho một nhu cầu học tập cơ bản rất dễ dẫn đến tâm lý bức xúc, lo âu.
Nỗ lực điều phối và giải pháp từ các bên liên quan
Năm học 2026-2027 đánh dấu mốc quan trọng khi học sinh cả nước bắt đầu sử dụng thống nhất bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống”. Theo số liệu từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, tính đến ngày 9/9, đơn vị đã phát hành hơn 235 triệu bản sách giáo khoa cùng 84 triệu bản sách bài tập và tham khảo. Đơn vị này lý giải tình trạng thiếu hụt cục bộ chủ yếu xuất phát từ sự gián đoạn trong kênh đăng ký mua bán tại các trường học và một số vướng mắc trong khâu vận hành.
Trước tình hình này, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu đã nhấn mạnh việc học sinh thiếu sách phản ánh những bất cập trong công tác dự báo nhu cầu và phân phối. Ông yêu cầu phải quản lý việc cung ứng sách giáo khoa như một mặt hàng thiết yếu, ưu tiên hàng đầu việc bảo đảm đủ sách cho học sinh thay vì đặt nặng vấn đề lợi nhuận. Đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng cam kết sẽ cung ứng đầy đủ sách cho các đơn vị đăng ký muộn trước thời điểm giữa tháng 9.
Để giảm thiểu áp lực tâm lý, TS Lã Linh Nga khuyên các bậc cha mẹ nên giữ thái độ bình tĩnh, tránh truyền sự sốt ruột sang con trẻ. Đối với học sinh lớn hơn, gia đình có thể linh hoạt sử dụng sách điện tử hoặc các tài liệu tạm thời, đồng thời phối hợp chặt chẽ với nhà trường để nắm bắt lộ trình cung ứng cụ thể.
Mặc dù các cam kết cung ứng đã được đưa ra, hiện vẫn chưa rõ liệu toàn bộ học sinh tại các vùng sâu vùng xa có thể tiếp cận bộ sách chuẩn đồng bộ ngay trong tháng 9 này hay không, và liệu những chênh lệch về cơ hội tiếp thu bài giảng của học sinh trong những ngày đầu thiếu sách sẽ được các nhà trường bù đắp bằng phương án cụ thể nào để đảm bảo công bằng trong giáo dục.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
