6 phút đọc
Trước trào lưu sử dụng trà đặc thay thế hoàn toàn nước lọc hằng ngày, các chuyên gia thận học đã đưa ra lời khuyên giúp người dân phân biệt rõ giữa tin đồn vô căn cứ và nguy cơ sức khỏe có thực từ chất oxalate cùng caffeine trong trà.
Lưu ý từ chuyên mục Sức khỏe: Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo, tổng hợp từ các nghiên cứu và khuyến cáo y khoa đã công bố, không có mục đích thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y tế chuyên nghiệp. Bệnh nhân cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trước khi điều chỉnh chế độ ăn uống.
Giải mã tin đồn uống trà gây “teo thận” và cơ chế lợi tiểu của caffeine
Hiện nay, nhiều người duy trì thói quen uống trà xanh, ô long hoặc trà shan tuyết suốt cả ngày vì cho rằng đây là giải pháp giúp thanh lọc cơ thể hiệu quả. Cùng lúc đó, trên các nền tảng mạng xã hội xuất hiện thông tin cho rằng việc tiêu thụ 500 ml nước trà sẽ khiến cơ thể bài tiết tới 600 ml nước, dẫn đến tình trạng mất nước và làm teo thận.
Đứng trước những luồng thông tin này, Bác sĩ Hung Yung-hsiang — chuyên gia thận học tại Đài Loan với hơn 20 năm kinh nghiệm lâm sàng — đã chính thức bác bỏ nhận định trà gây mất nước nghiêm trọng dẫn đến teo thận. Theo bác sĩ Hung, mặc dù chất caffeine có trong trà có đặc tính lợi tiểu nhẹ, nhưng hàm lượng caffeine trong các loại trà pha loãng thông thường không đủ để làm cơ thể mất nước. Hơn nữa, những người có thói quen uống trà thường xuyên sẽ hình thành cơ chế dung nạp với chất kích thích này. Lượng nước nạp vào từ trà pha loãng vẫn đóng góp vào tổng dung tích chất lỏng bù đắp cho cơ thể hằng ngày.
Nguy cơ bít tắc ống thận do dư thừa oxalate từ hồng trà đặc
Mặc dù việc uống trà loãng không gây hại, bác sĩ Hung cảnh báo nguy cơ tổn thương thận thực sự đến từ hoạt chất oxalate có trong trà pha quá đậm đặc, đặc biệt là hồng trà (trà đen). Khi oxalate nạp vào cơ thể vượt quá khả năng chuyển hóa, chất này sẽ liên kết với canxi trong nước tiểu để tạo thành các tinh thể canxi oxalate lắng đọng, gây bít tắc các ống thận.
Một trường hợp điển hình đã được Tạp chí Y khoa The New England Journal of Medicine ghi nhận liên quan đến một nam bệnh nhân 56 tuổi có thói quen tiêu thụ tới 16 ly hồng trà đá mỗi ngày (tương đương gần 4 lít trà đặc). Bệnh nhân này phải nhập viện do tổn thương thận cấp tính, với chỉ số creatinine huyết thanh tăng vọt lên 4,5 mg/dL — cao gấp gần bốn lần so với ngưỡng thông thường.
Qua kết quả sinh thiết thận, các bác sĩ phát hiện mạng lưới tinh thể canxi oxalate dày đặc gây ra tình trạng viêm mô kẽ thận. Bệnh nhân sau đó xuất hiện hội chứng urê huyết cao và bắt buộc phải tiến hành lọc máu cấp cứu để bảo lưu tính mạng. Kết luận từ bệnh viện xác nhận chính thói quen nạp oxalate quá liều từ hồng trà đặc là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bệnh thận oxalate.
Tác động của caffeine vượt ngưỡng và nhóm đối tượng cần lưu ý
Bên cạnh tác hại từ oxalate, việc nạp một lượng lớn trà ủ đặc vào cơ thể còn khiến hệ thần kinh và tim mạch tiếp nhận lượng caffeine vượt ngưỡng an toàn. Tình trạng này có thể kích thích tim đập nhanh, tạo cảm giác bồn chồn, run rẩy tay chân và làm rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo những người đang trong tình trạng sốt cao, mất nước hoặc phải làm việc thể lực dưới thời tiết nắng nóng tuyệt đối không sử dụng trà đặc làm nguồn giải khát duy nhất.
Khuyên dùng nước lọc làm nguồn cấp dịch chủ lực
Theo cơ chế sinh lý, thận cần chất lỏng để duy trì tuần hoàn máu ổn định và thực hiện chức năng đào thải các chất cặn bã từ quá trình chuyển hóa. Nguồn cấp dịch này có thể đến từ nước lọc, trà pha loãng, nước canh hoặc thực phẩm hằng ngày. Tuy nhiên, nước lọc vẫn là sự lựa chọn ưu tiên hàng đầu do không chứa đường, năng lượng hay các chất kích thích.
Để bảo vệ sức khỏe hệ tiết niệu, người có sở thích uống trà nên tuân thủ các nguyên tắc:
- Pha loãng lá trà khi sử dụng, không nên ngâm trà quá đặc.
- Chia nhỏ lượng trà uống rải rác trong ngày thay vì uống lượng lớn cùng lúc.
- Duy trì nước lọc làm nguồn cung cấp chất lỏng chính cho cơ thể.
- Nhóm nguy cơ cao: Người có tiền sử bị sỏi canxi oxalate, bệnh nhân suy thận mạn hoặc người trong diện chỉ định hạn chế hấp thu kali và phốt pho cần chủ động tham vấn bác sĩ điều trị để điều chỉnh lượng trà tiêu thụ phù hợp với thể trạng.
Mặc dù trường hợp lạm dụng trà đặc gây tổn thương thận cấp đã được ghi nhận, các nghiên cứu quy mô lớn hiện vẫn chưa thấy thói quen dùng trà ở mức độ chừng mực làm tăng tỷ lệ mắc sỏi thận ở người khỏe mạnh. Trái lại, một số hoạt chất trong trà xanh còn được ghi nhận có khả năng hỗ trợ làm giảm nguy cơ hình thành sỏi. Tuy nhiên, ranh giới liều lượng an toàn chính xác của từng loại trà đối với từng cơ địa bệnh lý cụ thể vẫn là vấn đề cần thêm các nghiên cứu lâm sàng chuyên sâu để làm rõ.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
