6 phút đọc
Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin tham khảo dựa trên chia sẻ của chuyên gia và thống kê y tế. Độc giả không tự ý chẩn đoán hoặc tự áp dụng các liệu pháp điều trị khi chưa có sự thăm khám trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tâm thần.
Sức khỏe tâm thần tại Việt Nam đang trở thành một vấn đề đáng chú ý khi số lượng người gặp các rối loạn tâm lý, tâm thần có xu hướng tăng lên. Với hơn 20 năm kinh nghiệm trong ngành, bác sĩ Đinh Hữu Uân – Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần Phương Đông – đã chia sẻ về những góc khuất, thách thức đặc thù trong công tác chẩn đoán, điều trị cũng như thực trạng tiếp cận y tế của người bệnh hiện nay.
Ranh giới chẩn đoán và nghệ thuật tiếp cận người bệnh tâm thần
Khác với các chuyên khoa nội khoa hay ngoại khoa vốn dựa nhiều vào hình ảnh X-quang hay xét nghiệm máu, chẩn đoán tâm thần đòi hỏi sự đánh giá toàn diện về cảm xúc, tư duy, hành vi và hoàn cảnh sống. Ranh giới giữa căng thẳng thông thường với rối loạn tâm thần, hoặc giữa mâu thuẫn gia đình với triệu chứng hoang tưởng, thường rất mong manh.
Nhiều người bệnh không nhận thức được tình trạng của bản thân, chối bỏ triệu chứng hoặc không thể diễn đạt những xáo trộn bên trong. Điều này buộc bác sĩ tâm thần phải kiên nhẫn lắng nghe và đôi khi đóng vai trò như một chuyên gia tâm lý để tiếp cận.
“Khám tâm thần khác hẳn các chuyên khoa khác. Không có một tấm phim chụp hay một xét nghiệm nào đọc ra toàn bộ căn bệnh. Bác sĩ phải cân nhắc cảm xúc, tư duy, hành vi, diễn biến bệnh và cả hoàn cảnh sống của người bệnh.” – Bác sĩ Đinh Hữu Uân chia sẻ.
Trong thực tế điều trị, có những trường hợp người bệnh hoang tưởng nặng nhưng từ chối đến cơ sở y tế. Để can thiệp kịp thời, bác sĩ đôi khi phải linh hoạt dùng các biện pháp khéo léo để đưa người bệnh đi khám, tránh những nguy cơ tổn thương cho chính họ và người xung quanh.
Áp lực an toàn y tế và nguy cơ tự sát trong quá trình điều trị
Công việc của bác sĩ tâm thần ẩn chứa nhiều rủi ro về mặt an toàn. Trong trạng thái kích động và mất kiểm soát hành vi, người bệnh có thể tấn công nhân viên y tế. Thực tế tại Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 từng ghi nhận trường hợp điều dưỡng bị tổn thương cơ thể trong quá trình chăm sóc bệnh nhân. Do đó, việc nắm vững các quy tắc an toàn, giữ khoảng cách và phối hợp chặt chẽ khi tiếp xúc người bệnh là bắt buộc đối với nhân viên y tế.
Tuy nhiên, áp lực lớn nhất đối với bác sĩ tâm thần không phải là các cơn kích động bộc phát, mà là nguy cơ tự sát ẩn sau những cuộc trò chuyện yên bình. Việc đánh giá nguy cơ tự sát đòi hỏi bác sĩ phải xem xét tỉ mỉ qua từng lần khám, bao gồm:
- Ý nghĩ, dự định và hành vi tự hại của người bệnh.
- Sự xuất hiện của các triệu chứng loạn thần hoặc diễn biến cảm xúc thất thường.
- Tiền sử bệnh lý và các yếu tố nguy cơ tăng thêm từ môi trường sống.
Để giữ vững sự tỉnh táo và trách nhiệm trong công việc mà không bị gánh nặng cảm xúc chất chồng, các chuyên gia phải chủ động cân bằng cuộc sống cá nhân thông qua rèn luyện thể thao, đọc thơ hay nghe nhạc sau giờ làm việc.
Thực trạng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Số liệu thống kê năm 2023 của Bộ Y tế chỉ ra bức tranh đáng chú ý về tình hình sức khỏe tâm thần tại Việt Nam:
- Khoảng 15 triệu người gặp các rối loạn tâm thần, phổ biến từ mất ngủ mạn tính, rối loạn lo âu đến trầm cảm nặng.
- Chỉ có khoảng 29% số người mắc các rối loạn tâm thần nhận được sự chăm sóc y tế chính thức.
- Đối với bệnh nhân trầm cảm, chỉ có 1/3 số người tiếp cận được dịch vụ điều trị chuyên khoa.
Khoảng trống lớn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế cho thấy nhu cầu nâng cao nhận thức cộng đồng và mở rộng các cơ sở chăm sóc sức khỏe tâm thần là rất cấp thiết. Việc đồng hành cùng bệnh nhân không chỉ dừng lại ở giai đoạn cấp tính mà cần kéo dài, đồng thời hướng dẫn gia đình nhận biết dấu hiệu tái phát để duy trì phác đồ điều trị ổn định.
Những vấn đề chưa được đề cập trong dữ liệu
Dù nguồn tin cung cấp bức tranh tổng thể về quá trình hành nghề của bác sĩ Đinh Hữu Uân và thực trạng chung, một số thông tin chuyên sâu vẫn chưa được nêu rõ:
- Chưa có thông tin chi tiết về các quy trình can thiệp chuẩn hóa cho từng dạng rối loạn tâm thần cụ thể tại cơ sở điều trị.
- Nguồn tài liệu chưa đề cập đến giải pháp cụ thể từ các cơ quan quản lý nhằm gia tăng tỷ lệ 29% người bệnh tiếp cận với y tế chính thức.
- Chưa có số liệu về tỷ lệ phục hồi hoàn toàn hoặc tỷ lệ tái phát trung bình của bệnh nhân sau khi xuất viện.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
