6 phút đọc
Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC) đưa ra những khuyến cáo quan trọng về bệnh do não mô cầu — một tình trạng nhiễm khuẩn cấp tính diễn tiến cực kỳ nhanh chóng, có thể dẫn đến nhiễm trùng máu, viêm màng nội mạc não và đe dọa tính mạng chỉ trong vài giờ. Việc nắm rõ cách lây truyền, triệu chứng khởi phát và phương pháp phòng ngừa sẽ giúp cộng đồng chủ động bảo vệ sức khỏe.
Cảnh báo y tế: Thông tin trong bài viết được tổng hợp từ nguồn khuyến cáo của HCDC và chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà mà phải đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Tác nhân gây bệnh, cơ chế lây truyền và các nhóm nguy cơ cao
Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, trong đó các nhóm huyết thanh phổ biến thường gặp bao gồm A, B, C, Y và W-135. Bệnh có khả năng lây lan nhanh chóng trong cộng đồng và bùng phát thành các ổ dịch.
Mầm bệnh lây truyền qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần. Cơ chế lây bệnh xảy ra do hít phải dịch tiết mũi, hầu, họng bắn ra từ người mang vi khuẩn qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Nguồn lây truyền bao gồm cả bệnh nhân đang mắc bệnh và người lành mang trùng (những người khỏe mạnh có vi khuẩn cư trú ở vùng mũi họng nhưng không có triệu chứng lâm sàng).
Bệnh do não mô cầu có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên HCDC lưu ý các nhóm có nguy cơ cao nhất bao gồm:
- Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Đặc biệt là trẻ dưới 1 tuổi (do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện) và trẻ dưới 5 tuổi.
- Thanh thiếu niên: Độ tuổi từ 14 đến 23 tuổi.
- Người sinh hoạt tập thể: Người sống và sinh hoạt trong môi trường đông đúc như nhà trẻ, trường học, ký túc xá, chung cư…
- Người bị suy giảm miễn dịch: Những trường hợp có sức đề kháng suy giảm.
Triệu chứng nhận biết sớm và biến chứng nguy hiểm
Bệnh do não mô cầu khởi phát rất nhanh với hai triệu chứng điển hình nhất là sốt cao và ban xuất huyết hoại tử (tử ban).
Triệu chứng ở người lớn và trẻ lớn
- Sốt cao xuất hiện đột ngột, có thể kèm theo rét run.
- Cơ thể mệt mỏi, lơ mơ, đau đầu dữ dội, cứng cổ, sợ ánh sáng.
- Buồn nôn, nôn mửa, ho, đau họng.
- Tử ban (ban xuất huyết hoại tử): Xuất hiện các mảng hoặc nốt màu đỏ thẫm hình sao, có thể kèm hoại tử ở trung tâm hoặc bóng nước. Ban thường xuất hiện đầu tiên ở vùng hông, chi dưới rồi lan nhanh ra toàn thân.
Triệu chứng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
- Sốt hoặc hạ thân nhiệt, bú kém, bỏ bú.
- Quấy khóc liên tục, khó dỗ hoặc rơi vào trạng thái li bì, lờ đờ, khó đánh thức.
- Buồn nôn và nôn mửa liên tục.
- Thóp trước trên đỉnh đầu của trẻ có thể bị phồng lên.
Theo thông tin từ HCDC, tỷ lệ tử vong do bệnh do não mô cầu dao động từ 5% đến 15%. Ngay cả khi được chữa khỏi, bệnh vẫn có thể để lại các di chứng vĩnh viễn như:
- Điếc hoặc suy giảm thính lực vĩnh viễn.
- Tổn thương thần kinh, chậm phát triển trí tuệ.
- Hoại tử mạch máu dẫn đến việc phải cắt cụt chi và gây tàn tật.
Các biện pháp phòng ngừa và xử trí theo hướng dẫn y tế
Vì bệnh do brain mô cầu là trường hợp cấp cứu y khoa khẩn cấp với tiến triển cực kỳ nhanh (chậm trễ vài giờ có thể đe dọa tính mạng), ngay khi nghi ngờ có triệu chứng, người dân không được tự điều trị tại nhà mà cần đến ngay cơ sở y tế hoặc thông báo cho cơ quan y tế.
HCDC khuyến cáo các biện pháp phòng ngừa hiệu quả bao gồm:
1. Tiêm chủng chủ động
Đây là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Người dân nên đến các cơ sở tiêm chủng để được tư vấn tiêm đầy đủ vắc xin phòng các chủng não mô cầu phổ biến (A, B, C, Y, W-135). Đối với trẻ từ 2 tuổi trở lên và người lớn, phác đồ tiêm gồm 1 liều và tiêm nhắc lại mỗi 3 năm (hoặc theo hướng dẫn cụ thể của từng loại vắc xin).
2. Điều trị dự phòng sau tiếp xúc
Những người từng tiếp xúc gần với bệnh nhân mắc não mô cầu cần sử dụng kháng sinh dự phòng theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa hoặc nhân viên y tế để tiêu diệt vi khuẩn ở hầu họng, ngăn chặn chuỗi lây nhiễm.
3. Vệ sinh và lối sống hàng ngày
- Vệ sinh cá nhân: Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; súc miệng, họng bằng nước muối hoặc dung dịch sát khuẩn thông thường.
- Hạn chế tiếp xúc: Đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người có biểu hiện viêm đường hô hấp; tuyệt đối không dùng chung các vật dụng dính dịch tiết hầu họng (ly uống nước, bát đĩa, bàn chải đánh răng…).
- Môi trường sống: Giữ nhà ở và nơi làm việc thông thoáng, sạch sẽ; hạn chế tập trung trong không gian kín.
- Nâng cao thể trạng: Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và rèn luyện thể thao thường xuyên để tăng cường sức đề kháng.
Những điều cần làm rõ thêm
Thông tin hướng dẫn từ HCDC cung cấp cái nhìn tổng quan về nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp phòng ngừa chung. Tuy nhiên, văn bản nguồn chưa đề cập chi tiết tên thương mại của từng loại vắc xin cho từng độ tuổi cụ thể (như nhóm trẻ dưới 2 tuổi) cũng như liều lượng kháng sinh dự phòng cụ thể cho người tiếp xúc gần. Do đó, người dân cần tham khảo trực tiếp ý kiến của bác sĩ hoặc cán bộ y tế tại các cơ sở chuyên khoa để được tư vấn phác đồ tiêm chủng và điều trị dự phòng phù hợp nhất.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
