7 phút đọc
Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình tăng trưởng dựa trên đầu tư, sản xuất và hội nhập quốc tế sang nền kinh tế dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong bối cảnh đó, mối quan hệ hợp tác công nghệ giữa Việt Nam và Singapore cũng đang chứng kiến một bước ngoặt quan trọng: chuyển đổi trọng tâm từ việc hỗ trợ chuyển giao một chiều sang việc cùng xây dựng năng lực đổi mới sáng tạo thực chất.
Thay đổi tư duy quản lý: Từ kiểm soát quy trình sang tạo không gian thử nghiệm
Trong cuộc trao đổi mới đây với tạp chí IN Diplomacy bên lềm sự kiện “Đối thoại Chiến lược Việt Nam – Singapore”, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh sự chuyển dịch trong cách tiếp cận của Nhà nước: từ quản lý hành chính sang tạo dựng môi trường thuận lợi để các ý tưởng mới phát triển. Điều này đồng nghĩa với việc tháo gỡ các rào cản không còn phù hợp, trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ.
Thay đổi lớn nhất nằm ở việc chuyển đổi từ quản lý quy trình sang đánh giá kết quả thực chất đầu ra. Mục tiêu là giúp các nhà khoa học tập trung tối đa thời gian cho nghiên cứu thay vì bị ràng buộc bởi các thủ tục hành chính phức tạp. Đồng thời, Việt Nam đang thúc đẩy cơ chế thử nghiệm (sandbox) để tạo không gian cho các công nghệ mới được thử nghiệm trong thực tế. Đo lường thành công của quá trình cải cách này không nằm ở số lượng quy trình được sửa đổi, mà là số lượng ý tưởng đổi mới sáng tạo thực sự được đưa vào cuộc sống và thương mại hóa thành công.
Hạ tầng dùng chung: Lời giải cho điểm nghẽn ngành bán dẫn và AI
Trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghiệp bán dẫn là hai lĩnh vực cốt lõi đại diện cho nền kinh tế tri thức. Để phát triển hai ngành này, Việt Nam không chỉ tập trung vào bản thân công nghệ mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ bao gồm nhân lực chất lượng cao, hạ tầng nghiên cứu, hạ tầng tính toán, dữ liệu lớn và các nền tảng dùng chung.
Một ví dụ cụ thể cho định hướng này là kế hoạch ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn vào tháng 6/2026. Thực tế cho thấy, Việt Nam có đội ngũ kỹ sư thiết kế chip có năng lực tốt, nhưng khâu sản xuất thử và kiểm chứng thiết kế từ trước đến nay vẫn là điểm nghẽn lớn. Hạ tầng dùng chung của Trung tâm này được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu lý thuyết đến sản phẩm thực tế, gỡ bỏ rào cản chi phí cho các doanh nghiệp và viện nghiên cứu trong nước. Đối với lĩnh vực AI, Việt Nam cũng đang nỗ lực tạo dựng môi trường thuận lợi để các nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng thử nghiệm, phát triển các ứng dụng AI có trách nhiệm.
Chuyển đổi số bao trùm với phong trào “Bình dân học vụ số”
Chuyển đổi số thường được nhìn nhận dưới góc độ kỹ thuật và hạ tầng, nhưng thực tế yếu tố con người mới đóng vai trò quyết định. Việt Nam định hình chuyển đổi số phải mang tính bao trùm, tức là công nghệ phải tạo thêm cơ hội phát triển cho mọi người dân, giúp việc học tập thuận lợi hơn, doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn và xã hội đạt năng suất lao động cao hơn.
Để đạt được mục tiêu này, bên cạnh việc đầu tư vào hạ tầng số hay dữ liệu lớn, Việt Nam đặc biệt chú trọng đến việc phổ cập kỹ năng số thông qua phong trào “Bình dân học vụ số”. Lấy cảm hứng từ chiến dịch xóa mù chữ hơn 80 năm trước, phong trào hiện đại này hướng tới việc giúp mỗi người dân có được những kỹ năng số cơ bản nhất. Qua đó, họ có thể tự tin học tập, làm việc, tham gia vào nền kinh tế số và sử dụng các công nghệ mới như AI một cách an toàn, hiệu quả trong đời sống hàng ngày.
Hợp tác Việt Nam – Singapore: Phối hợp chuỗi giá trị để tối ưu thế mạnh
Mối quan hệ hợp tác khoa học công nghệ giữa Việt Nam và Singapore đang bước sang một trang mới. Nếu như 30 năm trước, sự hợp tác gắn liền với quá trình công nghiệp hóa thông qua các khu công nghiệp liên doanh VSIP, thì nay trọng tâm đã chuyển sang việc cùng xây dựng năng lực đổi mới sáng tạo từ khâu nghiên cứu, đào tạo nhân lực đến thương mại hóa sản phẩm.
Minh chứng rõ nét cho xu hướng này là đề xuất thành lập Trung tâm Nghiên cứu Sản xuất Tiên tiến Việt Nam (VAMRC) với sự tham gia hợp tác của cơ quan nghiên cứu A*STAR (Singapore) và tập đoàn Becamex (Việt Nam). Thay vì chuyển giao công nghệ một chiều như trước, hai bên sẽ cùng xác định các bài toán sản xuất thực tế của doanh nghiệp để thiết kế hạ tầng thử nghiệm dùng chung.
Ngoài ra, trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu và khu vực ASEAN, sự phối hợp đúng thế mạnh sẽ mang lại hiệu quả cao hơn việc mỗi nước tự phát triển toàn bộ chuỗi cung ứng khép kín. Việt Nam sở hữu thế mạnh rõ rệt về thiết kế, đóng gói và kiểm thử, trong khi Singapore có ưu thế vượt trội về nghiên cứu phát triển (R&D) và tài chính công nghệ. Sự bắt tay hợp tác này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực của cả hai quốc gia.
Những điều cần tiếp tục theo dõi trên thực tế
Mặc dù các định hướng chiến lược đã được vạch rõ, lộ trình triển khai thực tế vẫn còn nhiều điểm cần theo dõi sát sao. Người dùng và cộng đồng công nghệ trong nước cần chú ý đến tiến độ xây dựng hạ tầng và ngày vận hành chính thức của Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn trước mốc tháng 6/2026. Đồng thời, cách thức triển khai cụ thể của phong trào “Bình dân học vụ số” ở cấp cơ sở và mô hình vận hành chi tiết của Trung tâm VAMRC giữa Becamex và A*STAR sẽ là những mảnh ghép thực tế tiếp theo quyết định sự thành công của chiến lược hợp tác đổi mới sáng tạo này.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
