7 phút đọc
Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và AI thế giới 2026 ghi nhận Việt Nam tăng 16 bậc, vươn lên vị trí thứ 37 toàn cầu. Kết quả này phản ánh bước chuyển dịch quan trọng của tiến trình chuyển đổi số quốc gia: từ giai đoạn xây dựng nền móng hạ tầng sang tạo ra những giá trị thực chất, đo đếm được cho nền kinh tế và đời sống người dân.
Hoàn thiện hành lang pháp lý và mở rộng hạ tầng số toàn diện
Theo báo cáo do Viện Phát triển quản lý quốc tế (IMD) công bố ngày 11/11, Việt Nam xếp thứ 37 trong 70 nền kinh tế được đánh giá về năng lực cạnh tranh số và AI năm 2026. Tại khu vực Đông Nam Á, Việt Nam hiện đứng thứ ba, chỉ xếp sau Singapore và Malaysia. Đây là thứ hạng cao nhất của Việt Nam trên bảng xếp hạng này trong những năm gần đây.
Bước tiến trên có sự đóng góp lớn từ việc hoàn thiện khung pháp lý và kiến trúc hạ tầng. Năm 2026 đánh dấu Luật Chuyển đổi số chính thức có hiệu lực. Trước đó, vào tháng 7, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, làm chuẩn mực chung giúp các bộ, ngành và địa phương xây dựng hệ thống thông tin liên thông, kế thừa và tránh đầu tư dàn trải.
Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số không phải là một bản vẽ kỹ thuật hay tài liệu cứng buộc mọi đơn vị thực hiện giống nhau, mà là công cụ kết nối, liên thông và là cơ sở kế thừa nhằm phục vụ tốt nhất cho người dân và doanh nghiệp.
— Ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ Khoa học và Công nghệ)
Đến nay, đã có 2 tỉnh và 1 bộ ban hành khung kiến trúc số chi tiết. Song song với thể chế, hạ tầng viễn thông tiếp tục ghi nhận sự mở rộng quy mô. Tính đến hết quý III/2026, cả nước đạt 60.034 trạm 5G, phủ sóng 93,4% dân số; mạng 4G đạt tỷ lệ phủ 99,8%; 86% hộ gia đình được trang bị Internet cáp quang với hơn 1,3 triệu km cáp nối tới 100% xã, phường.
Công tác xóa “vùng lõm sóng” tại các địa bàn khó khăn được triển khai tích cực. Trong 5 năm qua, các doanh nghiệp viễn thông đã phủ sóng cho 3.513 thôn bản. Với hơn 200 điểm lõm sóng còn lại (bao gồm cả số mới phát sinh), Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến hoàn tất xử lý ngay trong quý IV/2026.
Để bổ sung giải pháp cho các địa hình phức tạp khó kéo cáp hay xây trạm mặt đất, Internet vệ tinh Starlink cũng đã được đưa vào sử dụng. Tính đến ngày 1/11, dịch vụ Starlink được kích hoạt tại 196 điểm thuộc 13 tỉnh, thành phố (gồm 154 thôn bản và 42 cơ sở công lập). Việc đưa sóng viễn thông đến những bản xa như Lân Đặt (xã Hữu Liên, Lạng Sơn) đã giúp người dân từ chỗ phải dựng lán tạm trên đỉnh đèo tìm tín hiệu nay có thể liên lạc và theo dõi livestream ngay tại nhà.
Tác động thực tế đến kinh tế và đời sống xã hội
Những bứt phá về hạ tầng đã trực tiếp thúc đẩy quy mô kinh tế số. Năm 2025, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP ước đạt 14,02% – mức cao nhất trong 5 năm. Mục tiêu đặt ra cho năm 2026 là đưa kinh tế số chiếm 14,5% GDP.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, lĩnh vực công nghiệp công nghệ số tiếp tục duy trì vai trò động lực chính:
- Số lượng doanh nghiệp: Đạt 81.632 doanh nghiệp công nghệ số (tăng 4,16% so với năm 2025), thu hút hơn 2,2 triệu lao động.
- Doanh thu: Đạt hơn 3,58 triệu tỷ đồng trong nửa đầu năm, tương đương 63,4% tổng doanh thu cả năm 2025.
- Thanh toán không tiền mặt: 88,9% người trưởng thành có tài khoản ngân hàng (tổng số 256,7 triệu tài khoản cá nhân). Số lượng giao dịch không dùng tiền mặt trong 6 tháng đầu năm tăng 34,28% và giá trị tăng 12,24% so với cùng kỳ.
Ở mảng dịch vụ công và đời sống xã hội, chuyển đổi số dần đi vào thói quen thường nhật của người dân. Trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, 3.745 thủ tục hành chính đã được cung cấp trực tuyến, trong đó có 2.361 thủ tục thực hiện toàn trình. Ứng dụng VNeID tiếp tục mở rộng tích hợp các tiện ích về y tế, giao thông, tư pháp, cư trú, an sinh xã hội và tài chính – ngân hàng.
Đáng chú ý, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong cơ quan nhà nước bước đầu ghi nhận kết quả khả quan. Hai nền tảng AI nội địa sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt là AI Luật và Clex đã được thử nghiệm tại 24 bộ, cơ quan trung ương và 34 địa phương với 761.000 tài khoản, hỗ trợ cán bộ rà soát văn bản và tra cứu trích dẫn pháp lý.
Ngoài ra, phong trào “Bình dân học vụ số” năm 2026 đã ghi nhận 880,6 nghìn lượt học thông qua 105 lớp học trực tuyến miễn phí, giúp giảm 80% chi phí so với hình thức đào tạo truyền thống.
Những nút thắt cần tiếp tục theo dõi và giải quyết
Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, tiến trình chuyển đổi số quốc gia vẫn đối mặt với những bài toán mở về kết nối dữ liệu và hiệu quả vận hành thực tế:
- Tiến độ nền tảng dùng chung chưa đồng đều: Trong số 79 nền tảng số dùng chung quốc gia tính đến ngày 30/9, mới có 37 nền tảng vận hành chính thức, 12 nền tảng đang thử nghiệm và 30 nền tảng chưa triển khai.
- Khả năng khai thác dữ liệu liên thông: Dù đã hình thành khoảng 125 cơ sở dữ liệu quốc gia, trọng yếu và chuyên ngành, mục tiêu “người dân chỉ khai báo một lần” và dịch vụ công được cung cấp chủ động vẫn cần thêm thời gian hoàn thiện.
- Thách thức thể chế và quản trị AI: Việc ứng dụng AI vào quản trị các dịch vụ công thế hệ mới đòi hỏi cơ chế thử nghiệm rõ ràng, kiểm soát an toàn thông tin và xác định cụ thể trách nhiệm pháp lý.
Theo đánh giá từ Cục Chuyển đổi số, bài toán của giai đoạn tới không đơn thuần là áp dụng công nghệ mới, mà nằm ở việc hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình quản trị và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện đồng bộ trên cả nước.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
