6 phút đọc
Falcon 9, dòng tên lửa tái sử dụng đã định hình lại ngành công nghiệp vũ trụ toàn cầu, đang chuẩn bị bước vào giai đoạn cuối của vòng đời hoạt động. Theo kế hoạch mới nhất, SpaceX sẽ dần loại bỏ dòng phương tiện huyền thoại này để dồn toàn lực cho siêu tên lửa thế hệ mới Starship. Đây là một bước dịch chuyển mang tính chiến lược, mở ra kỷ nguyên chinh phục không gian sâu nhưng cũng đi kèm không ít thách thức kỹ thuật lớn cần vượt qua.
Lộ trình “nghỉ hưu” của dòng tên lửa Falcon 9
Elon Musk, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành (CEO) của SpaceX, đã xác nhận việc ngừng hoạt động Falcon 9 và biến thể ba tầng đẩy phụ Falcon Heavy (phương tiện đã bay tổng cộng 12 lần) là điều không thể tránh khỏi. SpaceX dự kiến sẽ cho dòng tên lửa này nghỉ hưu ngay khi siêu phương tiện Starship đạt được tần suất phóng ổn định nhiều lần mỗi tuần. Khi điều đó xảy ra, việc chuyển đổi nguồn lực sản xuất sang Starship để đạt tỷ lệ phóng vài lần mỗi ngày là hướng đi hợp lý nhất.
Theo phân tích từ Ars Technica, quá trình chuyển giao này có thể bắt đầu rõ nét từ năm 2028. SpaceX dự kiến ngừng hoạt động hầu hết các tên lửa Falcon 9, ngoại trừ một vài nhiệm vụ đặc biệt. Những nhiệm vụ được duy trì chủ yếu là các chuyến bay chở phi hành gia và nhu yếu phẩm cho NASA lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), dự kiến tiếp tục hoạt động ít nhất đến năm 2030. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà khai thác thương mại sẽ phải bắt đầu dựa hoàn toàn vào tên lửa Starship để đưa vệ tinh vào không gian.
Vì sao SpaceX thay thế Falcon 9 bằng Starship?
Quyết định khai tử một dòng tên lửa đã thực hiện gần 700 chuyến bay thành công và chuẩn bị vượt qua kỷ lục của tên lửa Soyuz (Nga) không phải là sự thụt lùi, mà là bước tiến công nghệ vượt bậc. Sự khác biệt cốt lõi giữa hai thế hệ tên lửa này nằm ở khả năng tái sử dụng và hiệu suất tải trọng:
- Khả năng tái sử dụng hoàn toàn: Khác với Falcon 9 và Falcon Heavy khi chỉ có thể tái sử dụng tầng đẩy phụ (tầng trên của chúng không thể thu hồi), Starship được thiết kế để tái sử dụng hoàn toàn 100%. Cả tầng đẩy Super Heavy và tầng trên (Ship) đều có khả năng tự quay trở về Trái Đất để tái phục vụ.
- Kích thước khổng lồ: Starship phiên bản V3 có chiều cao ấn tượng lên tới 124,4 m, vượt trội so với chiều cao 70 m của Falcon 9.
- Sức chở vượt trội: Starship có khả năng đưa hơn 90 tấn tải trọng lên quỹ đạo thấp của Trái Đất (LEO), trong khi Falcon 9 và Falcon Heavy chỉ có thể chở lần lượt gần 23 tấn và 57 tấn lên LEO.
Sự nâng cấp này là điều kiện bắt buộc để phục vụ thế hệ vệ tinh Internet Starlink tiếp theo. Các vệ tinh mới sẽ có kích thước lớn hơn, mạnh hơn và được thiết kế chuyên biệt để vừa vặn với khoang chở hàng của Starship thay vì Falcon 9. Nhìn lại lịch sử, vào năm 2019, SpaceX chỉ phóng Falcon 9 tổng cộng 11 lần khi bắt đầu xây dựng chòm vệ tinh Starlink. Đến năm 2025, Falcon 9 đã thực hiện tới 165 nhiệm vụ (trong đó có 122 lần phóng vệ tinh Starlink). Khi Starship đi vào hoạt động ổn định, số lượng phóng dự kiến sẽ tăng theo cấp số nhân để nâng cấp mạng lưới Starlink bằng phiên bản vệ tinh mới.
Các rào cản kỹ thuật và nhiệm vụ tương lai của Starship
Mặc dù có tiềm năng to lớn, Starship vẫn phải đối mặt với nhiều thử thách công nghệ lớn trước khi chính thức tiếp quản vị trí của Falcon 9. Cho đến nay, hệ thống này mới chỉ thực hiện 13 chuyến bay thử nghiệm cận quỹ đạo. Chuyến bay thứ 14, dự kiến diễn ra trước cuối tháng 8, sẽ đánh dấu lần đầu tiên phương tiện này tìm cách bay lên quỹ đạo Trái Đất. Đây chỉ là một trong số rất nhiều cột mốc kỹ thuật mà Starship bắt buộc phải vượt qua trước khi đạt tới tần suất “bay thường xuyên vài lần mỗi tuần”.
Bên cạnh đó, Starship cũng có những giới hạn thiết kế riêng. Điển hình là việc phương tiện này không được thiết kế để ghép nối với trạm ISS. Do kích thước quá lớn, việc kết nối Starship với ISS sẽ đặt ra những rủi ro kỹ thuật nghiêm trọng vượt ngoài giới hạn an toàn của trạm, chưa kể đến các rào cản về chi phí và điều khoản hợp đồng.
Tuy nhiên, siêu tên lửa này lại đóng vai trò tối quan trọng trong kế hoạch chinh phục Mặt Trăng của NASA. Trong năm sau, một tên lửa Starship V3 sẽ được phóng trong nhiệm vụ Artemis III để thử nghiệm khả năng ghép nối trên quỹ đạo LEO với tàu vũ trụ Orion. NASA cũng đã ký hợp đồng với SpaceX để phát triển phiên bản Starship đưa phi hành gia hạ cánh xuống Mặt Trăng trong nhiệm vụ Artemis IV vào năm 2028.
Điều người dùng cần theo dõi trong thời gian tới
Việc dịch chuyển từ Falcon 9 sang Starship là một bước đi mang tính lịch sử của SpaceX, nhưng thời điểm chính xác để dòng tên lửa huyền thoại này hoàn toàn lui về hậu trường vẫn còn bỏ ngỏ. Người dùng và giới quan sát công nghệ vũ trụ cần tiếp tục theo dõi các yếu tố then chốt sau:
- Tiến độ và kết quả của chuyến bay thử nghiệm thứ 14 trước cuối tháng 8 để đánh giá khả năng đạt quỹ đạo thực tế đầu tiên của Starship.
- Khả năng tối ưu hóa công nghệ tái sử dụng hoàn toàn của cả tầng đẩy Super Heavy và tầng trên (Ship) trong thực tế.
- Lộ trình chuyển đổi của các nhà khai thác thương mại từ Falcon 9 sang Starship và tiến độ thực hiện các sứ mệnh Artemis III, Artemis IV hợp tác cùng NASA.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
