7 phút đọc
Trong bối cảnh nền khoa học và công nghệ Việt Nam đang tìm kiếm những động lực đột phá mới, Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM) – dưới sự dẫn dắt của Giáo sư Ngô Bảo Châu – đã đặt ra tầm nhìn chiến lược mới nhằm nâng tầm vị thế của toán học nước nhà trên bản đồ khu vực châu Á. Tại buổi làm việc với Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân vào chiều ngày 13/9, những định hướng thay đổi mang tính bước ngoặt đã được thảo luận chi tiết, mở ra một giai đoạn phát triển đi vào chiều sâu và mang tính chủ động dẫn dắt quốc tế.
Chuyển dịch từ bề rộng sang chiều sâu chất lượng nghiên cứu
Được thành lập từ năm 2010 với sứ mệnh ban đầu là “xốc lại” phong trào nghiên cứu toán học và nâng cao chất lượng dạy và học toán trên cả nước, VIASM sau 15 năm đã hoàn thành xuất sắc vai trò nền tảng của mình. GS Ngô Bảo Châu, Giám đốc khoa học của Viện, nhận định rằng nghiên cứu và học toán tại Việt Nam hiện đã có những cải thiện vượt bậc và rõ rệt. Tuy nhiên, để tiếp tục phát triển bền vững, Viện cần một định hướng chiến lược hoàn toàn mới.
Thay đổi lớn đầu tiên được GS Ngô Bảo Châu đề xuất chính là chuyển trọng tâm hoạt động từ bề rộng sang bề sâu. Thay vì chỉ đóng vai trò là một nền tảng hỗ trợ chung cho các nhà khoa học tại các trường đại học, VIASM sẽ dành tối đa nguồn lực tập trung tạo ra những đột phá chuyên sâu. Mục tiêu cuối cùng là tạo lập những công trình nghiên cứu toán học đỉnh cao, không chỉ khẳng định vị thế trong nước mà còn vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực châu Á.
Chủ động dẫn dắt liên minh toán học châu Á
Sự thay đổi thứ hai đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc về vị thế quốc tế của toán học Việt Nam: chuyển từ thế thụ hưởng sang vai trò chủ động dẫn dắt trong hợp tác quốc tế. Theo GS Ngô Bảo Châu, trong giai đoạn trước, Việt Nam chủ yếu đóng vai trò tiếp nhận sự hỗ trợ từ các nhà khoa học hàng đầu thế giới đến làm việc và giảng dạy. Giờ đây, Việt Nam đã có đủ tiềm lực để tự tin đảm nhận vai trò dẫn dắt, ít nhất là trong phạm vi khu vực.
Một trong những sáng kiến nổi bật nhất nhằm hiện thực hóa mục tiêu này là đề xuất thành lập mạng lưới, liên minh toán học châu Á. Liên minh này dự kiến quy tụ từ 12 đến 15 viện nghiên cứu toán học uy tín trong khu vực, cùng với sự tham gia của một số viện nghiên cứu từ châu Âu. Mục tiêu của mạng lưới là phối hợp chặt chẽ trong việc đào tạo các nghiên cứu viên trẻ và xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh.
Dự kiến vào cuối tháng 11 tới đây, đại diện của các viện nghiên cứu quốc tế sẽ quy tụ tại Hà Nội để chính thức ký kết biên bản ghi nhớ thành lập mạng lưới do Việt Nam đề xuất và dẫn dắt. Đây sẽ là một dấu mốc lịch sử thể hiện vai trò trung tâm kết nối khoa học của Việt Nam tại khu vực châu Á.
Thay đổi tư duy nhân sự: Thu hút “bộ óc xuất sắc” bằng mô hình linh hoạt
Để xây dựng được các mảng nghiên cứu đủ sức dẫn dắt và đạt thứ hạng cao tại châu Á, VIASM cần giải quyết bài toán về nguồn lực con người. GS Ngô Bảo Châu đề xuất thay đổi thứ ba liên quan đến nhân sự, cụ thể là việc xây dựng đội ngũ nghiên cứu viên cơ hữu hoặc đồng cơ hữu bên cạnh mô hình học giả luân phiên hiện tại.
Thời gian qua, VIASM đã chủ động vận động nguồn lực xã hội hóa từ các doanh nghiệp và những người yêu toán để triển khai chương trình “học giả hội tụ”, bước đầu thu hút thành công từ 6 đến 7 nhà khoa học hàng đầu thế giới. GS Châu bày tỏ mong muốn Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ hỗ trợ cơ chế để chính thức hóa chương trình đặc thù này.
Đồng tình với tầm nhìn này, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh Viện không cần mở rộng quá lớn về mặt biên chế hành chính, mà giá trị cốt lõi nằm ở khả năng hội tụ những bộ óc xuất sắc nhất. Bộ trưởng hoàn toàn ủng hộ tư duy “học giả hội tụ”, đồng cơ hữu và cơ chế làm việc luân phiên linh hoạt:
- Không nhất thiết phải giữ chân toàn thời gian: Quan trọng là làm thế nào để trí tuệ của các nhà khoa học giỏi đóng góp hiệu quả vào năng lực khoa học công nghệ trong nước.
- Vai trò định hướng: Các học giả quốc tế có thể dẫn dắt các nhóm nghiên cứu, tham gia đào tạo nghiên cứu sinh và hỗ trợ xây dựng trường phái nghiên cứu toán học Việt Nam cho thế hệ kế cận.
- Cam kết đầu tư: Bộ Khoa học và Công nghệ cam kết sẽ gia tăng nguồn lực con người cho VIASM thông qua các nhiệm vụ khoa học công nghệ cụ thể, đồng thời đẩy mạnh đầu tư theo chiều sâu cho nghiên cứu cơ bản về toán.
Những điều người dùng khoa học công nghệ cần theo dõi
Mặc dù định hướng chiến lược đã được vạch ra rõ ràng và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ cơ quan quản lý, vẫn còn những câu hỏi lớn cần thời gian để trả lời và theo dõi sát sao trong giai đoạn tới:
- Tiến trình ký kết biên bản ghi nhớ vào cuối tháng 11: Sự kiện này có diễn ra suôn sẻ và thu hút đầy đủ các viện nghiên cứu hàng đầu châu Á và châu Âu như kỳ vọng hay không?
- Cơ chế chính thức hóa “học giả hội tụ”: Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ cụ thể hóa các chính sách tài chính, thủ tục hành chính như thế nào để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc thu hút các nhà khoa học đỉnh cao thế giới về làm việc ngắn hạn?
- Sự hình thành của các nhóm nghiên cứu mũi nhọn: Trong vòng 5 đến 10 năm tới, hướng nghiên cứu cụ thể nào của Việt Nam sẽ được cộng đồng quốc tế ghi nhận và định danh như kỳ vọng của Bộ trưởng Vũ Hải Quân?
Sự chuyển mình của VIASM không chỉ là câu chuyện riêng của ngành toán học, mà còn là mô hình thí điểm quan trọng cho các cực nghiên cứu cơ bản xuất sắc quốc gia, mở đường cho các ngành khoa học công nghệ khác của Việt Nam tự tin hội nhập và dẫn dắt dòng chảy tri thức toàn cầu.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
