7 phút đọc
Trong hành trình nuôi dạy con cái, không ít bậc cha mẹ cảm thấy hụt hẫng khi nhận ra đứa con từng quấn quýt bên mình nay lại trở nên im lặng và ít chia sẻ. Việc thanh thiếu niên có xu hướng ít trò chuyện với cha mẹ hơn là một thực tế phổ biến. Thay vào đó, các em lại tìm thấy sự thoải mái khi tâm sự với bạn bè, người thân, chia sẻ trên các nền tảng mạng xã hội, hay thậm chí là trò chuyện cùng trí tuệ nhân tạo (AI). Điều này đặt ra câu hỏi lớn cho các gia đình: Tại sao lại có sự dịch chuyển này và cha mẹ đã vô tình tạo ra những rào cản nào trong giao tiếp với con?
Xu hướng tách dần khỏi gia đình là sự phát triển tự nhiên của trẻ
Dưới góc nhìn chuyên môn, sự thay đổi trong cách giao tiếp của thanh thiếu niên không hoàn toàn là sự nổi loạn vô cớ. Theo Tiến sĩ Caroline Danda, một nhà tâm lý học lâm sàng trẻ em tại Mỹ, đây thực chất là một phần của quá trình phát triển hoàn toàn bình thường ở độ tuổi này. Khi lớn lên, trẻ có xu hướng tự nhiên là tách dần khỏi tầm ảnh hưởng tuyệt đối của gia đình để định hình bản sắc cá nhân độc lập.
“Trẻ cần xây dựng những mối quan hệ bền chặt hơn với bạn bè đồng trang lứa để từng bước trở nên độc lập”, Tiến sĩ Caroline Danda chia sẻ.
Tiến sĩ Danda giải thích rằng việc kết nối mạnh mẽ với bạn bè đồng trang lứa giúp trẻ chuẩn bị các kỹ năng xã hội cần thiết cho cuộc sống tự lập sau này. Do đó, việc trẻ dành nhiều thời gian và tâm tư cho bạn bè hơn cho cha mẹ là một bước đi tất yếu trong quá trình trưởng thành, chứ không hẳn là sự chối bỏ tình cảm đối với gia đình.
Những phản ứng sai lầm của cha mẹ khiến khoảng cách thế hệ ngày càng lớn
Mặc dù việc trẻ muốn độc lập là tự nhiên, nhưng cách phản ứng và đối thoại của cha mẹ lại đóng vai trò quyết định trong việc con có muốn tiếp tục mở lòng hay không. Theo các chuyên gia tâm lý, phụ huynh thường mắc phải một số lỗi phổ biến dưới đây, vô tình đẩy con cái ra xa hơn:
Luôn tìm cách giải quyết vấn đề và đưa ra phán xét
Khi nghe con cái chia sẻ về những rắc rối, phản xạ tự nhiên của nhiều cha mẹ là ngay lập tức đưa ra lời khuyên hoặc tìm cách giải quyết vấn đề hộ con. Đi kèm với đó, những câu nói mang tính so sánh hoặc áp đặt như “Ngày xưa bố mẹ…” hay nhận định tiêu cực như “Thế hệ này lười biếng” thường xuất hiện trong cuộc hội thoại. Những phản ứng này vô tình khiến trẻ cảm thấy bản thân đang bị phán xét nặng nề. Thay vì cảm thấy được lắng nghe và thấu hiểu, trẻ sẽ cho rằng cha mẹ không thực sự hiểu mình và quyết định đóng cửa lòng để tránh những đánh giá tương tự trong tương lai.
Định kiến và đổ lỗi hoàn toàn cho mạng xã hội
Một thói quen khác của người lớn là quy kết mọi rắc rối, thay đổi tâm sinh lý hay khó khăn của con cho các thiết bị công nghệ. Bà Amy McCready, nhà sáng lập tổ chức Positive Parenting Solutions, đánh giá rằng việc phụ huynh tự động mặc định mọi vấn đề của con đều bắt nguồn từ mạng xã hội là một sai lầm lớn. Hành động áp đặt này sẽ ngay lập tức làm gián đoạn cuộc đối thoại giữa hai bên. Khi trẻ nhận thấy cha mẹ chỉ tập trung đổ lỗi cho công nghệ mà không quan tâm đến cảm xúc thực sự của mình, các em sẽ không còn động lực để chia sẻ bất cứ điều gì nữa.
Chuyển sang vai trò quản lý thay vì người đồng hành
Khi trẻ bước vào giai đoạn học tập căng thẳng, áp lực ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, phụ huynh rất dễ bị cuốn vào vai trò của một “người quản lý” nghiêm khắc. Sự tương tác giữa cha mẹ và con cái lúc này thường xoay quanh việc liên tục nhắc nhở, thúc ép con làm bài tập và hoàn thành các nghĩa vụ học tập. Tiến sĩ Jannot cho biết cách tiếp cận này vô tình tạo ra áp lực đè nặng lên tâm lý, đồng thời khiến trẻ có cảm giác bản thân không được cha mẹ tin tưởng. Khi ngôi nhà không còn là nơi an toàn để chia sẻ mà trở thành nơi kiểm soát công việc, trẻ sẽ có xu hướng né tránh giao tiếp tối đa.
Thay đổi cách tiếp cận để tái kết nối với con
Để phá vỡ bức tường im lặng, các chuyên gia khuyến nghị cha mẹ cần thay đổi phương thức tương tác hàng ngày. Thay vì vội vàng phán xét hay áp đặt giải pháp, phụ huynh nên chủ động đặt câu hỏi mở và cố gắng thấu hiểu suy nghĩ, góc nhìn của con. Sự lắng nghe chân thành là nền tảng cốt lõi để trẻ cảm thấy an toàn khi chia sẻ.
Bên cạnh đó, thay vì gán ghép mọi lỗi lầm cho mạng xã hội, bà Amy McCready khuyên cha mẹ nên thể hiện sự tò mò tích cực. Bằng cách đề nghị con kể thêm về câu chuyện hoặc những trải nghiệm của mình, phụ huynh có thể mở ra một không gian đối thoại cởi mở và tự nhiên hơn.
Cuối cùng, việc giảm bớt vai trò quản lý hành chính trong gia đình là rất cần thiết. Tiến sĩ Jannot khuyên rằng, thay vì mở đầu cuộc gặp gỡ bằng những câu hỏi dồn dập về bài tập hay điểm số, cha mẹ nên ưu tiên sự kết nối cảm xúc. Những câu chào hỏi tích cực, ấm áp khi gặp con sau giờ học sẽ giúp trẻ cảm nhận được sự tin tưởng và yêu thương từ gia đình.
Những câu hỏi còn bỏ ngỏ
Mặc dù các nghiên cứu đã chỉ ra những nguyên nhân cốt lõi và sai lầm phổ biến của phụ huynh, chúng ta vẫn chưa biết rõ liệu mức độ ảnh hưởng cụ thể của việc trẻ tâm sự với trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ tác động lâu dài thế nào đến khả năng thiết lập các mối quan hệ xã hội ngoài đời thực của các em sau này. Đồng thời, việc làm thế nào để cân bằng giữa sự giám sát an toàn và việc tôn trọng quyền riêng tư của thanh thiếu niên vẫn là một bài toán khó chưa có lời giải đáp toàn diện cho mọi gia đình.
*Lưu ý: Các thông tin về tâm lý trẻ em trong bài viết dựa trên chia sẻ của các chuyên gia quốc tế và chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho các chẩn đoán hoặc liệu pháp điều trị tâm lý chuyên biệt khi cần thiết.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
