6 phút đọc
Nhiều người sở hữu vóc dáng thon gọn với chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức hoàn toàn bình thường, nhưng khi kiểm tra sức khỏe lại phát hiện hàng loạt bất thường về mỡ máu, đường huyết và mỡ nội tạng. Tình trạng gầy nhưng nhiều mỡ (skinny fat) đang trở thành vấn đề âm thầm phá hoại sức khỏe của không ít nhân viên văn phòng do đặc thù lối sống ít vận động và chế độ ăn uống thiếu cân bằng.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tổng hợp thông tin tham khảo, không có mục đích chẩn đoán hay thay thế cho tư vấn và điều trị y khoa chuyên nghiệp.
Chỉ số BMI bình thường nhưng mỡ máu, đường huyết tăng cao
Trường hợp của chị Hoàng Lan (31 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Sở hữu chiều cao 1,62 m và cân nặng dưới 50 kg, chị Lan luôn tin rằng bản thân gầy và có thể trạng tốt. Chỉ số BMI của chị nằm trong ngưỡng bình thường (18,5–23). Tuy nhiên, số đo vòng eo và bụng dưới của chị lại vượt mức 90 cm, trong khi ngưỡng bình thường ở phụ nữ dao động khoảng 65–75 cm.
Trong một đợt khám sức khỏe định kỳ tại công ty, chị Lan bất ngờ nhận kết quả máu nhiễm mỡ, tăng đường huyết và tăng acid uric máu. Khi đến tham vấn bác sĩ dinh dưỡng Phan Thái Tân (huấn luyện viên sức khỏe giảm cân), kết quả đo khối lượng mỡ và cơ chuyên dụng cho thấy tỷ lệ mỡ của chị cao gần gấp đôi mức tiêu chuẩn, lượng cơ bắp thiếu hụt và chỉ số chuyển hóa cơ bản (BMR) chỉ đạt khoảng 1.000 Kcal (so với mức trung bình 1.400–1.800 Kcal ở phụ nữ dưới 60 tuổi). Bác sĩ nhận định chị có tỷ lệ mỡ nội tạng cao và cơ bắp ít – dấu hiệu đặc trưng của hội chứng skinny fat.
Tương tự, chị Thu Hà (34 tuổi, kế toán) cao 1,63 m, nặng 50 kg cũng tự hào về vóc dáng mảnh mai cho đến khi đợt kiểm tra sức khỏe phát hiện các chỉ số chuyển hóa bất thường. Cả hai trường hợp đều xuất phát từ thói quen công việc phải ngồi trước máy tính 8–10 tiếng mỗi ngày, ít vận động, ăn uống ngắt quãng, thiếu rau xanh và thường xuyên áp lực, thức khuya.
Cơ chế tích mỡ nội tạng và rủi ro sức khỏe từ lối sống công sở
Giải thích về lý do một cơ thể gầy vẫn tích tụ nhiều mỡ, PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật ống tiêu hóa (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108), cho biết việc ngồi liên tục trong nhiều giờ làm giảm năng lượng tiêu hao tự nhiên. Khi năng lượng nạp vào không giảm tương ứng, lượng calo dư thừa sẽ chuyển hóa thành mỡ dự trữ, chủ yếu tập trung tại vùng bụng. Ngoài ra, thói quen vừa làm việc vừa ăn làm suy giảm khả năng nhận biết tín hiệu no của cơ thể, dẫn đến việc tiêu thụ calo quá mức mà không hay biết.
Bên cạnh đó, mỡ nội tạng – loại mỡ nằm sâu trong ổ bụng bao quanh gan, tụy và ruột – là yếu tố khiến các bác sĩ đặc biệt lo ngại. Không giống mỡ dưới da, mỡ nội tạng có hoạt tính chuyển hóa cao, giải phóng các chất gây viêm và làm giảm độ nhạy của insulin. Tình trạng kháng insulin kéo dài sẽ làm tăng nguy cơ phát triển đái tháo đường type 2. Đồng thời, rối loạn mỡ máu và huyết áp cao có thể thúc đẩy tiến trình xơ vữa động mạch, gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn cũng chỉ ra rằng stress kéo dài làm thay đổi hoạt động của hormone cortisol, khiến cơ thể ưu tiên dự trữ mỡ vùng bụng. Việc thiếu ngủ gây rối loạn leptin – hormone điều hòa cảm giác no – khiến người bệnh dễ thèm thực phẩm chứa nhiều đường và chất béo. Dù vậy, nguồn tin y khoa cũng lưu ý rằng các mối liên quan giữa stress, giấc ngủ và sự tích mỡ phần lớn hiện dừng lại ở bằng chứng tương quan trong các nghiên cứu, chưa đủ dữ liệu để khẳng định quan hệ nhân quả trực tiếp trên từng cá nhân cụ thể.
Khuyến nghị dinh dưỡng và vận động cải thiện chứng skinny fat
Để khắc phục tình trạng gầy nhưng tích mỡ, các chuyên gia khuyến cáo mục tiêu hàng đầu không phải là giảm cân nặng tổng thể, mà là giảm lượng mỡ dư thừa đồng thời duy trì và tăng cường khối lượng cơ xương.
- Về chế độ ăn uống: Ưu tiên thực phẩm tươi sống, rau xanh, trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt. Cung cấp đầy đủ các nguồn protein chất lượng cao như cá, trứng, thịt nạc, sữa và các loại đậu. Khi cần giảm mỡ, có thể áp dụng khẩu phần thâm hụt calo được tính toán phù hợp theo sự hướng dẫn của chuyên gia.
- Về vận động thể chất: Giảm thời gian ngồi liên tục bằng cách chủ động đứng dậy đi lại trong giờ làm việc. Đặt mục tiêu vận động hàng ngày khoảng 5.000–7.000 bước chân và tăng dần theo thể trạng. Đặc biệt, nên kết hợp các bài tập kháng lực như nâng tạ, squat, chống đẩy hoặc tập với dây đàn hồi để kích thích phát triển cơ bắp.
- Về lối sống: Quản lý căng thẳng, đảm bảo ngủ đủ giấc và duy trì giờ giấc sinh hoạt ổn định. Giấc ngủ chất lượng giúp điều hòa hormone thèm ăn, hỗ trợ phục hồi cơ bắp và cân bằng chuyển hóa.
Thực tế tại trường hợp của chị Hoàng Lan, sau khi được bác sĩ thiết lập kế hoạch dinh dưỡng thâm hụt calo cùng giáo án tập tăng cơ và duy trì 5.000–7.000 bước đi mỗi ngày, chị đã bắt đầu thay đổi góc nhìn về sức khỏe. Thay vì chỉ chăm chăm vào cân nặng, việc theo dõi các chỉ số chuyển hóa và tỷ lệ cơ – mỡ mới là chìa khóa để đánh giá chính xác thể trạng của cơ thể.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
