6 phút đọc
Sự phát triển của các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) như Google Gemini, ChatGPT hay Anthropic Claude đang biến chúng thành công cụ phổ biến hỗ trợ lên kế hoạch du lịch. Tuy nhiên, việc người dùng quá tin tưởng vào lời khuyên chỉ đường của AI khi tham gia các hoạt động ngoài trời dã ngoại đã dẫn đến hàng loạt sự cố mắc kẹt nguy hiểm, buộc lực lượng chức năng phải huy động cứu hộ khẩn cấp.
Hàng loạt sự cố cứu hộ do tin vào bản đồ và lộ trình từ AI
Các báo cáo thực tế tại nhiều vùng hoang dã ghi nhận sự gia tăng đột biến về các tai nạn liên quan đến việc nghe theo chỉ dẫn của chatbot. Các mô hình AI có xu hướng tổng hợp dữ liệu kém tin cậy từ mạng xã hội để tạo ra bản đồ và gợi ý lộ trình trông rất uy tín nhưng lại hoàn toàn phi thực tế.
Theo tạp chí Wired, vào cuối tháng 8, một đội cứu hộ đã phải hỗ trợ ba người leo núi bị mắc kẹt trên vách đá cheo leo ở núi Shasta (Bắc California, Mỹ). Nhóm du khách này thừa nhận nguyên nhân dẫn đến chuỗi sai lầm—bao gồm việc không mang đủ thức ăn, đánh giá sai thể lực và cố leo đỉnh lúc 19g30 tối dẫn đến bị lạc trong đêm—một phần xuất phát từ việc quá tin tưởng vào chatbot Gemini của Google. Hậu quả là sáng hôm sau, họ bị kẹt ở địa hình hiểm trở và một người bị chấn thương đầu gối.
Ông Nick Meyers, quản lý Trung tâm Leo núi và Tuyết lở Hoang dã Núi Shasta, cho biết đây không phải trường hợp duy nhất. Một du khách khác từng dựng lều ngay cạnh biển báo “Cấm cắm trại” và khăng khăng không dời đi vì AI khẳng định cô được phép. Đội của Meyers cũng từng gặp một người đàn ông đi lang thang ở đầu đường mòn với bản đồ do AI tạo ra, trong đó đánh dấu các địa điểm nổi tiếng nằm sai hoàn toàn về phía của ngọn núi lân cận.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Canada. Theo tổ chức People, đầu tháng 10, tổ chức phi lợi nhuận North Shore Rescue đã phải điều trực thăng để giải cứu một thiếu niên 16 tuổi kẹt trên gờ đá thuộc tuyến đường Widowmaker Arete phía sau núi Crown (tỉnh British Columbia). Thiếu niên này đã sử dụng chatbot Claude của Anthropic để lên kế hoạch cho chuyến đi.
Dữ liệu từ WiseVoter cho thấy tại Vườn quốc gia Grand Teton (bang Wyoming, Mỹ), tỷ lệ sự cố liên quan đến du khách sử dụng AI để lấy thông tin du lịch đã tăng từ 0% lên 26% chỉ trong vòng một năm qua. Giám đốc vườn quốc gia, ông Chip Jenkins, nhận định xu hướng này sẽ còn tiếp tục diễn ra.
Vì sao chatbot AI thường xuyên cung cấp thông tin du lịch sai lệch?
Báo cáo từ công ty nghiên cứu Phocuswright chỉ ra rằng khoảng 58% du khách Mỹ hiện sử dụng AI để lên lộ trình, và tỷ lệ này ở thế hệ Millennial cùng Gen Z vượt mức 60%. Dù vậy, độ tin cậy của các công cụ này lại ở mức đáng quan ngại.
Ông Jungho Suh, giáo sư quản lý tại Trường Kinh doanh George Washington, trích dẫn một nghiên cứu thực hiện năm 2024 cho thấy các chatbot lập kế hoạch du lịch chỉ đạt độ chính xác khoảng 10%. Mặc dù công nghệ đã có những cải thiện, chatbot vẫn rất dễ mắc lỗi do cấu trúc vận hành của chúng.
“Chatbot vẫn thường xuyên mắc lỗi vì chúng dựa vào nguồn dữ liệu cố định có thể lỗi thời và không đầy đủ.” — Giáo sư Jungho Suh, Trường Kinh doanh George Washington.
Thay vì truy cập dữ liệu địa lý thời gian thực được xác minh, AI thường nhặt nhạnh thông tin từ các cuộc thảo luận trên diễn đàn Reddit, video cũ trên YouTube hoặc thậm chí tự tổng hợp ra những chi tiết không có thật. Khác với các nền tảng như TikTok hay Instagram chỉ đóng vai trò khơi gợi cảm hứng, AI lại đưa ra hướng dẫn từng bước cụ thể kèm theo những lời khích lệ, khiến người dùng dễ tin tưởng tuyệt đối.
Bẫy tâm lý “lười tư duy” và sự tự tin giả tạo của máy móc
Theo Giáo sư Chris Flathmann chuyên ngành điện toán tại Đại học Clemson (Nam Carolina), nguy cơ lớn nhất khi sử dụng AI chỉ đường là hiện tượng khiến con người từ bỏ tư duy phản biện.
Các mô hình AI luôn trả lời với giọng điệu rất quả quyết, tự tin và có xu hướng nói những gì người dùng muốn nghe, bất kể nguồn thông tin có chính xác hay không. Điều này vô tình tạo ra cảm giác an toàn giả tạo cho du khách.
“Khi làm việc với hệ thống AI, con người có thể lún sâu đến mức từ bỏ tư duy phản biện của chính mình. Khi AI giả vờ như chuyên gia ở một chủ đề xa lạ, bạn chẳng thể nào bắt bài nó vì bản thân bạn cũng không hiểu rõ. Một khi bạn lười tư duy phản biện, rất khó kích hoạt lại bộ não, nhất là lúc vào tình huống hoảng sợ ở nơi hoang vu.” — Giáo sư Chris Flathmann, Đại học Clemson.
Điều người dùng cần lưu ý khi lập kế hoạch dã ngoại
Để đảm bảo an toàn tính mạng khi di chuyển tại các khu vực hiểm trở hoặc hoang dã, các chuyên gia khuyến cáo người dùng không được phụ thuộc hoàn toàn vào gợi ý của chatbot. Bất kể sử dụng nguồn thông tin nào, du khách bắt buộc phải đối chiếu và kiểm tra lại với các nguồn chính thống bao gồm:
- Bản đồ và trang web cập nhật chính thức của cơ quan quản lý đất công tại địa phương.
- Trang thông tin của các hiệp hội leo núi uy tín hoặc sách hướng dẫn du lịch đã qua kiểm duyệt.
- Trao đổi trực tiếp với nhân viên kiểm lâm hoặc hướng dẫn viên bản địa trước khi khởi hành.
Hiện tại, vấn đề đặt ra là liệu các công ty phát triển AI như Google, Anthropic hay OpenAI có triển khai thêm các cảnh báo rủi ro thực tế hoặc tích hợp bộ lọc dữ liệu địa lý an toàn cho các hoạt động mạo hiểm hay không. Trong khi chờ đợi những cải tiến công nghệ tiếp theo, sự chủ động và tư duy phản biện của người dùng vẫn là yếu tố quyết định sự an toàn trong mỗi chuyến đi.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
