7 phút đọc
Tình trạng thức thâu đêm lướt hàng chục tập phim ngắn AI đang khiến nhiều người rơi vào trạng thái mệt mỏi, suy giảm trí nhớ và xuất hiện hội chứng “sương mù não”. Các chuyên gia thần kinh và tâm thần cảnh báo, cấu trúc kịch bản được tối ưu hóa cùng cơ chế kích thích dopamine dồn dập có thể gây ra những hệ lụy lâu dài cho sức khỏe trí não.
Cạm bẫy tâm lý và thần kinh từ những bộ phim ngắn AI
Thói quen dán mắt vào màn hình điện thoại lúc giữa đêm để theo dõi các bộ phim ngắn AI đang trở nên phổ biến. Theo dữ liệu từ Adjust, lượt tải ứng dụng phim ngắn tại Việt Nam trong quý IV/2025 đã tăng tới 271% so với cùng kỳ. Cả năm 2025, người Việt ước tính chi khoảng 11,5 triệu USD (hơn 302 tỷ đồng) cho thể loại giải trí này. Bên cạnh đó, khảo sát của VnExpress với hơn 1.000 độc giả cũng chỉ ra có 29% người tham gia thừa nhận thường xuyên bị cuốn vào các video ngắn AI. Thời lượng mỗi phiên xem trung bình trong quý I/2026 lên tới 24,46 phút, cao hơn đáng kể so với mức 14,28 phút của khu vực Đông Nam Á.
Giải thích về lý do người xem khó dừng lại, Bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng (Phó Trưởng khoa Lâm sàng, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương) cho biết kịch bản phim ngắn AI được tối ưu hóa bằng trí tuệ nhân tạo. Khác với phim truyền hình truyền thống, phim ngắn AI nén toàn bộ xung đột vào các clip chỉ dài 1-2 phút, khai thác trực diện tâm lý muốn xem sự đảo ngược thế cờ như “chủ tịch giả nghèo”, “đổi đời sau một đêm” hay “trả thù gia tộc”. Mỗi tập phim đều gài bẫy tình tiết: mở đầu bằng mâu thuẫn gay gắt, đẩy lên đỉnh điểm ở giữa và cắt ngang ngay giây cuối cùng khi nút thắt sắp được tháo gỡ.
Bà Nguyễn Thị Hương Lan, giảng viên tâm lý Viện đào tạo BHIU, phân tích rằng thể loại này đã loại bỏ hoàn toàn các khoảng lặng hay hội thoại chậm. Người xem không cần suy nghĩ sâu hay chờ đợi lâu. Nút thắt này vừa hé lộ thì tình huống giật gân khác lập tức mở ra, tước đi khoảng thời gian để não bộ kịp đưa ra quyết định dừng lại.
Dưới góc độ thần kinh học, việc xem liên tục các video này kích hoạt mạnh mẽ hệ thống tưởng thưởng của não bộ. Bác sĩ Dũng chỉ ra rằng mỗi khi nút thắt được giải tỏa hoặc nhân vật phản diện bị trừng phạt, não sẽ tiết ra dopamine. Chất dẫn truyền thần kinh này tạo cảm giác dễ chịu tức thì và củng cố hành vi tìm kiếm sự thỏa mãn tiếp theo. Lâu dần, hành vi mở điện thoại xem video trở thành một phản xạ tự động mỗi khi cảm thấy buồn chán hoặc căng thẳng.
Tác hại đến trí não: Từ ‘sương mù não’ đến nguy cơ trầm cảm
Dù mang lại cảm giác giải trí nhanh chóng, nguồn năng lượng cảm xúc này được so sánh như thức ăn nhiều đường nhưng nghèo dinh dưỡng. Khán giả tiêu thụ lượng lớn hình ảnh, âm thanh trong nhiều giờ nhưng hầu như không ghi nhớ hay đọng lại giá trị nhận thức nào khi tắt màn hình.
Về mặt sinh lý thần kinh, Bác sĩ Diêm Lâm (Bệnh viện Nhân dân số 8 Trịnh Châu, Trung Quốc) giải thích việc xem liên tục các bộ phim ngắn giật gân khiến não bộ tiết ra quá mức dopamine, dẫn đến cạn kiệt nguồn dự trữ và làm giảm độ nhạy của các thụ thể thần kinh. Cơ chế tự vệ này gây ra hiện tượng “sương mù não” (brain fog), khiến tư duy trở nên chậm chạp, suy giảm trí nhớ và kém tập trung. Đồng thời, kịch bản cực đoan làm hệ thần kinh giao cảm bị quá tải, giải phóng liên tục hormone căng thẳng gây mất ngủ và đè nặng lên hệ tim mạch. Hậu quả lâu dài là ngưỡng khoái cảm bị đẩy lên quá cao, khiến người xem dần chai sạn cảm xúc với những niềm vui bình dị đời thực.
Trường hợp của chị Hoa (36 tuổi, Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Sau ba tháng nghiện xem phim AI thâu đêm đến tận 2h45 sáng, chị luôn trong tình trạng thiếu ngủ, trí nhớ suy giảm. Tại văn phòng, một bản kế hoạch dài hai trang chị phải đọc đi đọc lại ba lần mới nắm được ý chính, các công việc đòi hỏi suy nghĩ liên tục trở thành gánh nặng.
Nghiêm trọng hơn, Bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng từng tiếp nhận một nữ bệnh nhân 24 tuổi lướt video khoảng 10 tiếng mỗi ngày (từ 18 giờ hôm trước đến 4 giờ sáng hôm sau) và bị cuốn sâu vào dòng phim AI. Khi đến khám, bệnh nhân có biểu hiện giảm năng lượng, mất hứng thú với mọi việc, đầu óc mụ mị và giảm hiệu suất công việc. Bác sĩ chẩn đoán cô mắc bệnh trầm cảm, trong đó việc lạm dụng thiết bị số là yếu tố làm trầm trọng thêm tình trạng. Bệnh nhân sau đó được chỉ định điều trị bằng thuốc kết hợp trị liệu tâm lý.
Khuyên cáo từ chuyên gia để bảo vệ sức khỏe tâm thần
Mặc dù các nền tảng video ngắn đã tích hợp một số công cụ tự quản lý thời gian (như nhắc nhở đi ngủ, giới hạn thời gian sử dụng), nhưng những tính năng này đòi hỏi người dùng phải chủ động kích hoạt và dễ dàng bị bỏ qua. Để bảo vệ sức khỏe trí não, các chuyên gia y tế khuyến cáo người dùng nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:
- Đặt giới hạn nghiêm ngặt: Chủ động quy định thời gian và thời điểm xem phim trong ngày. Tắt chế độ tự động phát (autoplay) trên ứng dụng để phá vỡ vòng lặp xem vô thức.
- Tránh xa màn hình trước khi ngủ: Không xem phim ngắn trong vòng một giờ trước khi đi ngủ để hệ thần kinh có thời gian lắng xuống.
- Thay thế thói quen: Không mở ứng dụng như một phản xạ mỗi khi buồn chán. Thay vào đó, hãy thực hiện các hoạt động đòi hỏi sự tập trung bền vững như đọc sách, tập luyện thể thao hoặc trò chuyện trực tiếp để “tập luyện lại” khả năng chú ý cho vỏ nổi trước trán.
Cảnh báo sức khỏe & Những điều cần lưu ý
CẢNH BÁO: Thông tin trong bài viết được tổng hợp từ báo cáo thị trường và nhận định của các chuyên gia y tế nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo. Nội dung này không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Người đọc tuyệt đối không tự chẩn đoán bệnh dựa trên các triệu chứng được liệt kê.
Nếu nhận thấy thói quen xem phim ngắn gây mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu suất làm việc, trí nhớ cũng như các mối quan hệ xã hội, người dùng nên tìm đến sự trợ giúp của các bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần để được khám và tư vấn kịp thời.
Hiện nay, ảnh hưởng lâu dài của việc tiêu thụ nội dung AI với tần suất cao lên cấu trúc não bộ ở các nhóm tuổi khác nhau vẫn là vấn đề cần thêm các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trong tương lai để đưa ra kết luận toàn diện hơn.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
