5 phút đọc
Chiều nay (6/10), Viện hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển dự kiến sẽ công bố giải Nobel Vật lý năm 2026 vào lúc 11h45 tại thủ đô Stockholm (tức 16h45 cùng ngày theo giờ Hà Nội). Trong bối cảnh các mùa giải gần đây liên tục vinh danh những phát kiến đặt nền móng cho trí tuệ nhân tạo và công nghệ số, sự kiện năm nay đang thu hút sự quan tâm đặc biệt từ giới công nghệ toàn cầu.
Thời điểm công bố và bức tranh toàn cảnh mùa giải Nobel 2026
Theo lịch trình từ Ủy ban Nobel, giải Nobel Vật lý 2026 là hạng mục thứ hai được xướng tên trong tuần lễ công bố giải thưởng năm nay. Trước đó, mùa giải đã mở màn vào ngày 5/10 với giải Nobel Y sinh được trao cho ba nhà khoa học Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel nhờ công trình nghiên cứu về quang di truyền học. Đây là một phương pháp mạnh mẽ góp phần làm sáng tỏ cách thức các tế bào thần kinh định hình ký ức, cảm xúc cũng như hành vi trực tiếp ngay bên trong bộ não đang hoạt động.
Sau khi chủ nhân của giải Nobel Vật lý lộ diện vào chiều nay, các hạng mục tiếp theo bao gồm Hóa học, Văn học, Hòa bình và Kinh tế sẽ lần lượt được công bố từ ngày 6/10 đến ngày 12/10.
Nhìn lại dấu ấn công nghệ từ các mùa giải Vật lý gần nhất
Trong những năm qua, ranh giới giữa vật lý lý thuyết và công nghệ ứng dụng ngày càng mờ nhạt khi Hội đồng Nobel liên tục vinh danh các nghiên cứu nền tảng kiến tạo nên thế giới số hiện đại.
Năm ngoái, vào năm 2025, giải Nobel Vật lý đã được trao cho Giáo sư John Clarke (Đại học California Berkeley), Giáo sư Michel H. Devoret (Đại học Yale và Đại học California Santa Barbara) và Giáo sư John M. Martinis (Đại học California Santa Barbara) với phát hiện về đường hầm cơ học lượng tử vĩ mô và lượng tử hóa năng lượng trong mạch điện. Đánh giá về tầm quan trọng của phát kiến này, ông Olle Eriksson, Chủ tịch Hội đồng Nobel Vật lý, từng nhấn mạnh:
“Thật tuyệt vời khi có thể tôn vinh cách mà cơ học lượng tử không ngừng mang đến những bất ngờ mới dù đã tồn tại cả thế kỷ. Nó cũng vô cùng hữu ích, vì cơ học lượng tử là nền tảng của mọi công nghệ số.”
Trước đó một năm, vào năm 2024, giải thưởng này cũng gọi tên Giáo sư John J. Hopfield tại Đại học Princeton (Mỹ) và Giáo sư Geoffrey E. Hinton tại Đại học Toronto (Canada). Hai nhà khoa học được vinh danh nhờ những khám phá và phát minh nền tảng mở đường cho học máy (machine learning) với mạng thần kinh nhân tạo – công nghệ xương sống của các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) hiện nay.
Giá trị giải thưởng và những con số lịch sử của Nobel Vật lý
Nobel là giải thưởng quốc tế danh giá do Quỹ Nobel tại Stockholm lập ra từ năm 1901 dựa trên tài sản của nhà phát minh kiêm doanh nhân Thụy Điển Alfred Nobel. Giải được trao thường niên cho những cá nhân và tổ chức có cống hiến nổi bật trong các lĩnh vực Y sinh, Hóa học, Vật lý, Văn học và Hòa bình. Đến năm 1968, Ngân hàng Trung ương Thụy Điển lập ra thêm Giải thưởng cho Khoa học kinh tế để tưởng nhớ Nobel (thường gọi là giải Nobel Kinh tế).
Người thắng giải sẽ được nhận huy chương chạm khắc chân dung nhà sáng lập Alfred Nobel ở mặt trước, bằng chứng nhận cá nhân và một khoản tiền thưởng. Năm nay, số tiền thưởng cho mỗi hạng mục được công bố là 12 triệu kronor Thụy Điển (tương đương khoảng 1,27 triệu USD), tăng thêm 1 triệu kronor so với mùa giải năm ngoái.
Tính từ năm 1901 đến năm 2025, đã có tổng cộng 119 giải Nobel Vật lý được trao cho 230 học giả. Lịch sử giải đấu cũng ghi nhận những dấu mốc đặc biệt:
- John Bardeen: Là người duy nhất nhận giải Nobel Vật lý hai lần vào các năm 1956 và 1972.
- Lawrence Bragg: Là người trẻ tuổi nhất từng nhận giải Nobel Vật lý khi được trao giải cùng cha mình vào năm 1915 ở độ tuổi 25.
Những ẩn số còn bỏ ngỏ trước giờ G
Cho đến thời điểm hiện tại, danh tính của cá nhân hay tập thể sẽ được xướng tên cho giải Nobel Vật lý 2026 vẫn là một bí mật tuyệt đối. Người dùng công nghệ và giới khoa học đang đổ dồn sự chú ý về Stockholm để theo dõi liệu xu hướng vinh danh các công nghệ mang tính ứng dụng cao như AI và cơ học lượng tử có tiếp tục được duy trì, hay giải thưởng năm nay sẽ quay trở lại với những phát kiến vật lý lý thuyết và vũ trụ học truyền thống.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
