7 phút đọc
Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình tăng trưởng dựa trên vốn đầu tư và sản xuất truyền thống sang thúc đẩy năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong tiến trình này, hợp tác công nghệ với Singapore được kỳ vọng là đòn bẩy lớn giúp cả hai nước cùng xây dựng năng lực đổi mới sáng tạo thay vì tự phát triển đơn lẻ.
Dịch chuyển mô hình tăng trưởng và vai trò kiến tạo của Nhà nước
Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trong cuộc trao đổi với tạp chí ngoại giao IN Diplomacy bên lề sự kiện “Đối thoại Chiến lược Việt Nam – Singapore” (do Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đồng chủ trì), bất kỳ quốc gia nào cũng đến thời điểm phải tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. Đối với Việt Nam, khi quy mô nền kinh tế ngày càng lớn, các yếu tố như chi phí lao động hay nguồn vốn đầu tư không còn đóng vai trò quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Thay vào đó, năng suất lao động và khả năng đổi mới sáng tạo mới là động lực cốt lõi.
Sự cải cách mang lại khác biệt lớn nhất hiện nay nằm ở việc thay đổi tư duy về vai trò của Nhà nước: chuyển từ quản lý hành chính các hoạt động khoa học công nghệ sang tạo lập môi trường thông thoáng để thúc đẩy các ý tưởng sáng tạo. Những giải pháp thực tế đang được tập trung triển khai bao gồm:
- Tháo gỡ rào cản hành chính: Trao quyền chủ động nhiều hơn cho các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, giúp nhà khoa học tập trung vào nghiên cứu thay vì các thủ tục giấy tờ hành chính phức tạp.
- Chuyển dịch thước đo thành công: Đánh giá dựa trên kết quả đầu ra thực tế thay vì quản lý quy trình. Thay vì chỉ dừng lại ở các công bố bài báo khoa học, đích đến là ứng dụng, thương mại hóa để hình thành các doanh nghiệp mới.
- Xây dựng cơ chế thử nghiệm (sandbox): Tạo không gian pháp lý thử nghiệm cho các công nghệ mới và đầu tư đồng bộ vào hạ tầng nghiên cứu dùng chung.
Giải quyết điểm nghẽn bán dẫn và AI bằng hạ tầng dùng chung
Trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ bán dẫn là hai lĩnh vực kinh tế tri thức điển hình, đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng tính toán, dữ liệu và môi trường pháp lý thuận lợi. Việt Nam đang tập trung xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ nhằm hỗ trợ tối đa cho các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nghiệp hợp tác từ khâu nghiên cứu đến thương mại hóa.
Đáng chú ý, để tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất của ngành bán dẫn hiện nay là khâu sản xuất thử và kiểm chứng thiết kế, Việt Nam dự kiến sẽ đưa vào vận hành Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn vào tháng 6/2026. Đây được xem là hạ tầng dùng chung then chốt giúp các kỹ sư thiết kế chip trong nước rút ngắn khoảng cách đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cùng Bộ trưởng Phát triển số và Thông tin Singapore Josephine Teo. Ảnh: MST
Đối với mảng AI, bên cạnh việc đầu tư hạ tầng tính toán và dữ liệu, Việt Nam đang nỗ lực tạo ra môi trường thử nghiệm an toàn, khuyến khích các bên cùng phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.
Hợp tác Việt Nam – Singapore: Phối hợp theo thế mạnh trong chuỗi giá trị
Mối quan hệ hợp tác khoa học công nghệ giữa Việt Nam và Singapore đang chứng kiến bước chuyển dịch lịch sử. Nếu như ba mươi năm trước, hai nước hợp tác chủ yếu thông qua các khu công nghiệp VSIP nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa, thì ngày nay trọng tâm đã dịch chuyển sang việc cùng xây dựng năng lực đổi mới sáng tạo.
“Trong hợp tác khoa học và công nghệ với Singapore, phối hợp đúng thế mạnh từng nước sẽ hiệu quả hơn mỗi nước tự phát triển toàn bộ chuỗi, và trọng tâm sẽ chuyển sang cùng xây dựng năng lực đổi mới sáng tạo.”
— Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhận định.
Cách tiếp cận mới này được thể hiện rõ qua hai khía cạnh hợp tác chính:
- Đề xuất thành lập VAMRC: Dự án Trung tâm Nghiên cứu Sản xuất Tiên tiến Việt Nam (VAMRC) với sự tham gia của Becamex và Cơ quan Khoa học, Công nghệ và Nghiên cứu Singapore (A*STAR). Hai bên sẽ cùng bắt tay xác định các bài toán thực tế của doanh nghiệp để thiết kế hạ tầng thử nghiệm dùng chung, thay vì mô hình chuyển giao công nghệ một chiều như trước đây.
- Phối hợp chuỗi giá trị bán dẫn trong ASEAN: Thay vì cạnh tranh hay tự phát triển toàn bộ chuỗi khép kín, Việt Nam và Singapore sẽ phối hợp dựa trên thế mạnh của từng nước. Việt Nam tập trung vào các thế mạnh sẵn có như thiết kế, đóng gói và kiểm thử, trong khi Singapore phát huy ưu thế lớn về nghiên cứu phát triển (R&D) và tài chính công nghệ.
Chuyển đổi số bao trùm với phong trào “Bình dân học vụ số”
Để đảm bảo công nghệ mang lại giá trị thực tế cho đời sống, Việt Nam đặt mục tiêu chuyển đổi số bao trùm, nơi mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận, sử dụng và hưởng lợi trực tiếp từ các giải pháp số chứ không chỉ bó hẹp ở cấp Chính phủ hay doanh nghiệp lớn.
Song song với việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật, việc phát triển kỹ năng số cho người dân được đặc biệt chú trọng thông qua phong trào “Bình dân học vụ số”. Kế thừa tinh thần diệt giặc dốt từ hơn 80 năm trước, phong trào này hướng tới việc phổ cập kỹ năng số cơ bản cho toàn dân, giúp mọi người tự tin học tập, làm việc và ứng dụng các công nghệ mới như AI một cách an toàn, hiệu quả trong đời sống hàng ngày.
Những vấn đề cần tiếp tục theo dõi trên thực tế
Lộ trình phát triển công nghệ và hợp tác song phương đã được vạch rõ, tuy nhiên hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào các yếu tố cần tiếp tục theo dõi sau đây:
- Khung pháp lý cho cơ chế sandbox sẽ được hoàn thiện cụ thể ra sao để tạo không gian thử nghiệm thực sự thông thoáng cho doanh nghiệp và viện nghiên cứu?
- Tiến độ xây dựng và hiệu quả hoạt động thực tế của Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn khi đi vào vận hành vào tháng 6/2026.
- Khả năng nhân rộng và mức độ tiếp cận thực tế của người dân đối với phong trào “Bình dân học vụ số” trên quy mô toàn quốc.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
