8 phút đọc
Hiện tượng El Nino gây ra tình trạng hạn hán nghiêm trọng đang đặt chuỗi cung ứng toàn cầu trước những thử thách lớn, đặc biệt là tại kênh đào Panama – tuyến đường thủy huyết mạch nối liền Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Ban quản lý kênh đào đã phải liên tục cắt giảm số lượng tàu qua lại và hạ mớn nước cho phép nhằm tiết kiệm nguồn nước ngọt. Động thái này không chỉ làm tăng chi phí vận chuyển mà còn trực tiếp đe dọa đến tiến độ giao thương của các ngành công nghệ, bán lẻ và năng lượng toàn cầu.
Cơ chế vận hành phụ thuộc nước ngọt đối mặt với khủng hoảng El Nino
Kênh đào Panama dài 80 km hoạt động dựa trên một nguyên lý kỹ thuật đặc thù: sử dụng hoàn toàn nước ngọt từ các cơn mưa được tích trữ tại hồ Gatún và một hồ nhân tạo khác. Khi một con tàu di chuyển qua kênh đào, hệ thống gồm ba bộ âu tàu sẽ thực hiện nhiệm vụ nâng tàu lên độ cao 26 m so với mực nước biển để đi vào hồ Gatún, sau đó một bộ ba khóa khác sẽ hạ tàu xuống trở lại mực nước biển ở phía bên kia đại dương.
Quy trình nâng hạ kỹ thuật này tiêu tốn một lượng tài nguyên khổng lồ. Ước tính, mỗi chuyến tàu băng qua kênh đào cần tới khoảng 200 triệu lít nước ngọt, lượng nước này sau đó sẽ bị xả trực tiếp ra biển. Do đó, sự duy trì hoạt động của kênh đào phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước mưa tự nhiên để tái bổ sung hồ chứa.
Tuy nhiên, El Nino – hiện tượng làm tăng nhiệt độ bề mặt ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương dọc xích đạo – đã làm đảo lộn chu kỳ thời tiết toàn cầu, gây ra tình trạng khô hạn kéo dài tại Panama. Theo số liệu từ Erick Cordoba, quản lý nước tại kênh đào Panama, lượng mưa tích lũy ghi nhận từ tháng 4 đến tháng 8 đã thấp hơn 35,8% so với mức trung bình lịch sử. Tình hình này đặc biệt nghiêm trọng khi không có bất kỳ dấu hiệu phục hồi nào trong ngắn hạn, buộc quốc gia này phải ban bố tình trạng khẩn cấp.
Các biện pháp siết chặt lưu lượng và mớn nước của tàu chở hàng
Trước áp lực cạn kiệt nguồn nước, Ban quản lý kênh đào Panama đã buộc phải áp dụng các biện pháp hạn chế nghiêm ngặt lần thứ hai. Theo thông tin từ AFP, bắt đầu từ ngày 4/9, số lượng tàu qua lại hàng ngày đã bị giảm từ mức bình thường là 36 chuyến xuống còn 34 chuyến, và tiếp tục cắt giảm sâu hơn xuống còn 32 chuyến nhằm tiết kiệm tối đa lượng nước ngọt. Song song đó, giới hạn mớn nước cho phép của tàu (độ sâu tối đa mà tàu chìm dưới mặt nước) cũng bị hạ từ 15,24 m xuống còn 14,63 m.
Tình trạng hạn chế này không phải là mới. Trong giai đoạn năm 2023 và 2024, El Nino từng ép nhà chức trách phải siết số lượng tàu qua lại mỗi ngày xuống chỉ còn 22 chuyến, đồng thời hạ mớn nước tối đa xuống mức cực thấp là 13,41 m. Hệ quả là lưu lượng tàu qua kênh đào sụt giảm tới 20% và tổng trọng tải hàng hóa giảm 17%, tạo nên những hàng dài tàu thuyền phải neo đậu chờ đợi kéo dài.
Bà Ilya Espino de Marotta, người chuẩn bị đảm nhận vị trí giám đốc Ban quản lý kênh đào Panama, thừa nhận bối cảnh hiện tại vô cùng thách thức khi hiện tượng thời tiết cực đoan này được dự báo có thể kéo dài đến tận giữa năm 2027.
Áp lực đè nặng lên chuỗi cung ứng công nghệ và thương mại toàn cầu
Kênh đào Panama là tuyến đường hàng hải tối quan trọng, đảm nhận việc vận chuyển khoảng 5% giá trị thương mại toàn cầu và tới 40% lưu lượng container của nước Mỹ. Đây là con đường ngắn nhất và tối ưu chi phí nhất dành cho các nhà bán lẻ quy mô lớn, các tập đoàn năng lượng cũng như các hãng sản xuất thiết bị công nghệ vận chuyển hàng hóa qua lại giữa châu Á và Mỹ. Tuyến đường này chủ yếu kết nối ba nền kinh tế lớn ở châu Á là Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản với thị trường Mỹ – quốc gia là điểm khởi hành hoặc điểm đến của 7 trên 10 container đi qua kênh đào.
“Chi phí tăng có thể ảnh hưởng tiềm tàng đến thương mại Mỹ.”
– Nhà phân tích Natasha Lindstaedt ở Đại học Essex, Anh, nhận định.
Mối quan hệ kinh tế giữa việc giảm mớn nước và thiệt hại tài chính là rất rõ ràng: cứ mỗi khi mớn nước giảm đi 30 cm, một tàu chở hàng buộc phải bớt đi khoảng 200 container. Điều này không chỉ trực tiếp kéo giảm doanh thu của các hãng vận tải mà còn ảnh hưởng mạnh đến nguồn thu chính của chính kênh đào Panama. Khi các tàu không thể chở đầy tải, chi phí vận chuyển trên mỗi đơn vị sản phẩm tăng lên, cuối cùng sẽ đẩy giá thành sản phẩm tiêu dùng và thiết bị công nghệ tăng cao hơn khi đến tay người dùng cuối.
Hơn thế nữa, sự đình trệ tại các điểm nóng địa chính trị khác như eo biển Hormuz đang đẩy thêm lưu lượng tàu dồn về phía Panama. Sự bế tắc đồng thời ở cả hai tuyến đường hàng hải huyết mạch này đang đặt chuỗi cung ứng toàn cầu vào trạng thái căng thẳng chưa từng có.
Giải pháp hạ tầng dài hạn và những câu hỏi chưa có lời giải
Nhằm chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong tương lai, Ban quản lý kênh đào Panama đang lên kế hoạch xây dựng một hồ chứa nước ngọt mới với diện tích lên tới 4.600 ha nằm trên sông Indio về phía tây. Dự án này được kỳ vọng sẽ giúp lưu trữ nguồn nước dồi dào hơn cho các hoạt động vận hành âu tàu. Tuy nhiên, đây là giải pháp dài hạn và phải chờ đến năm 2031 dự án mới sẵn sàng đi vào hoạt động.
Từ nay cho đến khi hồ chứa mới hoàn thành, tương lai của hoạt động giao thương qua kênh đào Panama vẫn còn đối mặt với nhiều ẩn số chưa thể giải quyết:
- Khả năng tích trữ nước vào cuối năm: Ông Jorge Quijano, cựu giám đốc Ban quản lý kênh đào, cảnh báo rằng nếu lượng mưa không đủ để lấp đầy các hồ chứa vào tháng 11, nhà chức trách chắc chắn sẽ phải tiếp tục siết chặt hơn nữa số lượng tàu qua lại trong thời gian tới.
- Sự khắc nghiệt của mùa khô 2027: Các dự báo khí tượng chỉ ra rằng mùa khô năm 2027 (thường diễn ra từ tháng 1 đến tháng 4) có xu hướng bắt đầu sớm hơn bình thường và có khả năng kéo dài sang tận tháng 5. Liệu chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu có thể chịu đựng được thêm một đợt cắt giảm công suất kéo dài như vậy hay không?
- Sự dịch chuyển của dòng chảy thương mại: Trong bối cảnh chi phí và thời gian chờ đợi tại Panama liên tục gia tăng, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu sẽ phải tìm kiếm các lộ trình thay thế khác hay chấp nhận gánh chịu chi phí logistics tăng vọt?
Các diễn biến tiếp theo về tình hình thời tiết tại Panama và mật độ lưu thông qua kênh đào sẽ là những thông tin quan trọng mà các nhà sản xuất, phân phối công nghệ và người tiêu dùng cần tiếp tục theo dõi sát sao trong thời gian tới.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
