8 phút đọc
Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vừa bỏ phiếu thông qua việc áp dụng bản đồ thế giới mới sử dụng phép chiếu Equal Earth. Quyết định này nhằm sửa đổi những sai lệch về kích thước các lục địa đã tồn tại từ thế kỷ 16 dưới phép chiếu Mercator truyền thống. Đối với người dùng công nghệ, sự thay đổi này dự kiến sẽ tác động trực tiếp đến các nền tảng bản đồ số hàng ngày như Google Maps cũng như hệ thống giáo dục toàn cầu trong thời gian tới.
Phép chiếu Mercator và sự bóp méo diện tích suốt gần 5 thế kỷ
Từ năm 1569, nhà bản đồ học châu Âu Gerardus Mercator đã tạo ra phép chiếu Mercator. Đây là phương pháp vẽ bản đồ thế giới lên một mặt phẳng với các đường kinh tuyến và vĩ tuyến vuông góc. Ưu điểm lớn nhất của phép chiếu này là giúp tàu thuyền dễ dàng định hướng theo một hướng la bàn cố định, vì vậy nó đã được sử dụng vô cùng rộng rãi trong ngành hàng hải.
Tuy nhiên, phép chiếu Mercator lại bộc lộ nhược điểm lớn khi dùng làm bản đồ thế giới do tỷ lệ diện tích bị bóp méo nghiêm trọng. Cụ thể, những quốc gia nằm ở xa xích đạo trông sẽ lớn hơn một cách bất hợp lý so với các quốc gia nằm gần xích đạo. Ví dụ điển hình là đảo Greenland: trên bản đồ Mercator truyền thống, Greenland trông có vẻ lớn tương đương Nam Mỹ hoặc châu Phi. Nhưng trên thực tế, diện tích của Greenland chỉ tương đương với Cộng hòa Dân chủ Congo và nhỏ hơn châu Phi tới 14 lần.
Sự bóp méo này kéo theo nhiều hệ lụy về mặt nhận thức địa chính trị. Một số nhà chỉ trích cho rằng phép chiếu Mercator vẫn được duy trì phổ biến vì nó phóng to và đặt trọng tâm vào châu Âu cùng các khu vực phương Tây khác như Bắc Mỹ. Nghị quyết của Liên Hợp Quốc chỉ rõ, sự méo mó này đã vô tình làm giảm kích thước của châu Phi, Mỹ Latinh và Nam Á theo cảm tính, từ đó duy trì góc nhìn mất cân bằng về thế giới. Về lâu dài, điều này góp phần làm giảm giá trị kinh tế xã hội, tiềm năng phát triển, nhu cầu cơ sở hạ tầng và sự thịnh vượng của khu vực phía nam, đồng thời có thể gia tăng định kiến trong các lĩnh vực môi trường, địa chính trị và an ninh. Ngay cả New Zealand cũng từng lên tiếng về việc vị trí nằm ở góc dưới bên phải khiến quốc gia này trông như thể “biến mất khỏi bản đồ thế giới”.
Equal Earth: Phép chiếu bản đồ mới hiển thị thực tế ra sao?
Để giải quyết những sai lệch lịch sử này, nghị quyết mang tên “Sửa bản đồ” do các quốc gia thành viên Liên minh châu Phi (AU) và Bahamas đề xuất đã kêu gọi thay thế phép chiếu Mercator bằng phép chiếu Equal Earth.
Được giới thiệu lần đầu tiên tại hội nghị Hiệp hội Thông tin Bản đồ Bắc Mỹ năm 2018, phép chiếu Equal Earth được thiết kế dựa theo đường cong của Trái Đất, giúp mô tả chính xác hơn diện tích bề mặt tương đối của các khu vực trên thế giới. Trên bản đồ mới này:
- Châu Phi được hiển thị rộng lớn hơn rất nhiều so với trước đây, phản ánh đúng kích thước thực tế.
- Brazil được vẽ to lên.
- Châu Âu trông nhỏ lại.
- Greenland bé đi đáng kể.
Ngoài ra, bản đồ Equal Earth còn cung cấp nhiều phiên bản khác nhau để giải quyết vấn đề của các quốc gia rìa bản đồ. Trong đó bao gồm một phiên bản lấy khu vực châu Đại Dương làm trung tâm thay vì Greenwich (London) – nơi vốn được sử dụng làm tiêu chuẩn tham chiếu địa lý và thời gian toàn cầu từ trước đến nay.
Sự thay đổi này đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế. Trong phiên bỏ phiếu vào ngày 4/9 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, nghị quyết “Sửa bản đồ” đã được thông qua với kết quả áp đảo:
164 quốc gia bỏ phiếu tán thành, 6 quốc gia bỏ phiếu trắng (gồm Serbia, Estonia, Georgia, Lithuania, Moldova và Ukraine) và chỉ có duy nhất Mỹ bỏ phiếu chống.
Trước đó, Liên minh châu Phi (AU) đã thông qua bản đồ Equal Earth vào tháng 3, và đến tháng 4, Togo đã đại diện cho AU để yêu cầu các nước thành viên Liên Hợp Quốc thực hiện hành động tương tự. Ngay sau cuộc bỏ phiếu ngày 4/9, Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Jean-Noël Barrot cũng thông báo nước này sẽ từ bỏ phép chiếu Mercator để chuyển sang ủng hộ bản đồ mới chính xác hơn.
Tác động đến các nền tảng công nghệ bản đồ số và giáo dục
Mặc dù nghị quyết của Liên Hợp Quốc không mang tính cưỡng chế – đồng nghĩa với việc các quốc gia và tổ chức không bắt buộc phải dùng phép chiếu mới hay bị cấm dùng phép chiếu cũ – nhưng sự kiện này được dự báo sẽ tạo ra làn sóng cập nhật công nghệ và giáo dục vô cùng mạnh mẽ trên toàn cầu.
Hiện nay, rất nhiều nền tảng bản đồ kỹ thuật số hàng đầu mà hàng tỷ người đang sử dụng mỗi ngày, bao gồm cả Google Maps, vẫn đang dựa trên phép chiếu Mercator. Việc hiển thị sai lệch kích thước các châu lục trên ứng dụng di động hay trình duyệt web từ lâu đã tạo ra thói quen nhận thức chưa chính xác cho người dùng công nghệ toàn cầu.
Vì vậy, dự thảo nghị quyết của Liên Hợp Quốc đã đưa ra lời kêu gọi cụ thể đối với các nền tảng công nghệ trong việc hợp tác với các quốc gia thành viên và tổ chức khu vực nhằm áp dụng phép chiếu mới chính xác hơn. Khi các gã khổng lồ công nghệ bắt đầu tích hợp phép chiếu Equal Earth vào hệ thống của mình, người dùng sẽ được tiếp cận với một giao diện bản đồ thực tế hơn, giúp việc định vị, ước lượng khoảng cách và diện tích quốc gia trở nên trực quan. Ngoài ra, chương trình giảng dạy trong các lớp học và các phần mềm quản lý số cũng được kỳ vọng sẽ sớm cập nhật theo bản đồ thế giới mới này do phép chiếu cũ vốn đang được sử dụng quá rộng rãi.
Những điều người dùng cần theo dõi trong thời gian tới
Quyết định của Liên Hợp Quốc đã mở đường cho một kỷ nguyên bản đồ công bằng và thực tế hơn, nhưng lộ trình chuyển dịch công nghệ vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải đáp rõ ràng.
Người dùng và giới công nghệ cần tiếp tục theo dõi các yếu tố sau:
- Phản ứng từ các ông lớn công nghệ: Liệu các nền tảng bản đồ số phổ biến như Google Maps có nhanh chóng cập nhật phép chiếu Equal Earth làm mặc định, hay họ sẽ cung cấp dưới dạng một tùy chọn hiển thị phụ? Việc thay đổi phép chiếu trên các ứng dụng định vị vốn đòi hỏi sự tương thích cao về mặt dữ liệu định hướng và hệ thống tham chiếu sẽ được các kỹ sư công nghệ xử lý ra sao?
- Tiến trình cập nhật của các quốc gia: Mặc dù Pháp đã tiên phong tuyên bố từ bỏ phép chiếu Mercator, các quốc gia khác – đặc biệt là Mỹ (nước bỏ phiếu chống duy nhất) cùng nhóm các nước bỏ phiếu trắng – sẽ phản ứng và thay đổi hệ thống bản đồ hành chính, giáo dục của họ như thế nào trong tương lai gần?
Sự chuyển dịch từ một tiêu chuẩn đã tồn tại gần 500 năm sang một công nghệ dựng hình hiện đại chắc chắn sẽ cần thời gian, nhưng đây là bước đi tất yếu để hướng tới một thế giới số chính xác và công bằng hơn.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
