7 phút đọc
Dù các quy định kỹ thuật khắt khe như bẻ khóa (jailbreak) thiết bị hay xác thực khuôn mặt khi giao dịch chuyển tiền đã được áp dụng, hệ thống sinh trắc học tại nhiều ngân hàng Việt Nam vẫn bị tội phạm công nghệ cao vượt qua. Trước thực trạng các nhóm lừa đảo hoạt động theo hình thức “công nghiệp hóa” và chuyển hướng tấn công trực tiếp vào hệ thống tài chính, Bộ Công an đang phối hợp với Ngân hàng Nhà nước để xây dựng giải pháp truy vết và ngăn chặn dòng tiền siêu tốc.
Công nghệ deepfake qua mặt sinh trắc học, dòng tiền bị phân tán siêu tốc
Tại sự kiện diễn ra sáng 22/10, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) – Bộ Công an, đã chỉ ra một thực tế đáng quan ngại: hệ thống xác thực sinh trắc học ở nhiều ngân hàng trong nhiều trường hợp vẫn bị vượt qua. Các nhóm tội phạm đã tận dụng công nghệ để chèn ảnh tĩnh hoặc các đoạn video ngắn deepfake, từ đó đánh lừa hệ thống nhận diện khuôn mặt của ứng dụng ngân hàng.
Không dừng lại ở thủ đoạn công nghệ, các đường dây tội phạm còn tổ chức quy mô bài bản như một “ngành công nghiệp” thu lợi bất chính. Chúng thuê người, thậm chí nhốt người để trực tiếp vận hành giao dịch. Điều này khiến dòng tiền trong các vụ chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng bị phân tán qua nhiều tài khoản với tốc độ cực nhanh, gây rất nhiều khó khăn cho công tác ngăn chặn.
Đáng chú ý, hình thức tấn công mạng tại Việt Nam đang có sự chuyển dịch nguy hiểm. Nếu như trước đây kẻ gian chủ yếu nhắm vào người dùng cá nhân, thì gần đây đã xuất hiện các trường hợp tấn công trực tiếp khiến ngân hàng và các đơn vị tài chính bị mất tiền. Các tổ chức tội phạm này được quản lý chặt chẽ, đặt máy chủ và người điều hành ở nước ngoài, đồng thời huy động hàng chục người tham gia vào từng công đoạn luân chuyển dòng tiền.
Đánh giá về quy mô giao dịch hiện tại, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Tiến Dũng cho biết toàn hệ thống ngân hàng đang xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị xấp xỉ 1,2 triệu tỷ đồng. Tại một số ngân hàng, tỷ lệ giao dịch qua kênh số đã vượt mốc 95%. Với quy mô này, tin tặc không nhất thiết chỉ nhắm vào tài khoản khách hàng mà còn tìm cách chiếm đoạt tiền của chính ngân hàng, đòi hỏi công tác giám sát phải diễn ra đồng thời trên cả an ninh mạng lẫn giao dịch.
Bài toán ứng phó sự cố và cơ chế ngăn chặn dòng tiền khẩn cấp
Mặc dù các đơn vị luôn chuẩn bị kịch bản an toàn, nhưng Thượng tá Triệu Mạnh Tùng nhận định khả năng ứng phó thực tế khi xảy ra sự cố vẫn còn nhiều lúng túng. Trong nhiều vụ việc, dù có sự phối hợp tích cực giữa các bên, công tác truy vết tài khoản vẫn phải mất từ 1 đến 2 ngày. Thời gian trễ này khiến việc thu hồi hay ngăn chặn dòng tiền bị chiếm đoạt gặp vô cùng nhiều trở ngại.
Để khắc phục lỗ hổng này và tăng cường tính chủ động, đại diện A05 đề xuất một số giải pháp trọng tâm mà các ngân hàng và cơ quan quản lý cần thực hiện:
- Tuân thủ quy định ngân sách an ninh mạng: Thực hiện nghiêm túc quy định dành tối thiểu 15% kinh phí đầu tư cho an ninh mạng trong các dự án công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
- Triển khai hệ thống truy vết tự động: Bộ Công an đang phối hợp cùng Ngân hàng Nhà nước xây dựng hệ thống truy vết và ngăn chặn dòng tiền lừa đảo. Khi đi vào hoạt động, hệ thống sẽ hỗ trợ phong tỏa dòng tiền ngay khi phát sinh sự cố, giảm thiểu tối đa thiệt hại cho người dùng và tổ chức.
- Làm sạch dữ liệu và hoàn thiện pháp lý: Tiếp tục chuẩn hóa dữ liệu khách hàng nhằm đảm bảo mọi giao dịch trên kênh số đều chính chủ và an toàn.
Thách thức hạ tầng và yêu cầu ứng dụng AI thực chất
Bên cạnh rào cản về an ninh mạng, việc đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào vận hành ngân hàng cũng đặt ra nhiều bài toán lớn ở lớp hạ tầng. Ông Vũ Thanh Tùng, Tổng giám đốc GreenNode (đơn vị cung cấp hạ tầng AI có chủ quyền), đã chỉ ra 3 thách thức lớn mà các ngân hàng Việt Nam đang gặp phải:
“Ngân hàng cần làm chủ hai thứ: tốc độ đổi mới kỹ năng của con người và dữ liệu cùng tri thức nghiệp vụ, bởi mỗi ngân hàng là một thực thể khác nhau. Còn phần hạ tầng, để tận dụng nguồn lực của cả hệ sinh thái, ngân hàng có thể giao cho các đối tác chuyên sâu.”
- Chi phí đầu tư ban đầu đắt đỏ: Một máy chủ trang bị 8 GPU chuyên dụng cho AI hiện có giá lên tới khoảng 20 tỷ đồng.
- Thời gian tiếp cận công nghệ trễ: Việc mua sắm, triển khai thiết bị kéo dài trong khi công nghệ AI trên thế giới thay đổi liên tục.
- Thiếu hụt nhân sự vận hành: Đội ngũ có năng lực quản trị và vận hành hệ thống hạ tầng AI quy mô lớn tại Việt Nam hiện rất khan hiếm.
Về vấn đề này, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh việc ứng dụng AI phải đặt trong chiến lược tổng thể, gắn liền với quy trình nghiệp vụ, quản trị dữ liệu và tuân thủ quy định an toàn của Ngân hàng Nhà nước. AI cần mang lại hiệu quả thực tế và trách nhiệm với khách hàng, tuyệt đối không được coi AI như một “lớp vỏ công nghệ” chỉ để tạo dựng hình ảnh hiện đại.
Điều người dùng và thị trường cần theo dõi: Trong thời gian tới, hiệu quả của hệ thống truy vết dòng tiền do Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước phối hợp phát triển sẽ là yếu tố then chốt quyết định tốc độ phong tỏa tài khoản lừa đảo. Người dùng cần tiếp tục theo dõi các cập nhật bảo mật từ ngân hàng, đồng thời nâng cao cảnh giác trước các hình thức giả mạo khuôn mặt bằng AI ngày càng tinh vi.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
