6 phút đọc
Nhiều phụ nữ ở độ tuổi trung niên chỉ phát hiện bản thân mắc bệnh loãng xương sau khi xảy ra sự cố gãy xương từ một cú trượt ngã hoặc va chạm nhẹ. Quá trình mất xương này thường tiến triển âm thầm qua nhiều năm mà không xuất hiện dấu hiệu cảnh báo trước.
Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo y học phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị chuyên khoa. Người đọc không tự chẩn đoán bệnh hay tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Cơ chế suy giảm mật độ xương ở phụ nữ sau tuổi 40
TS.BS.CK2 Kiều Xuân Thy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM – Cơ sở 3, giải thích loãng xương là tình trạng rối loạn chuyển hóa làm mật độ khoáng và cấu trúc vi mô của xương suy giảm, khiến xương bị giòn và dễ gãy. Theo định nghĩa từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), căn bệnh này được xác định khi mật độ khoáng xương giảm từ 2,5 độ lệch chuẩn trở lên so với người trẻ khỏe mạnh cùng giới tính (chỉ số T-score ≤ -2,5).
Sau cột mốc 40 tuổi, đặc biệt là giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, sự biến đổi nội tiết tố khiến tốc độ hao hụt xương gia tăng mạnh. Hormone estrogen đóng vai trò giữ cân bằng giữa hoạt động của tế bào hủy xương và tế bào tạo xương. Khi nồng độ estrogen sụt giảm nhanh, quá trình hủy xương diễn ra vượt trội trong khi quá trình tái tạo không thể bù đắp kịp. Trong 5–10 năm đầu sau mãn kinh, phụ nữ có thể mất 1–3% mật độ xương mỗi năm, trong đó tổn thương nghiêm trọng nhất tập trung ở cột sống thắt lưng và cổ xương đùi.
Dữ liệu từ Liên đoàn Loãng xương Quốc tế (IOF) ghi nhận khoảng một phần ba phụ nữ trên 50 tuổi sẽ gặp ít nhất một biến cố gãy xương trong đời, trong khi tỷ lệ này ở nam giới chỉ là một phần năm. Sự chênh lệch này xuất phát từ ba yếu tố chính:
- Khối lượng xương đỉnh tích lũy của nữ giới vốn thấp hơn nam giới.
- Nồng độ nội tiết tố sụt giảm quá nhanh sau khi mãn kinh.
- Tuổi thọ trung bình của nữ giới cao hơn, khiến thời gian chịu ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu hụt estrogen kéo dài hơn.
Các vị trí gãy xương thường gặp và nguy cơ từ lối sống
Các vị trí gãy xương do loãng xương phổ biến nhất gồm cổ xương đùi, lún đốt sống và cổ tay. Trong đó, biến cố gãy cổ xương đùi ở người lớn tuổi đặc biệt nguy hiểm khi ghi nhận tỷ lệ tử vong từ 15% đến 30% ngay trong năm đầu tiên, đồng thời làm mất khả năng tự vận động và suy giảm nghiêm trọng chất lượng sống.
Bên cạnh yếu tố nội tiết, chế độ dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt sau tuổi 40 tác động trực tiếp đến độ bền của bộ khung xương. Các yếu tố thúc đẩy tốc độ bào mòn xương gồm có:
- Dinh dưỡng thiếu canxi: Buộc cơ thể phải rút canxi dự trữ từ xương để duy trì hoạt động cho các cơ quan khác.
- Thiếu vitamin D: Thói quen ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời làm giảm hiệu quả hấp thu canxi tại đường ruột.
- Lối sống lười vận động: Việc thiếu các bài tập chịu lực làm xương mất đi các kích thích cơ học cần thiết cho quá trình tạo xương.
- Các yếu tố khác: Tiền sử gia đình có người từng gãy xương, thói quen hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia hoặc sử dụng thuốc corticoid kéo dài.
Khuyến cáo tầm soát và các phương pháp can thiệp
Hiện nay, phương pháp đo mật độ khoáng xương bằng máy được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán lâm sàng. Phụ nữ từ 65 tuổi trở lên được khuyến cáo nên tầm soát định kỳ. Với người dưới 65 tuổi, việc kiểm tra sớm cần thực hiện nếu xuất hiện các yếu tố nguy cơ tương đương nhóm lớn tuổi.
Dù việc tầm soát thường quy bắt đầu ở tuổi 65, Bác sĩ Kiều Xuân Thy khuyến cáo việc bảo vệ hệ xương phải được chủ động xây dựng từ trước tuổi 40 — thời điểm khối lượng xương bắt đầu bước vào giai đoạn suy giảm sinh lý tự nhiên. Các giải pháp bao gồm:
1. Vận động và bổ sung dinh dưỡng
Tăng cường luyện tập thể lực với các hình thức như đi bộ nhanh, chạy bộ nhẹ, khiêu vũ hoặc tập kháng lực nhằm kích thích bồi đắp xương và nâng cao sức mạnh cơ bắp để giữ thăng bằng, hạn chế té ngã. Bữa ăn hàng ngày cần cung cấp đủ đạm, canxi và vitamin D từ sữa, chế phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương và các loại rau lá xanh đậm; kết hợp tắm nắng đúng cách hoặc bổ sung vi chất theo hướng dẫn y khoa. Duy trì thể trọng hợp lý, tránh suy dinh dưỡng hoặc giảm cân quá đà để giảm áp lực hao hụt xương.
2. Điều trị y khoa và phòng ngừa tai nạn
Tùy theo từng giai đoạn bệnh, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp:
- Khi mật độ xương suy giảm nhẹ: Điều chỉnh lối sống, chế độ ăn uống và bổ sung vi chất giúp chặn đứng đà tiến triển.
- Khi đã tiến triển thành loãng xương hoặc nguy cơ gãy xương cao: Bệnh nhân bắt buộc phải dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, bao gồm nhóm ức chế hủy xương hoặc kích thích tạo xương.
- Phòng ngừa té ngã tại nhà: Cải thiện ánh sáng không gian sống, giữ sàn nhà khô ráo, lắp thêm thanh vịn và kiểm tra thị lực định kỳ cho người lớn tuổi.
Kết luận
Loãng xương là hiện tượng suy giảm sinh lý diễn ra âm thầm nhưng có thể kiểm soát nếu được chủ động phòng ngừa từ sớm. Yếu tố chưa thể xác định chính xác nếu không qua khám lâm sàng là mức độ suy giảm mật độ xương thực tế ở từng cá nhân trong giai đoạn đầu do bệnh không có triệu chứng báo trước. Phụ nữ sau tuổi 40 cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn lộ trình tầm soát và can thiệp phù hợp.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
