7 phút đọc
Rất nhiều người trong chúng ta có thói quen khi vô tình làm rơi thức ăn xuống sàn nhà sẽ lập tức nhặt lên trong vòng vài giây, tự nhủ rằng vi khuẩn chưa kịp bám vào và chỉ cần rửa sơ qua là có thể ăn tiếp. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế và bằng chứng từ các nghiên cứu khoa học, “quy tắc 3 giây” hay bất kỳ quy tắc thời gian ngắn nào khác chỉ là một quan niệm sai lầm và vô căn cứ. Việc tiêu thụ thực phẩm rơi xuống đất tiềm ẩn nhiều mối nguy hại cho sức khỏe do sự xâm nhập tức thì của các tác nhân gây bệnh.
Bài viết dưới đây tổng hợp các nghiên cứu khoa học được công bố nhằm làm rõ cơ chế lây nhiễm vi khuẩn này. Lưu ý: Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho các chẩn đoán hay tư vấn y khoa chuyên nghiệp.
Khoa học chứng minh vi khuẩn tấn công thực phẩm tức thì
Để làm rõ tính xác thực của “quy tắc 3 giây”, Giáo sư John Tregoning – chuyên gia về Miễn dịch học Vaccine tại Đại học Hoàng gia London (Anh) – đã dẫn chứng hàng loạt công trình nghiên cứu khoa học uy tín. Kết quả từ các nghiên cứu này đều đi đến một kết luận chung: vi khuẩn lây nhiễm sang thực phẩm gần như ngay lập tức tại thời điểm tiếp xúc với mặt đất. Việc nhặt đồ ăn lên nhanh chóng hoàn toàn không giúp ngăn chặn quá trình này.
Một nghiên cứu nổi bật đã tiến hành khảo sát hiện tượng xảy ra khi thả nhiều loại thực phẩm khác nhau bao gồm bánh mì, bánh mì phết bơ, dưa hấu và kẹo dẻo xuống các bề mặt có chứa vi khuẩn như gạch men, thép, gỗ và thảm. Kết quả thực nghiệm cho thấy:
- Độ ẩm của thực phẩm: Những loại thực phẩm có hàm lượng nước cao, điển hình là dưa hấu, có tỷ lệ bị nhiễm khuẩn cao nhất khi rơi xuống các bề mặt cứng và nhẵn như gạch men hoặc thép.
- Đặc tính của bề mặt: Ngược lại, những thực phẩm có tính chất khô ráo như bánh mì khô dính ít vi khuẩn hơn. Tuy nhiên, Giáo sư Tregoning nhấn mạnh rằng điều này không đồng nghĩa với việc bánh mì khô là an toàn để ăn tiếp. Sự kết hợp rủi ro nhất cho sức khỏe chính là khi thực phẩm ẩm ướt tiếp xúc với các bề mặt cứng, nhẵn.
Khả năng sinh tồn bền bỉ của vi khuẩn và nguy cơ lây nhiễm chéo
Nhiều người tin rằng nếu sàn nhà trông sạch sẽ hoặc đã được lau dọn từ trước thì việc nhặt đồ ăn lên là an toàn. Tuy nhiên, nghiên cứu thứ hai được trích dẫn đã bác bỏ hoàn toàn suy nghĩ này bằng cách thử nghiệm thả xúc xích chín xuống các bề mặt cứng.
Kết quả ghi nhận vi khuẩn vẫn dễ dàng lây sang xúc xích ngay cả khi bề mặt tiếp xúc đã bị nhiễm khuẩn từ nhiều giờ trước đó. Cụ thể, các nhà khoa học chỉ ra rằng nếu bạn đặt một miếng thịt gà bị nhiễm khuẩn lên mặt bàn bếp, thì dù hai tiếng sau bạn chỉ vô tình làm rơi một lát bánh mì xuống đúng vị trí đó, vi khuẩn vẫn sẽ bám chặt vào lát bánh mì. Lý do là bởi các loại vi khuẩn gây hại có khả năng duy trì sức sống cực kỳ bền bỉ trên các bề mặt khô ráo lên đến 24 giờ. Do đó, nguy cơ lây nhiễm chéo luôn hiện hữu tại những khu vực bếp ăn hoặc sàn nhà từng tiếp xúc với thực phẩm sống hoặc đồ ăn nhiễm khuẩn trước đó, bất kể bề mặt trông có vẻ sạch sẽ bằng mắt thường.
Giáo sư John S Tregoning, chuyên gia miễn dịch học tại Đại học Hoàng gia London. Ảnh: Felicity McCabe
Để chứng minh tính nghiêm ngặt của cơ chế này, nghiên cứu thứ ba đã áp dụng thử nghiệm “quy tắc 3 giây” đối với các dụng cụ y tế ngay trong môi trường vô trùng của phòng mổ. Kết quả thực tế cho thấy, nếu một bác sĩ phẫu thuật vô tình làm rơi dụng cụ xuống sàn, thiết bị đó bắt buộc phải được đưa đi làm sạch và khử trùng triệt để bằng các chất tẩy rửa chuyên dụng mới có thể tái sử dụng một cách an toàn. Thao tác nhặt lên nhanh chóng không hề có tác dụng ngăn chặn vi khuẩn bám vào bề mặt dụng cụ y tế.
Khuyến cáo sức khỏe từ chuyên gia và những đối tượng cần lưu ý
Giáo sư John Tregoning cảnh báo việc chỉ rửa sơ thực phẩm đã rơi xuống đất bằng nước lã hoàn toàn không đủ khả năng loại bỏ vi khuẩn bám trên bề mặt, đặc biệt là với các loại thực phẩm có cấu trúc phức tạp hoặc nhiều độ ẩm.
Hành vi cố gắng giữ lại đồ ăn đã rơi có thể cực kỳ nguy hiểm đối với các nhóm đối tượng sau:
- Người có hệ miễn dịch yếu: Trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc những người đang mắc các bệnh lý nền có hệ miễn dịch suy giảm rất dễ bị ngộ độc thực phẩm hoặc nhiễm trùng đường ruột ngay cả với lượng vi khuẩn nhỏ.
- Các gia đình nuôi thú cưng: Ngay cả khi vật nuôi đã di chuyển qua khu vực sàn nhà từ nhiều giờ trước, các loại vi khuẩn hoặc ký sinh trùng sót lại trên mặt đất vẫn có thể bám vào đồ ăn khi rơi xuống, làm tăng nguy cơ lây truyền bệnh từ động vật sang người.
Do đó, để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình một cách tốt nhất, giải pháp an toàn và khoa học nhất được khuyến nghị là bỏ đi những thực phẩm đã rơi xuống đất, chấp nhận rằng món ăn đó không còn an toàn để sử dụng nữa.
Những điều khoa học chưa làm rõ và kết luận
Mặc dù các nghiên cứu đã chứng minh rõ ràng việc vi khuẩn bám vào thực phẩm ngay lập tức khi tiếp xúc với mặt đất, nhưng vẫn còn những khía cạnh thực tế chưa được khảo sát chi tiết. Chẳng hạn, các nghiên cứu hiện tại chưa thể định lượng chính xác mức độ nhiễm khuẩn cụ thể trên từng chất liệu sàn nhà thực tế trong đời sống (như sàn gỗ tự nhiên so với gạch men đã qua xử lý hóa chất lau sàn) ảnh hưởng thế nào đến tốc độ truyền bệnh, cũng như liều lượng vi khuẩn tối thiểu từ đồ ăn rơi có thể gây ra triệu chứng lâm sàng ở một người trưởng thành khỏe mạnh.
Tuy nhiên, trước những rủi ro hiện hữu về mặt sinh học, việc từ bỏ hoàn toàn “quy tắc 3 giây” là một hành động thiết thực để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm qua đường tiêu hóa. Hãy luôn nhớ rằng sức khỏe của bạn và gia đình quan trọng hơn việc tiếc nuối một món ăn đã rơi xuống đất.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
