7 phút đọc
Nhiều người trẻ hiện nay dù sở hữu mức thu nhập hàng chục triệu đồng mỗi tháng và giữ vững năng suất làm việc xuất sắc, nhưng bên trong lại đang đối mặt với trạng thái trống rỗng, mất đi khả năng cảm nhận niềm vui. Đây là biểu hiện rõ nét của trạng thái “vẫn làm việc tốt dù cạn kiệt cảm xúc” (high-functioning anhedonia) mang theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về cả sức khỏe tâm thần lẫn thể chất.
Khuyến cáo: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không có tác dụng thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Người đọc không nên tự ý chẩn đoán bệnh tình của bản thân mà cần tìm đến sự tư vấn chuyên nghiệp từ bác sĩ và chuyên gia tâm lý có chuyên môn.
Trạng thái kiệt sức âm thầm sau vỏ bọc thành đạt
Kiếm được từ 50 đến 70 triệu đồng mỗi tháng ở độ tuổi dưới 30 là mơ ước của nhiều người. Tuy nhiên, đằng sau sự thành công đó lại là những câu chuyện kiệt quệ về mặt xúc cảm. Điển hình như Minh, một kỹ sư phần mềm 27 tuổi tại Tây Ninh. Với ba đầu việc cùng lúc, thu nhập của Minh vượt trội so với bạn bè cùng trang lứa, nhưng thế giới của anh chỉ thu hẹp lại trong không gian giữa hai màn hình máy tính. Anh ăn uống ngay tại bàn làm việc, từ bỏ các sở thích cá nhân như đá bóng, chơi guitar và cảm thấy tội lỗi nếu nghỉ ngơi dù chỉ một ngày.
Tương tự, Phương, một giáo viên 28 tuổi tại TP.HCM, cũng rơi vào trạng thái kiệt sức tương tự sau khi gồng gánh lịch dạy dày đặc từ trường chính khóa đến trung tâm ngoại ngữ và dạy kèm. Dù có thu nhập cao, mua được xe và gửi tiền về quê đầy đủ, cô hoàn toàn mất đi kết nối xã hội và khả năng cảm thụ niềm vui, ngay cả trong ngày sinh nhật của chính mình.
Theo Thạc sĩ Tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, cả Minh và Phương là những ví dụ điển hình cho trạng thái “vẫn làm việc tốt dù cạn kiệt cảm xúc”. Điểm nguy hiểm của tình trạng này là người mắc vẫn duy trì hiệu suất công việc cực tốt, giao tiếp khéo léo và giữ được vỏ bọc thành đạt bên ngoài, khiến người xung quanh khó phát hiện. Họ không gục ngã bởi các biến cố đột ngột mà hao mòn dần do guồng quay công việc bận rộn không có điểm dừng.
Hiểm họa đột quỵ và các bệnh lý nguy hiểm do làm việc quá độ
Sự kiệt sức không chỉ dừng lại ở khía cạnh tâm lý mà còn trực tiếp đe dọa đến tính mạng con người. Cơ thể không thể chạy theo các chỉ số KPI mãi mãi. Theo các báo cáo và ước tính từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), những người làm việc từ 55 giờ trở lên mỗi tuần sẽ đối mặt với việc tăng 17% nguy cơ mắc bệnh tim thiếu máu cục bộ và tăng tới 35% nguy cơ đột quỵ so với những người duy trì mức làm việc 35-40 giờ. Chỉ riêng trong năm 2016, thế giới đã ghi nhận khoảng 745.000 ca tử vong có liên quan trực tiếp đến việc làm việc quá giờ.
Bác sĩ Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Trưởng khoa Nội Thần kinh tại Bệnh viện Quân y 175, giải thích rằng tình trạng căng thẳng (stress) mạn tính kéo dài sẽ liên tục kích hoạt hệ thần kinh giao cảm. Quá trình này làm tăng huyết áp và thúc đẩy sự hình thành của các mảng xơ vữa động mạch, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng nhất là đột quỵ. Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ bệnh nhân trẻ tuổi nhập viện vì đột quỵ đang chiếm một phần ngày càng đáng kể.
Trước khi rơi vào những biến chứng nguy hiểm tính mạng như đột quỵ hay trầm cảm lâm sàng, cơ thể thường phát đi các tín hiệu cảnh báo nhưng hay bị bỏ qua như:
- Rối loạn hệ tiêu hóa kéo dài.
- Xuất hiện các cơn đau đầu tái phát liên tục.
- Mất ngủ thường xuyên, suy giảm hệ miễn dịch.
- Hiệu suất công việc có xu hướng tụt dốc dần dù thời gian làm việc ngày càng tăng lên.
Cách nhận diện sớm và giải pháp phục hồi từ chuyên gia
Để phát hiện sớm tình trạng này ở nhóm người có “chức năng cao”, Thạc sĩ Vương Nguyễn Toàn Thiện lưu ý cần so sánh trạng thái hiện tại của họ với chính họ trong vài năm trước chứ không so sánh với người khác. Các dấu hiệu nhận biết bao gồm:
- Không còn cảm giác hứng thú với những sở thích cũ trước đây.
- Hai ngày nghỉ cuối tuần không đủ để phục hồi lại năng lượng cho cơ thể.
- Thói quen ăn uống và giấc ngủ bị xáo trộn, khả năng tập trung sụt giảm.
- Không cảm thấy vui vẻ hay tự hào khi đạt được các thành tích hay mục tiêu mới.
- Mối quan tâm cuộc sống thu hẹp dần đến mức chỉ còn lại công việc.
Về giải pháp phục hồi, Thạc sĩ Thiện khuyến nghị người bệnh không nhất thiết phải bỏ việc ngay lập tức mà nên bắt đầu bằng việc thực hiện 4 thay đổi nhỏ hàng ngày:
– Đặt ra mốc thời gian tắt máy cố định mỗi ngày và nghiêm túc thực hiện, chỉ coi việc làm thêm giờ là trường hợp ngoại lệ.
– Đưa giấc ngủ vào lịch trình hàng ngày và coi đó như một cuộc họp quan trọng không thể hủy bỏ.
– Áp dụng các khoảng nghỉ ngắn từ 3-5 phút sau mỗi ca làm việc dài để rời mắt khỏi màn hình máy tính.
– Duy trì ít nhất một hoạt động cá nhân không nhằm mục đích tranh đua hay đạt thành tích (ví dụ: đi bộ, nấu ăn, chăm sóc cây cối).
Đối với vấn đề điều trị y khoa, hướng dẫn từ Viện Y tế và Chăm sóc Chất lượng Quốc gia Anh (NICE) chỉ ra rằng thuốc chống trầm cảm không phải là lựa chọn mặc định cho tình trạng kiệt sức do nghề nghiệp thuần túy. Việc can thiệp chuyên khoa chỉ thực sự cần thiết khi xuất hiện các triệu chứng nặng như mất khả năng tự chăm sóc bản thân, suy giảm chức năng nghiêm trọng, tuyệt vọng kéo dài hoặc xuất hiện ý nghĩ tự hại. Tuy nhiên, mọi biện pháp y tế hay tâm lý đều sẽ trở nên vô nghĩa nếu như áp lực công việc và khối lượng công việc khổng lồ của người bệnh vẫn được giữ nguyên.
Những điều chưa biết về hội chứng kiệt sức âm thầm
Mặc dù tình trạng “vẫn làm việc tốt dù cạn kiệt cảm xúc” đang xuất hiện ngày càng phổ biến trong các phòng tham vấn tâm lý tại Việt Nam, hiện tại vẫn chưa có bất kỳ số liệu thống kê chính thức nào về số lượng người mắc phải trạng thái này trên phạm vi cả nước cũng như trên toàn thế giới. Đây vẫn là một khoảng trống lớn trong việc nghiên cứu và đánh giá dịch tễ học về sức khỏe tinh thần của người lao động trong thời đại số hóa hiện nay.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
