6 phút đọc
Lĩnh vực bán dẫn và AIoT (Internet vạn vật tích hợp trí tuệ nhân tạo) tại Việt Nam đang đứng trước cơ hội phát triển mạnh mẽ nhưng cũng đối mặt với bài toán lớn về nguồn nhân lực thực chiến. Theo TS Nguyễn Văn Thái, nhà sáng lập kiêm CEO AIoT-Semiconductor, để giải quyết thách thức này, cần có sự liên kết chặt chẽ từ giảng đường với sinh viên và giảng viên là nòng cốt, kết hợp cùng sự hỗ trợ trực tiếp từ doanh nghiệp.
Xóa bỏ khoảng cách giữa giảng đường và nhu cầu doanh nghiệp
Nhiều trường đại học tại Việt Nam, đơn cử như Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM (HCM-UTE), sở hữu đội ngũ giảng viên và sinh viên giỏi lý thuyết nhưng thường thiếu cơ hội cọ xát với các bài toán thực tế. Ngược lại, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu nghiên cứu và phát triển (R&D) trong lĩnh vực AI, IoT và bán dẫn nhưng lại thiếu nhân lực chuyên trách để tự giải quyết. Mô hình hoạt động của AIoT-Semiconductor (tiền thân là 3DVisionLab thành lập năm 2014, đổi tên và trực thuộc HCM-UTE từ năm 2024) ra đời nhằm bắc cầu cho khoảng trống này.
Thay vì đi tìm kiếm các sáng chế có sẵn để thương mại hóa, đơn vị này đóng vai trò trung gian: tiếp nhận bài toán đặt hàng trực tiếp từ doanh nghiệp, đưa vào phòng thí nghiệm để cùng giảng viên và sinh viên nghiên cứu giải quyết. Cách làm này giúp các nghiên cứu nhanh chóng đi vào thực tế, tạo nguồn thu và mở ra cơ hội việc làm cho sinh viên ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Đến nay, mô hình này đã chuyển giao thành công hơn 40 sản phẩm, giải pháp và dự án R&D cho các đối tác trong và ngoài nước. Các ứng dụng trải dài từ kiểm thử IC, vi xử lý lõi mở RISC-V, vi điều khiển công nghiệp, HVAC, cho đến năng lượng, nông nghiệp thông minh, y tế và giáo dục. Một ví dụ điển hình là bo mạch điều khiển cho hệ thống thiết bị phòng thí nghiệm y sinh của LABone, đòi hỏi tính chuyên môn và độ ổn định rất cao, đã được đưa ra thị trường thành công.
Thách thức từ phòng thí nghiệm ra thị trường: Không chỉ là công nghệ
Khoảng cách lớn nhất giữa một đề tài nghiên cứu xuất sắc trong phòng thí nghiệm và một sản phẩm thương mại hóa thành công nằm ở tư duy phát triển. TS Nguyễn Văn Thái chỉ ra rằng, nhiều đề tài hoạt động rất tốt trong phòng lab sau nhiều lần nghiệm thu nhưng khi đưa vào vận hành thực tế lại gặp lỗi do nhiễu, nguồn điện hoặc do thao tác của người dùng không đúng quy trình.
“Khi nghiên cứu, mục tiêu có thể là có bài báo, bằng sáng chế, nghiệm thu đề tài, nhưng thương mại cần sản phẩm được bán ra thị trường, khách hàng hài lòng, doanh nghiệp có lợi nhuận. Tất cả quyết định kỹ thuật đều phải đặt câu hỏi: Liệu điều này có mang lại giá trị cho khách hàng không? Có tăng khả năng sản xuất không? Chi phí bảo trì có giảm không?”
Bên cạnh đó, bài toán chi phí và linh kiện cũng là một trở ngại lớn. Ở phòng thí nghiệm, người nghiên cứu có thể dùng linh kiện tiêu chuẩn cao, đắt tiền. Nhưng khi sản xuất đại trà, sản phẩm bắt buộc phải có thiết kế giá rẻ, dễ tìm linh kiện và dễ gia công nhưng vẫn phải đảm bảo tính năng ổn định.
Hơn nữa, điểm nghẽn thực sự của việc thương mại hóa thường không nằm ở rào cản công nghệ hay vốn, mà là ở thị trường. Nhiều sản phẩm rất mới và hay nhưng do xuất phát từ ý tưởng chủ quan của nhà nghiên cứu thay vì nhu cầu thực tế của thị trường, dẫn đến việc doanh nghiệp từ chối tiếp nhận.
Những rào cản về chuỗi cung ứng và hệ sinh thái sản xuất
Hiện nay, các đơn vị R&D bán dẫn và vi mạch tại Việt Nam đang đối mặt với khó khăn lớn về nguồn cung linh kiện điện tử chính hãng. Việc thiếu hụt các dòng chip, vi điều khiển hay IC chuyên dụng buộc các đơn vị phải chờ đợi từ 6 đến 12 tháng để nhập khẩu linh kiện lẻ, làm kéo dài thời gian hoàn thiện sản phẩm và phát sinh thêm chi phí, thậm chí có dự án phải tạm dừng giữa chừng.
Thêm vào đó, Việt Nam vẫn thiếu một hệ sinh thái sản xuất hỗ trợ cho khâu trung gian, đặc biệt là sản xuất thử nghiệm (pilot) với các lô hàng nhỏ. Nếu khâu này được hỗ trợ tốt hơn, tỷ lệ thương mại hóa thành công các nghiên cứu từ giảng đường chắc chắn sẽ tăng lên rõ rệt.
Định hướng thị trường ngách và những điều cần theo dõi
Dù các tập đoàn lớn như Intel, Samsung, Amkor, Hana Micron đang hiện diện mạnh mẽ tại Việt Nam, cơ hội cho các doanh nghiệp công nghệ trong nước vẫn rất lớn nếu tập trung vào các phân khúc thị trường ngách. Các mảng như kiểm thử IC, phát triển chip RISC-V AIoT, công cụ thiết kế mạch, chip chuyên dụng (ASIC) hay tích hợp AI lên vi điều khiển (AI MCU) được đánh giá là rất tiềm năng và phù hợp với năng lực của các trường kỹ thuật cũng như phòng lab R&D nội địa.
Tuy nhiên, để mô hình liên kết này phát triển bền vững, giới công nghệ cần tiếp tục theo dõi các yếu tố then chốt sau chưa có lời giải hoàn hảo:
- Cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ: Làm thế nào để giải quyết hài hòa quyền lợi về sở hữu trí tuệ giữa nhà trường, sinh viên và doanh nghiệp khi có sự chênh lệch về vị thế tài chính và tri thức.
- Khắc phục đứt gãy chuỗi cung ứng linh kiện: Liệu có giải pháp nào giúp rút ngắn thời gian chờ đợi linh kiện chính hãng từ 6-12 tháng hiện nay để đẩy nhanh tiến độ R&D trong nước.
- Chính sách hỗ trợ sản xuất thử nghiệm: Các cơ chế khuyến khích đầu tư vào hạ tầng sản xuất lô nhỏ nhằm hỗ trợ giai đoạn chuyển tiếp từ phòng lab ra thị trường đại trà.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
