6 phút đọc
Khuyến cáo miễn trừ trách nhiệm: Thông tin trong bài viết được tổng hợp từ các nguồn tin y tế công cộng nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo. Bài viết không có chức năng thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Người đọc tuyệt đối không tự chẩn đoán hoặc tự ý áp dụng liệu trình khi chưa có tư vấn y tế chuyên môn.
Rượu bia từ lâu đã được coi là nguyên nhân chính gây ra các tổn thương tại gan. Tuy nhiên, những người hoàn toàn không tiêu thụ thức uống có cồn vẫn có nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD). Đây là tình trạng chất béo tích tụ quá mức trong tế bào gan, thường gắn liền với các yếu tố nguy cơ như béo phì, kháng insulin, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu.
Theo dữ liệu từ báo Times of India, nhiều trường hợp được phát hiện mắc gan nhiễm mỡ dù không hề có tiền sử sử dụng rượu bia. Nhiều bệnh nhân còn rất trẻ, sinh hoạt bình thường và chỉ vô tình phát hiện ra tình trạng này thông qua các đợt khám sức khỏe định kỳ. Bệnh lý này có thể diễn tiến âm thầm qua nhiều năm, nếu không điều chỉnh kịp thời có thể dẫn đến viêm gan, xơ hóa gan và xơ gan.
Ăn tối quá muộn và thói quen dùng đồ uống có đường
Thói quen ăn tối muộn không trực tiếp gây ra tổn thương gan, nhưng việc tiêu thụ lượng lớn thực phẩm gần giờ đi ngủ dễ làm gia tăng tổng năng lượng nạp vào. Các bữa ăn muộn chứa nhiều tinh bột tinh chế, thực phẩm ngọt hoặc đồ ăn giàu năng lượng khiến calo dư thừa được chuyển hóa thành chất béo và tích tụ trong gan.
Bên cạnh đó, thói quen uống thực phẩm chứa đường cũng là tác nhân đáng chú ý. Dẫn nguồn từ Eatingwell, việc tiêu thụ nhiều đồ uống ngọt làm tăng lượng calo nạp vào cơ thể nhưng không mang lại cảm giác no như khi ăn thực phẩm nguyên dạng. Việc nạp dư thừa năng lượng liên tục làm gia tăng nguy cơ tích mỡ tại gan và dẫn tới tình trạng kháng insulin.
Để hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa, các khuyến nghị dinh dưỡng hiện nay hướng tới việc:
- Kiểm soát khẩu phần ăn bữa tối và duy trì khoảng cách thời gian hợp lý trước khi đi ngủ.
- Ưu tiên nhóm thực phẩm giàu rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và protein lành mạnh.
- Ưu tiên sử dụng trái cây tươi nguyên quả thay cho nước ép và dùng nước lọc thay thế đồ uống thêm đường.
Tác hại của việc ngồi lâu và giấc ngủ ngắn kéo dài
Dù một người có thói quen tập thể dục buổi sáng hoặc đến phòng gym nhiều lần trong tuần, việc ngồi liên tục suốt thời gian dài trong ngày vẫn gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe. Thói quen ngồi lâu, ít vận động làm giảm độ nhạy của cơ thể đối với insulin, gây ảnh hưởng tới quá trình điều hòa đường huyết và chuyển hóa chất béo. Tình trạng kháng insulin này khiến gan có xu hướng tích tụ chất béo nhiều hơn.
Ngoài ra, chất lượng và thời lượng giấc ngủ cũng liên quan trực tiếp đến nguy cơ mắc bệnh. Thói quen chỉ ngủ khoảng 5 giờ mỗi đêm trong thời gian dài có thể làm gián đoạn quá trình chuyển hóa, ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn và gây khó khăn cho việc kiểm soát cân nặng. Dù một vài đêm ngủ ít không làm gan bị tổn thương ngay lập tức, nhưng tình trạng thiếu ngủ lặp đi lặp lại sẽ làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa. Người trưởng thành được khuyến cáo nên ngủ từ 7 đến 9 giờ mỗi đêm và hạn chế dùng thiết bị điện tử sát giờ ngủ.
Chủ quan ở người có chỉ số BMI bình thường
Một lầm tưởng phổ biến là chỉ những người thừa cân hoặc béo phì mới bị gan nhiễm mỡ. Thực tế, những người có chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức bình thường vẫn có thể tích tụ nhiều mỡ nội tạng xung quanh các cơ quan trong ổ bụng.
Mỡ nội tạng sở hữu hoạt tính chuyển hóa cao, liên quan trực tiếp đến tình trạng kháng insulin và rối loạn mỡ máu. Do đó, vóc dáng gầy hay cân nặng bình thường không đảm bảo hoàn toàn khỏi nguy cơ mắc bệnh. Bên cạnh chỉ số BMI, việc theo dõi các thông số như vòng eo, huyết áp, đường huyết và mỡ máu đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá toàn diện sức khỏe chuyển hóa.
Các yếu tố chưa được làm sáng tỏ và hướng xử trí
Tình trạng gan nhiễm mỡ ở giai đoạn sớm hoàn toàn có thể cải thiện thông qua việc điều chỉnh lối sống, tăng cường vận động, ăn uống cân đối và kiểm soát giấc ngủ.
Điều chưa xác định: Các nghiên cứu hiện tại chưa đưa ra được ngưỡng giới hạn chính xác về lượng đường nạp vào hay số giờ ngồi cụ thể có thể kích hoạt tổn thương gan ở từng cá thể riêng biệt. Tốc độ chuyển từ gan nhiễm mỡ sang xơ hóa cũng khác nhau tùy thuộc vào thể trạng và cơ địa của mỗi người. Do đó, người có yếu tố nguy cơ hoặc có kết quả xét nghiệm bất thường cần chủ động đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá và tư vấn lộ trình phù hợp.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
