8 phút đọc
Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe không xuất hiện đột ngột từ một thói quen riêng lẻ, mà tích lũy theo thời gian qua những lựa chọn lặp đi lặp lại hằng ngày. Theo các chuyên gia y tế, một số thói quen quen thuộc dưới đây có thể âm thầm tác động tiêu cực đến cơ thể theo nhiều cách khác nhau. Dưới đây là những tổng hợp và phân tích từ các nguồn nghiên cứu uy tín giúp bạn có cái nhìn khoa học hơn về lối sống của mình.
Khuyến cáo từ Ban biên tập: Thông tin dưới đây được tổng hợp từ các nghiên cứu y khoa và khuyến cáo của các tổ chức sức khỏe uy tín để người đọc tham khảo. Nội dung này không nhằm mục đích thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị hoặc lời khuyên chuyên môn từ các bác sĩ. Người đọc tuyệt đối không tự chẩn đoán bệnh tình của bản thân dựa trên các thông tin này.
1. Tác động của rượu bia đến DNA và nguy cơ ung thư
Nhiều người thường cho rằng tác hại của rượu bia chỉ giới hạn ở gan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy đồ uống có cồn liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác, bao gồm tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ và một số loại ung thư. Khi cơ thể chuyển hóa chất ethanol có trong đồ uống có cồn, nó sẽ tạo ra acetaldehyde – một sản phẩm trung gian có khả năng gây tổn thương DNA.
Theo báo cáo từ Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI), việc sử dụng rượu bia có liên quan trực tiếp đến nhiều loại ung thư nguy hiểm như ung thư khoang miệng, họng, thanh quản, thực quản, gan, vú và đại trực tràng. Nghiên cứu chỉ ra rằng nguy cơ này nhìn chung tăng dần theo lượng ethanol mà một người tiêu thụ hằng ngày.
Đáng chú ý, các chuyên gia nhấn mạnh nguy cơ này chủ yếu phụ thuộc vào lượng ethanol được nạp vào cơ thể chứ không phân biệt loại đồ uống. Dù bạn uống bia, rượu vang hay rượu mạnh, tác động tiêu cực đến sức khỏe vẫn tương tự nếu có cùng lượng ethanol tiêu thụ.
Trước những bằng chứng này, Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới (WCRF) đưa ra khuyến nghị hạn chế tối đa việc sử dụng đồ uống có cồn để bảo vệ sức khỏe. Đồng thời, tổ chức này khuyên người dân nên nhìn nhận việc phòng ngừa ung thư như một lối sống tổng thể thay vì chỉ chú ý thay đổi một yếu tố đơn lẻ.
2. Lối sống ít vận động và các bệnh mạn tính
Trong kỷ nguyên số, việc ngồi hàng giờ trước màn hình máy tính để làm việc, lái xe, lướt điện thoại hay xem tivi giải trí sau giờ làm đã trở thành thói quen phổ biến của rất nhiều người. Việc ngồi liên tục mà không nhận ra là biểu hiện rõ rệt của lối sống ít vận động.
Các dữ liệu y khoa cho thấy thói quen ít vận động có liên quan chặt chẽ đến việc gia tăng nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính. Việc thiếu hoạt động thể chất làm suy giảm khả năng kiểm soát cân nặng và ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình trao đổi chất của cơ thể.
Để khắc phục tình trạng này, các chuyên gia đưa ra lời khuyên phổ thông là duy trì hoạt động thể chất thường xuyên. Bạn không nhất thiết phải bắt đầu bằng những bài tập thể hình quá nặng hay phức tạp. Những hành động đơn giản như đi bộ nhanh, đạp xe, dọn dẹp nhà cửa, hoặc chủ động đứng lên đi lại sau một khoảng thời gian ngồi lâu đều mang lại hiệu quả tích cực trong việc tăng cường vận động.
3. Tiêu thụ nhiều thịt chế biến sẵn và sức khỏe đại trực tràng
Các loại thực phẩm như xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói, giăm bông và những sản phẩm thịt được ướp muối, hun khói hoặc bảo quản bằng các phương pháp hóa học khác được xếp vào nhóm thịt chế biến sẵn. Đây là những món ăn tiện lợi và được ưa chuộng trong bữa ăn hằng ngày của nhiều gia đình.
Tuy nhiên, Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới (WCRF) đã chỉ ra mối liên hệ rõ ràng giữa thói quen thường xuyên ăn thịt chế biến sẵn và sự gia tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng. Tổ chức này đưa ra khuyến nghị mạnh mẽ rằng mọi người nên ăn ít hoặc loại bỏ hoàn toàn nhóm thực phẩm này khỏi chế độ ăn uống hằng ngày. Đối với thịt đỏ, các bằng chứng khoa học cũng cho thấy khả năng làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng, dù mức độ ảnh hưởng được đánh giá là thấp hơn so với thịt chế biến sẵn.
Dù vậy, người tiêu dùng cũng cần hiểu đúng bản chất của khuyến cáo này. Việc ăn một chiếc xúc xích hay vài lát thịt nguội thỉnh thoảng không trực tiếp gây ra ung thư ngay lập tức. Mối lo ngại thực sự nằm ở thói quen tiêu thụ thường xuyên và kéo dài, đặc biệt là khi thịt chế biến sẵn chiếm tỷ lệ lớn trong khẩu phần ăn, lấn át các thực phẩm giàu chất xơ có lợi như rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu.
Để bảo vệ hệ tiêu hóa, lời khuyên dinh dưỡng phổ thông là bạn có thể giảm bớt lượng thịt chế biến bằng cách thay thế chúng trong các bữa ăn bằng trứng, cá, thịt gia cầm tươi, hoặc các loại đậu và hạt tùy theo nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.
4. Thiếu ngủ kéo dài bào mòn khả năng phục hồi của cơ thể
Giấc ngủ là khoảng thời gian quan trọng để cơ thể tái tạo năng lượng và phục hồi các tổn thương sau một ngày dài làm việc. Khi thường xuyên ngủ không đủ giấc, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái khó phục hồi, dẫn đến mệt mỏi kéo dài, buồn ngủ vào ban ngày, giảm khả năng tập trung và phản ứng chậm chạp hơn vào ngày hôm sau. Tình trạng này rất dễ bắt gặp ở những người phải làm việc nhiều giờ hoặc có thói quen thức khuya, dễ bị tỉnh giấc giữa đêm.
Theo thông tin từ WebMD, tình trạng thiếu ngủ khiến một người luôn có cảm giác uể oải ngay cả khi thực hiện những công việc quen thuộc, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến trí nhớ, khả năng tập trung và hiệu suất làm việc nói chung. Nếu tiếp tục kéo dài, thói quen này có thể liên quan đến hàng loạt vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như tăng cân, rối loạn chuyển hóa và suy giảm chức năng tim mạch. Khuyến cáo phổ thông dành cho người trưởng thành là nên duy trì giấc ngủ chất lượng kéo dài từ 7 đến 9 giờ mỗi đêm.
5. Phân biệt rõ giữa bằng chứng khoa học và lời khuyên phổ thông
Để xây dựng một lối sống lành mạnh hiệu quả, người đọc cần phân biệt rõ giữa hai khái niệm:
- Bằng chứng khoa học: Là các kết luận được rút ra từ nghiên cứu thực nghiệm và thống kê dịch tễ học, chẳng hạn như cơ chế ethanol chuyển hóa thành acetaldehyde gây tổn thương DNA, mối liên hệ dịch tễ giữa thịt chế biến sẵn với ung thư đại trực tràng do các tổ chức như NCI và WCRF công bố, hoặc mối liên quan giữa thiếu ngủ với rối loạn chuyển hóa và tim mạch.
- Lời khuyên phổ thông: Là các chỉ dẫn thực hành mang tính chất định hướng giúp giảm thiểu rủi ro trong cuộc sống hàng ngày, ví dụ như thay thế thịt chế biến sẵn bằng cá, trứng hoặc các loại đậu; đứng lên vận động nhẹ nhàng sau giờ làm việc; hoặc duy trì giấc ngủ từ 7-9 giờ mỗi đêm.
Mặc dù khoa học đã chứng minh mối liên hệ giữa các thói quen xấu này với nhiều căn bệnh mạn tính nguy hiểm, nhưng cơ chế tác động cụ thể lên từng cá nhân (phụ thuộc vào yếu tố di truyền, cơ địa đặc thù hay môi trường sống xung quanh) vẫn là điều cần được tiếp tục nghiên cứu sâu hơn. Do đó, thay vì tự ý kết luận tình trạng sức khỏe cá nhân, việc chủ động duy trì một lối sống cân bằng và thực hiện thăm khám sức khỏe định kỳ luôn là giải pháp phòng bệnh khoa học nhất.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
